De problemen op de arbeidsmarkt zijn complex en wijdverspreid, wat een effectieve aanpak moeilijk maakt. Het commissiedebat over het arbeidsmarktbeleid liet zien dat er behoefte is aan een gecoördineerde aanpak, terwijl beleidsplannen van het kabinet nog onvoldoende uitgewerkt zijn om oplossingen te bieden.
Problemen op de arbeidsmarkt zijn te breed en te diep
Het commissiedebat over arbeidsmarktbeleid bracht gisteren een aantal Kamerleden en de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) bij elkaar om de problemen op de arbeidsmarkt te bespreken. De grote hoeveelheid bespreekpunten veroorzaakte vooral verlamming zoals we dat ook de vorige keer zagen. Over de volgende onderwerpen zijn Kamerleden het niet eens.
- Krapte op de arbeidsmarkt. Vooral in de zorg, techniek, ICT en onderwijs zijn er aanzienlijke tekorten aan personeel. Hoe ga je daarmee om?;
- Visie op vast en flex binnen de arbeidsmarkt. Moeten flexibel werkenden ruimte krijgen of juist beschermd worden tegen zichzelf? Partijen staan lijnrecht tegenover elkaar;
- Aanpak flexibilisering van de arbeidsmarkt. Er is een toename van een flexibilisering van de arbeidsmarkt. Welke oorzaken en gevolgen heeft dat?;
- Hoge kosten aan werkgeverschap. Het vaste dienstverband moet ‘de norm’ zijn. Is het financieel wel haalbaar om werkgever te zijn? De werkgeverslasten zijn hoog;
- Inclusiviteit op de arbeidsmarkt. Ouderen, mensen met een migratieachtergrond en mensen met een arbeidsbeperking hebben beperkt toegang tot de arbeidsmarkt.
De onderwerpen tijdens het commissiedebat liepen uiteen van de positie van ondernemingsraden, tot aan de ziektekostenverzekering van arbeidsmigranten – en alles daar tussenin. De problemen op de arbeidsmarkt zijn te breed en te diep om nog op een effectieve manier besproken te kunnen worden zo lijkt het. Minister van Hijum (SZW) blijft bij het polderpakket van de arbeidsmarkt en wil geen verdere vernieuwing. De arbeidsmarkt blijft daarmee in een crisis en ook de zorgsector staat onder forse druk. Het is nu wachten op diverse Kamerbrieven vanuit de minister die ingaan op de besproken onderwerpen.
In de zorgsector loopt de druk verder op
Zonder richting vanuit het kabinet, is ook de arbeidsmarkt in de zorg inmiddels op drift nu de controle op schijn-zzp’ers nadert. We zien dat zorgorganisaties worstelen met zzp inzet vanaf 2025. Alhoewel een aantal zorgorganisaties het liefst zzp’ers weer in een dienstverband zouden zien werken, merken zij op dit moment dat hun aanbod voor een vast contract wordt genegeerd. Dat is niet vreemd, omdat zzp vooral een gevolg is van de beperkingen binnen -datzelfde- dienstverband. Ook Nieuwsuur liet deze week nog eens zien dat zzp’ers in de zorg níet in een dienstverband terugkeren. Dat een verplicht dienstverband een aanzienlijk deel van zzp’ers uit de zorg verdrijft, begint ook bij werkgevers te dagen; zzp’ers in de zorg uitbannen is dus gemakkelijker gezegd dan gedaan. Met het uitblijven van animo voor een dienstverband, komt het er straks op aan. De continuïteit van de zorgsector loopt gevaar door de aanpak van schijnzelfstandigheid.
Vorige maand communiceerde minister Agema nog dat “onze zorg op klappen staat” en er snel iets moet gebeuren om het tekort aan zorgpersoneel op te vangen. Ze benoemde toen regionaal werkgeverschap als voorname oplossing. Deze maand werd bekend dat nieuwe bezuinigingen in de zorg de subsidies voor regionaal werkgeverschap doorstrepen. De begroting voor het arbeidsmarktbeleid in zorg en welzijn wordt gehalveerd. Juist het regionaal werkgeverschap moest het alternatief op zzp worden, maar staat nu onder druk. Een filmpje vanuit het arbeidsmarktprogramma van VWS laat zien dat het aan de samenleving zelf is, om zorg te bieden aan naasten.
De arbeidsmarkt is overgeleverd aan ‘de markt’
Het Hoofdlijnenakkoord beschreef dat ‘zekerheid op de arbeidsmarkt wordt gestimuleerd voor echte zelfstandigen‘, maar werkte dat nog niet uit. Het Regeerprogramma beschreef dat ‘het kabinet de bestaanszekerheid van mensen wil vergroten‘, maar werkte ook dat nog niet uit. Zonder verdere maatregelen of coördinatie, is de arbeidsmarkt overgeleverd aan de marktwerking tussen vraag en aanbod. Kunnen zorgorganisaties vasthouden aan hun voornemen om zzp inzet af te bouwen? Het vaste contract in de zorg biedt onvoldoende werk- en inkomenszekerheid voor zorgmedewerkers. Zorgorganisaties zijn nog onvoldoende wendbaar om zorgmedewerkers goed te kunnen binden. Ruim drie en een half jaar geleden schreven we al dat zorgprofessionals en zorgpolder op ramkoers lagen met elkaar. Toen nog 135.000 zzp’ers in de zorg, inmiddels zijn dat er ruim 200.000. De omstandigheden van toen, zijn dezelfde als nu. Het huidige kabinet heeft ‘als doel dat mensen graag blijven werken‘ in de sector, dat zij ‘werken in zorg en welzijn aantrekkelijker wil maken‘ en dat er ‘mogelijkheden komen voor medewerkers om bij meerdere organisaties en op meerdere plekken in de regio te kunnen werken’.
Al deze manieren van werken zijn er al in de praktijk. Ze zijn samen te vatten met drie letters. Zzp.
