AI in de zorg moet dé oplossing zijn tegen het personeelstekort. Maar AI in de zorg blijkt tot nu toe vooral niet te werken. Internationaal onderzoek laat zien waarom. Ondertussen gaat de politieke belofte van AI in de zorg onverminderd verder, met alle gevolgen voor de praktijk.
AI als oplossing voor personeelskrapte
Opeenvolgende ministers van VWS prediken Artificial Intelligence (AI) binnen de zorg als oplossing voor personeelskrapte. In een Kamerbrief van december 2024 over de inzet van AI bij administratieve zorgtaken, stelde minister Agema dat AI kan “bijdragen aan het halveren van de administratietijd“. AI zou helpen bij taken zoals consulten, rapportage en registratie, waardoor zorgprofessionals meer tijd zouden krijgen voor directe zorg. Volgens minister Agema is AI in de zorg een “gouden ei“, dat de sector zou helpen met de uitval van personeel. Inmiddels wordt de werking van AI alvast gekoppeld aan de aanpak van personeelstekorten. Dezelfde zorg met minder mensen, heet het dan. De belofte van AI is dus torenhoog en alvast ingeprijsd.
AI in de zorg belooft veel..
Iedereen die de gezondheidszorg volgt, heeft het de afgelopen jaren gehoord. Kunstmatige intelligentie zou de zorg ingrijpend veranderen. Snellere diagnoses, minder administratie, en betere zorguitkomsten. Maurice de Hond stelde bij FTM dat “AI binnen enkele maanden de administratielast in de ouderenzorg kan halveren”, op basis van “eigen kennis en observaties”. Zo’n belofte werd vervolgens weer gretig gebruikt door minister Agema. De minister stelde tijdens de Zorgtop van juni 2025 dat de zorg in de toekomst met minder mensen moet kunnen en dat technologie daarvoor noodzakelijk is. “Zonder ingrijpen lopen de personeelstekorten in 2034 op tot 266.000. Dat kunnen we niet opvangen met alleen werving. We moeten slimmer gaan werken.” AI in de zorg als vervanging voor medewerkers. Die belofte is ook geland in het nieuwe zorgakkoord AZWA.
“Meer doen met minder mensen: denk aan minder administratieve lasten, inzet van kunstmatige intelligentie (AI) …” – AZWA
Maar hoe staat het nu echt met die belofte van AI in de zorg?
AI maakt het lang (nog) niet waar
Onderzoekers publiceerden onlangs in JAMA Network Open een groot internationaal overzicht van de stand van zaken over AI in de zorg. De onderzoekers onderzochten ruim 17.000 wetenschappelijke studies over AI in de zorg binnen een zeer technische omgeving. De Intensive Care. De uitkomsten zijn glashelder.
Van 1.263 studies, bleek het overgrote deel zich te bevinden in de ontwikkelfase. Slechts 25 studies – minder dan 2% – kwamen in de buurt van daadwerkelijk klinisch gebruik. Geen enkele toepassing haalde de eindfase waarin een systeem volledig was geïmplementeerd op de werkvloer. Geen enkele. AI-oplossingen worden dus bijna nooit écht ingezet in de praktijk. Dit betekent dat de grote belofte van AI-toepassingen die zouden helpen bij triage, infectieherkenning of het voorspellen van IC-opnames in bijna alle gevallen simpelweg nog niet gebruikt worden. De meeste modellen blijven hangen in de beloftefase. En zelfs als ze technisch ‘goed genoeg’ lijken, blijkt uit onderzoek dat de methode waarop onderzoek gedaan is, vaak rammelt. Het gaat dus veel meer tijd kosten om onderdelen van zorgverlening uit te besteden aan AI.
Beleid loopt voor op de belofte
Terwijl de wetenschap nog volop bezig is met bouwen, testen en corrigeren, lopen beleidsmakers in Nederland voorop met grote beloftes. Minister Agema sprak dit jaar nog over AI als een “revolutie” in de zorg en stelde dat administratiedruk binnen maanden gehalveerd kan worden met inzet van tools als transcriptiesoftware of automatische rapportage. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat AI-oplossingen nog nauwelijks stabiel genoeg zijn om artsen en verpleegkundigen in de dagelijkse praktijk écht te ondersteunen. Toch wordt het voordeel van AI in de zorg alvast ‘ingeprijsd’ om de arbeidsmarkttekorten op te lossen. De beloofde 30% afname van administratietijd blijkt uit de lucht gegrepen, maar vormt wel de basis van beleid en prognoses.
AI in de zorg als rookgordijn
Ook op AI in de zorg is er een grote afstand tussen de bewezen praktijk en het politieke narratief. Er is veel onderzoek, veel verwachting, maar nagenoeg géén daadwerkelijke werking van AI in de zorg. Dat maakt de inzet op AI in beleidsplannen meer wensdenken dan een strategie. Toch worden dit soort beloftes keer op keer herhaald, om de Tweede Kamer voor te kunnen houden dat er voldoende toekomst zit in de arbeidsmarkt van de zorg.
‘Veel beloven, weinig geven, doet de gek in vreugde leven’ – oud Nederlands gezegde.
De kloof tussen politieke belofte en de praktijk wordt groter en groter. Voor vaste medewerkers betekent dit dat de personeelskrapte aanhoudt en oplossingen uitblijven. Voor flexibele professionals zoals zzp’ers in de zorg, betekent dit dat de behoefte aan allround professionals hoog zal blijven. We blijven de grote AI belofte voor je volgen.
