Het anti-zzp-beleid moest zelfstandigen terug in loondienst krijgen, maar het tegenovergestelde is het geval. Zzp’ers vinden via betaalde mantelzorgconstructies een nieuwe route terug naar de sector. Zorgorganisaties kampen nog steeds met personeelstekorten en kopen inmiddels via commerciële bureaus zelfstandige capaciteit terug. De behoefte aan zorg laat zich niet via arbeidsmarktbeleid dwarsbomen.
Anti zzp-beleid want het dienstverband = de norm
Zorgorganisaties moesten het zonder zzp’ers gaan doen, want ‘het vaste dienstverband is de norm‘ en ook zelfstandigen horen in loondienst. Werkenden moeten tegen zichzelf beschermd worden en dat is vooral het geval als zij voor een te laag uurtarief werken, zo is de opvatting van de politiek. Het ontmoedigen van flex, de handhaving op schijnzelfstandigheid; het past allemaal in die lijn. Zorgbestuurders zien in sommige gevallen ‘nul zzp’ers‘ in hun organisatie zelfs als moreel leiderschap.
Maar zorgmedewerkers blijven op zoek naar een werkvorm die past en gaan niet in vaste dienst. Daarnaast hebben planners veel last van roosters met talloze gaten. Het personeelstekort is dus nog volop aan de hand, ook binnen zorgorganisaties met moreel leiderschap. Dus vond vraag en aanbod elkaar opnieuw, maar dan anders.
Betaalde zzp-mantelzorg vult nu het personeelstekort
Commerciële intermediairs als ‘ZorgMies’, ‘Zorgmaatje aan Huis’, ‘Dovida’, ‘Hups’ en ‘Saar aan Huis’ springen inmiddels in het gat dat personeelskrapte in de verpleeghuizen heet. Via de inhuur van betaalde zzp mantelzorgers leveren zo’n 264 vestigingen ruim 25.000 mantelzorgers aan de VVT sector. Dit berekende Zorgvisie.
Deze commerciële dienstverleners moeten het personeelstekort opvullen, zo schrijft het zorgmedium. De inhuur vindt plaats via zzp constructies. Dat is ook bij mantelzorg prima mogelijk, zo heeft de rechtbank Rotterdam in april nog bevestigd. In dat geval kon Zorgmaatje aan Huis door met haar zzp mantelzorg constructie, omdat deze mantelzorgers buiten dienstverband actief zijn.
Een uurtarief van €21,60 exclusief btw per gewerkt uur bleek in dat geval geen belemmering. Dat ligt ruim onder de € 38 per uur die als grens wordt gebruikt voor het ‘beoogde rechtsvermoeden van werknemerschap‘ waarmee vakbonden en het ministerie van Sociale Zaken juist “kwetsbare zelfstandigen” wil beschermen.
Private equity is geen bezwaar
Ook al stoort de politiek zich al jaren aan de commercialisering van de zorg; investeerders richten zich ook op de markt van betaalde mantelzorg. Zorgvisie beschrijft een landelijk netwerk van commerciële franchiseorganisaties en meldt dat sommige aanbieders met private equity worden gefinancierd. Verpleeghuizen huren deze commerciële aanbieders zelf in vanwege hun personeelstekorten, zoals dat ook de jaren voor de handhaving tegen zzp’ers in de zorg het geval was.
Het resultaat is het spiegelbeeld van wat de politiek hoopt. De zzp’er moest plaatsmaken voor het vaste dienstverband, lage zzp tarieven moesten worden voorkomen en commerciële belangen in de zorg moesten worden teruggedrongen. Deze drie doelen zijn niet behaald. Dat viel te voorspellen, want zolang de personeelstekorten zoveel druk veroorzaken en familie en mantelzorg niet beschikbaar zijn, ontstaan er andere constructies.
