Het anti-zzp beleid van de polder gaat door. Zes dagen nadat de nieuwe demissionair VVD minister voor Sociale Zaken is aangesteld, blijkt dat een nieuwe versie van de verplichte AOV wordt ingediend én een derde concept VBAR ter consultatie is voorgelegd. Dat zzp’ers zelf niets van een verplichte AOV willen weten, hindert het demissionaire kabinet niet. Dat de VBAR niet op breed draagvlak kan rekenen ook niet. De arbeidsmarkt moet en zal omgebogen worden naar ‘dienstverband = de norm‘.
Verplichte AOV ‘stevig vertimmerd’ opnieuw aangeboden
Ondanks de naderende verkiezingen, een zeer turbulente arbeidsmarkt en de demissionaire status van dit kabinet, dient een nieuwe VVD minister van Sociale Zaken binnenkort de verplichte AOV opnieuw in. Het wetsvoorstel voor de verplichte zzp‑verzekering zou ‘stevig vertimmerd’ zijn, na de forse kritiek die er eerder op was. De belangrijkste wijzigingen zijn een verlengde wachttijd van één naar twee jaar en een lagere premie van 5,4% in plaats van 6,5%: maximaal € 171 per maand. Nieuw is een ‘franchise’ voor parttime zzp’ers met een dienstverband ernaast. Voor hen geldt een uitzondering, zodat zij zich niet dubbel hoeven te verzekeren. De wijzigingen binnen dit nieuwe wetsvoorstel leiden af van het echte probleem voor zzp’ers: zij zitten niet te wachten op een verplichte AOV.
Wat vooraf ging bij de verplichte AOV
- 2019. Tijdens polderoverleg over het pensioenakkoord, werden zzp’ers plotseling geconfronteerd met een verplichte AOV;
- 2020. Om de kritiek in te perken, werd even de suggestie gewekt van overleg met zzp’ers. Het leidde tot dit advies van de polder stichting van de Arbeid;
- 2023. Minister van Gennip van SZW levert een wetsvoorstel in voor de verplichte AOV en negeerde daarbij alle adviezen uit 2020;
- 2024. Bij de internetconsultatie van het wetsvoorstel bleek alle draagvlak vanuit zzp’ers te ontbreken. Veel kritiek dus;
- 2025. Nu zou het wetsvoorstel verplichte AOV ‘stevig vertimmerd’ zijn en opnieuw worden ingediend.
Derde concept VBAR ter consultatie
Naast de verplichte AOV ligt ook de derde versie van de VBAR op tafel. Op 12 september is de internetconsultatie – nogmaals – geopend voor het Besluit Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties (VBAR). Het gaat dit keer niet meer om het wetsvoorstel zelf, want die ligt al bij de Tweede Kamer, maar om de uitwerking via een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). In dit concept zijn de criteria van de vorige versies opnieuw te lezen. Belangrijkste punt is dat inbedding = dienstverband gaat gelden via deze AMvB. Dat wil zeggen dat werk dat vast onderdeel uitmaakt van de bedrijfsvoering van een opdrachtgever, niet zomaar aan een zzp’er gegeven kan worden. Daarmee wordt de ruimte voor werken buiten dienstverband steeds verder ingeperkt en de mogelijkheden voor zzp belemmerd.
Wat vooraf ging bij de VBAR
- 2022. Eerste concept van de VBAR gaat in internetconsultatie. De gedachtengang inbedding = dienstverband wordt voor het eerst uitgewerkt;
- 2023. Tweede concept VBAR verschijnt na forse kritiek van ATR en belangenorganisaties. De kern blijft dat inbedding richting dienstverband gaat;
- 2024. Het derde concept VBAR wordt ingediend bij de Tweede Kamer, ondanks aanhoudende zorgen over uitvoerbaarheid en rechtszekerheid;
- 2025. Derde concept gaat opnieuw in internetconsultatie. Ingebed werk wordt expliciet gelijkgesteld aan dienstverband, met vijf indicaties per criterium.
Het anti-zzp beleid van de polder
Vakbonden en werkgeversorganisaties stapelen al jaren anti-zzp beleid op elkaar, zonder dat zzp belangenorganisaties hier invloed op uit kunnen oefenen. De verplichte AOV voor zelfstandigen en de wet VBAR zijn slechts voorbeelden van een langer lopende campagne om op alle onderdelen het zzp-schap op het dienstverband te laten lijken. Een aantal ontwikkelingen op een rij.
