De zorg in Nederland komt steeds verder onder druk te staan. Zorginstellingen ervaren dagelijks problemen met personeelstekorten, oplopende wachttijden en dat brengt groeiende frustratie onder patiënten en mantelzorgers met zich mee. Met als gevolg dat agressie in de zorg toeneemt. In plaats van de echte oorzaken hiervan op te lossen, gaat het beleid over in het managen hiervan. De boodschap voor zorgprofessionals: leer er maar mee omgaan.
Agressie in de zorg: groeiend en onderschat
Dagelijks worden uitgescholden, geschopt, geslagen, gediscrimineerd en seksueel geïntimideerd. Het zijn signalen uit de praktijk van hard werkende zorgverleners. Het is niet normaal, maar op zich valt het wel te verklaren met een zorgsysteem dat falende vormen aanneemt. Want als het om gezondheid gaat wil iedereen het beste. Logisch toch? Maar juist dat blijkt in een welvarend land als Nederland niet langer vanzelfsprekend. Zorgprofessionals op de werkvloer proberen alle ballen omhoog te houden. Eerder dit jaar deed NU’91 een peiling waaruit bleek dat een kwart van de zorgverleners de zorg overweegt te verlaten vanwege toenemende agressie. Uit deze peilingen kwamen ook verontrustende cijfers van zorgmedewerkers. Maar beleid rondom agressie strandt in de bestuurskamers. Een opleiding tot veiligheidsexpert die zorgverleners zou ‘leren’ om te gaan met agressie en veiligheid ‘professioneel moet organiseren’, zou een ‘oplossing’ moeten bieden.
Goed werkgeverschap: Niet voorkomen, maar omgaan met agressie
Het station om agressie te voorkomen lijkt daarmee al te worden gepasseerd. Voorkomen van is veranderd in omgaan met agressie. Dat is op zichzelf al een zorgwekkend signaal. Alleen blijkt zelfs dat dan nog niemand hier verantwoordelijkheid wil nemen. Zorgverzekeraars wijzen hun verantwoordelijkheid af en zien geen rol voor zichzelf, omdat veiligheid en agressie niet onder hun afspraken over verzekerden en patiëntenzorg vallen. De subsidiepot van de overheid is inmiddels leeg nadat een aantal ggz-aanbieders subsidie heeft ontvangen om veiligheidsregisseurs op te leiden. Bestuurders onderschatten vaak de impact van agressie op hun personeel en vinden dat er al genoeg beleid bestaat. Of er is simpelweg geen budget meer over om nieuwe maatregelen te financieren. Het past in de bredere trend dat problemen in de zorg worden geaccepteerd in plaats van te worden opgelost.
De oplossingen voor de echte oorzaken blijven liggen
Het probleem is niet dat zorgmedewerkers niet kundig genoeg zijn of niet weten hoe ze met agressie om moeten gaan. Ze worden alleen ook daarin tot het uiterste geduwd. Samen met de personeelstekorten, de toenemende werkdruk en zorgvraag en de complexiteit daarvan zorgt dit voor stress en overbelasting. Daar komen ook nog de komende bezuinigingen bij. Die worden juist in de praktijk het hardst gevoeld. Want niet alleen zorgmedewerkers krijgen te maken met agressie, vergeet ook de mantelzorgers niet. Zorg verschuift steeds meer richting familieleden of naasten. Wachttijden leiden tot een verergering van problematiek en een potentiële kans op meer agressie achter de voordeur. Dit zorgt er voor dat de druk bij mantelzorgers verder oploopt en zij voelen geen steun. Dit gevoel van wantrouwen in het zorgsysteem kan weer omslaan tot frustratie. De eerste die zij dan tegenkomen zijn zorgprofessionals…
The circle of: zorg
Agressie als onderwerp wordt zelf een agressor richting uitval en verzuim van zorgverleners. Want meer agressie in de praktijk veroorzaakt meer stress met meer verzuim en verder oplopende tekorten. Met minder professionals om je heen, geen steun van de politiek en geen bijval van de zorgorganisatie door een gebrek aan budget, ervaren zorgverleners een nog onveiliger gevoel op de werkvloer. En dat werkt ook uitstroom weer in de hand.
Er zit een spanningsveld tussen structurele problemen in de zorg en de maatregelen die daarvoor genomen worden. Een opleiding veiligheidsregisseur voegt geen extra uren toe, voegt geen extra capaciteit toe en geen kortere wachttijden. Het helpt niet om mensen te trainen, als er op de werkvloer te weinig mensen zijn. Oplossingen zonder een verandering van structureel beleid lost de problemen niet op. Maar die juiste verandering lijkt er ook niet te komen.
Opleidingen lossen het niet op: het echte probleem blijft liggen
Er schuilt ook een ander gevaar in dit soort plannen. Het neemt een risico mee dat beleidsmakers en verantwoordelijken denken dat hiermee het probleem voldoende wordt aangepakt. Ze kunnen zo de indruk wekken dat er actie wordt ondernomen op problemen in de zorg zoals agressie. Terwijl de onderliggende oorzaken niet aangepakt worden. De aandacht verschuift zo van de grotere structurele problemen zoals personeelstekorten, oplopende werkdruk en bezuinigingen. Beleidsplannen lijken vooral een symbolische oplossing te bieden in plaats van een structurele verbetering. Maar op de werkvloer blijven zorgmedewerkers nog steeds onveiligheid en overbelasting voelen.