‘Meer mantelzorg’ betekent niet dat zorg gratis wordt
De inzet van meer mantelzorg is de laatste jaren door het ministerie van VWS verkocht als een logische oplossing voor het personeelstekort. Want alleen op die manier ontlasten we professionele zorgverlening, zo wordt ons verteld. We voorkomen daarnaast ook verdere groei van de zorgkosten, zo is een belangrijke belofte richting de politiek. De praktijk pakt anders uit.
Inmiddels worden er minder uren aan professionals met een beroepsopleiding ingezet, maar maakt dat de zorg niet zomaar goedkoper. Dat mantelzorgers hun tijd besteden aan hun naaste en dus niet aan hun werk, gezin of andere activiteiten brengt maatschappelijke kosten met zich mee. Ook als familie of naasten die uren mantelzorg niet kunnen of willen leveren, blijkt mantelzorg tot échte uitgaven te leiden.
Zorgvisie noemt voor zzp mantelzorgers van ZorgMies een tarief van € 35 tot € 40 per uur gebruikelijk. Deze dient betaald te worden door het verpleeghuis. Via zo’n tarief wordt concreet wat mantelzorg altijd al was. Het is informele arbeid met een maatschappelijke waarde, ook wanneer er geen factuur tegenover staat. Zodra de familie die arbeid niet gratis kan leveren en een commerciële aanbieder wordt ingezet, verschijnen de kosten ineens wél via een factuur.
Ook zorgprofessionals stappen over naar betaald mantelzorger
Als zorgprofessionals niet meer ingehuurd worden op basis van hun vakdiploma, blijken ze soms een andere route te kiezen. Zorgvisie schrijft dat bij Zorgmaatje aan Huis juist veel voormalig wijkverpleegkundigen werken. Een beroepsgroep met een enorm tekort. Deze professionals blijken het papierwerk en hadden binnen hun oude werk nauwelijks nog tijd voor persoonlijk contact met cliënten.
Wel zorg willen verlenen, maar niet meer ondergesneeuwd raken door werkdruk en administratieve lasten. Het arbeidsmarktprobleem in de zorg gaat ook hier weer over de omstandigheden waaronder mensen bereid zijn hun werk te doen. Niet over de animo om zorg te verlenen, want dat is op orde. Diverse mantelzorg bureaus hebben een personeelsstop ingevoerd, vanwege het overweldigende aanbod van medewerkers.
Via betaalde mantelzorg grip op autonomie, minder bureaucratie en meer tijd voor de cliënt. De route is veranderd, de behoeften zijn hetzelfde.
Arbeidsmarktbeleid laat zich niet afdwingen
Het terugdringen van zzp’ers heeft de behoefte aan flexibel werk niet weggenomen. Dat gaat ook met het doorstrepen van nuluren en oproepcontracten niet gebeuren. Of door uitzenden en detacheren steeds duurder te maken. Het personeelstekort bleef bestaan, het beroep op mantelzorg nam toe en als familie die ondersteuning niet kan bieden, staat er een zzp mantelzorger voor je klaar.
We zijn weer precies terug bij af, maar dan met minder vakmanschap. Zelfstandigen laten zich niet terugdringen, uurtarieven laten zich niet begrenzen en marktwerking in de zorg brengt commercieel kapitaal met zich mee. Het blijkt zelfs dat voormalige zorgprofessionals via deze route gewoon weer als zzp’er in de zorg actief kunnen zijn. Je zou kunnen zeggen dat het zonde is dat dezelfde mensen die als mantelzorger actief zijn, ook als professional nog in te huren zijn.
Mensen die werken, laten zich niet zomaar sturen. Je kunt zzp-schap binnen een zorgorganisatie doorstrepen, maar daarmee verdwijnt het tekort aan mensen niet. Zolang cliënten ondersteuning nodig hebben, vinden vraag en aanbod elkaar. Opnieuw. Het ministerie van SZW en de vakbonden kunnen proberen zorgmedewerkers in een dienstverband te drukken, maar de oplossing van tekorten begint met een andere vraag.
Waarom willen zoveel mensen wel in de zorg werken, maar niet meer via een vast contract?