Afbouw fiscale voordelen
- De afbouw van de zelfstandigenaftrek is sinds 2020 ingezet;
- Verlaging van de mkb-winstvrijstelling is sinds 2024 van kracht;
- Afschaffing FOR (fiscale oudedagsreserve) per 1-1-2023
Door de afbouw van fiscale voordelen en het verdwijnen van de FOR neemt de inkomensonzekerheid bij zzp’ers toe. De netto-inkomenspositie verslechtert en er blijft minder ruimte over voor sparen of investeren. Het wordt daarmee financieel minder aantrekkelijk om de stap naar zzp te overwegen, zo is de gedachte.
Afbouw ondernemersvrijheid zzp’ers
Sinds 1 januari dit jaar is er veel onzekerheid onder opdrachtgevers geïntroduceerd via de ‘aanpak schijnzelfstandigheid’. Deze aanpak is verkocht onder het mom van ‘bescherming van kwetsbare werkenden’, maar raakt inmiddels in de volle breedte de groep zzp’ers. Waaronder ook zelfstandig ondernemers. Dat er op de website van www.hetjuistecontract.nl nog steeds onjuiste informatie te vinden is, brengt het vermoeden van doelbewust handelen. Daarnaast gaf de polder onlangs nog aan dat zij tevreden zijn over de aanpak van schijnzelfstandigheid in de huidige vorm, inclusief de schade voor zelfstandig ondernemers. Dat gebeurt allemaal onder de wet DBA en dan moet de VBAR nog komen.
Het belemmeren van mogelijkheden voor zzp’ers om voor organisaties te werken is inmiddels beleid. De gedachtegang is dat als zzp’ers minder makkelijk aan opdrachten komen, dat zij de conclusie trekken hun ‘bestaan zeker’ te maken met een vast dienstverband.
Opbouw sociale zekerheid
Naast het afbouwen van fiscale voordelen en het beperken van het recht op vrij ondernemerschap, kun je ook de kosten van zzp’ers verhogen. De verplichte AOV is een voorbeeld van de opbouw van ‘meer’ sociale zekerheid voor zzp’ers. Probleem is echter dat de verplichte AOV geen zekerheid geeft. Ook met deze versie van de verplichte AOV krijg je alleen een uitkering als het UWV vaststelt dat je niet in staat bent om ergens anders het minimumloon te verdienen. Krijg je vervolgens wel een uitkering vanuit de verplichte AOV, dan is die ten hoogste gelijk aan het wettelijk minimumloon, ook als je normaal gesproken veel meer verdient. Voor deze regeling lever je 5,4% van je winst in.
Anti-zzp beleid van de polder gaat door
De communicatie rondom de verplichte AOV en VBAR gebruikt polder taal om maatregelen er doorheen te drukken. Want ook hier wordt te pas en onpas ‘bescherming van kwetsbare werkenden’ genoemd. De AOV verplichting wordt gepresenteerd als een logische stap, alsof er geen reële alternatieven zijn. Die zijn er wel degelijk. Daarnaast wordt sterk ingezet op het framen van risico in taal zoals “grote financiële risico’s”, “afhankelijk worden van je partner” en “voorkomen dat mensen in de bijstand belanden”. Tegenargumenten worden van tafel geveegd omdat zzp’ers weinig “solidair” zouden zijn en tot een “oneerlijk speelveld” tussen de arbeidsovereenkomst en zzp zouden leiden. Zoiets heet een dubbele moraal. Niet solidair zijn naar zzp’ers is geoorloofd en dat het speelveld van de zzp’er wordt belemmerd door de polder, blijft onbesproken. Ook de politiek lijkt meerdere petten te dragen op hetzelfde dossier. Het was namelijk de VVD die pleitte voor een Zelfstandigenwet, maar nu de wet VBAR steunt.
“We voeren de nieuwe Zelfstandigenwet in: zzp’ers verdienen duidelijkheid en vrijheid.” – verkiezingsprogramma VVD
Ondertussen moet de zzp’er vooral beschermd worden tegen zichzelf, aldus de polder. Het is niet de zzp’er die ervoor kiest om onverzekerd te zijn, maar het systeem ‘laat dat toe’ en dat moet worden aangepast. Dat systeem gaat de polder nu ‘repareren’. Daarnaast is de VBAR een regelrechte poging om zoveel mogelijk zzp’ers te dwingen richting een dienstverband. We zijn namelijk op weg naar het vaste dienstverband als norm. Ook al werkt dat vaste dienstverband voor vele honderdduizenden werkenden al lang niet meer.
Verder lezen?
- Reageren op de internetconsultatie van de VBAR doe je hier;
- Waar zijn de zzp belangenorganisaties?;
- Woordvoerder zzp organisatie: ‘verplichte AOV nu acceptabel’.
