Het beleid om schijnzelfstandigheid aan te pakken, kost de zorgsector veel geld. Zzp’ers maken deels plaats voor uitzendkrachten met 21 procent btw en hogere marges. Terwijl de politiek zzp ontmoedigt, stijgen voor zorgorganisaties de kosten, neemt de druk op personeel toe en daalt de zorgcapaciteit.
Uitzenden en detacheren maakt externe inhuur veel duurder
Een vast dienstverband in de zorg afdwingen, maakt de zorg duurder en kwetsbaarder. Terwijl de politiek zzp ontmoedigt, verschuift werk naar uitzendkrachten met 21 procent btw en hogere marges. Door de onduidelijkheid over de arbeidsrelatie met zzp’ers, kiezen zorgorganisaties namelijk vaker voor uitzenden en detacheren. Het Parool schrijft dat de onduidelijke zzp-regels tot hoge rekeningen voor zorginstellingen leiden. Uitzendkrachten zijn namelijk duurder dan zzp’ers en vanaf 1 januari aanstaande stijgt de kostprijs verder. Deze constatering past bij de boodschap van adviesbureau KPMG. Die stelde in december vorig jaar al dat als zzp’ers door zouden gaan als uitzendkracht, zij onbetaalbaar worden voor zorgorganisaties. Inmiddels zijn we bijna een jaar verder en ligt de hogere rekening op de mat bij zorgorganisaties.
Zzp’er werkt zonder BTW en met lagere marges
Over medische dienstverlening wordt in Nederland normaal gesproken geen BTW gerekend, maar als uitzendbureaus professionals ‘ter beschikking stellen’ moeten ook zij 21 procent BTW rekenen over hun diensten. Een bedrag dat zorginstellingen niet kunnen terugvorderen. Dit maakt de kosten voor externe inhuur aanzienlijk hoger bij de inzet van uitzendkrachten dan bij zzp’ers. Vanaf 2026 groeit de kostprijs voor externe inhuur van uitzendkrachten verder door, omdat uitzendkrachten dan dezelfde beloning moeten krijgen als vaste medewerkers. Het past bij de wens van de polder en politiek om maatregelen tegen flex te stapelen, zodat een vast dienstverband nog het enige alternatief is. Probleem voor de zorg is dat slechts 66 van de 100 medewerkers een vast contract hebben. 34% kiest daarmee bewust niet voor vast en wijkt daar ook niet van af. Het ontmoedigingsbeleid tegen zzp blijkt in algemene zin niet te werken, zo laat onderzoek zien.
Gevolgen minder inhuur: bedden sluiten en overbelasting
Vanwege de prijs en verminderde beschikbaarheid, huren zorgorganisaties minder externen in. Wat zijn daar de gevolgen van? Terug naar het artikel in het Parool. “We zien inderdaad dat de prijs voor inhuur stijgt sinds de strenge zzp-regels,” zegt Rob Leensen, sectorleider health bij accountant- en adviesbureau EY. “Maar die kosten worden grotendeels gecompenseerd door minder mensen in te huren.” Voor de praktijk betekent de hogere kostprijs daarmee dat er minder wordt ingehuurd en gaten in het rooster moeten worden dichtgelopen door vaste medewerkers. Het kan volgens EY ook allemaal een stuk ‘efficiënter’ in de zorg. “Vroeger werd er misschien wel te gemakkelijk iemand ingehuurd. Zodra iemand ziek was, werd een externe gebeld.”
De eigenaar van Happy Nurse, intermediair in de zorg, ziet die efficiency slag zelf niet. Eveneens uit het artikel: organisaties “voeren de druk op het huidige personeel verder op door minder externen in te huren, wat tot hoger ziekteverzuim leidt,” zegt directeur Slaghekke tegenover Het Parool. Per 1 januari 2026 wordt de inhuur van externen nog duurder, vanwege de nieuwe cao voor de uitzendbranche. Uitzendkrachten krijgen vanaf dan dezelfde voorwaarden als vaste medewerkers. Daarbovenop komt dan het bedrag dat uitzendbureaus aan marge rekenen. Plus de BTW.
Ondertussen worden zorgorganisaties financieel.. gezonder?
Dat de zzp-stop zorgaanbieders tot harde keuzes dwingt, werd ook in augustus gecommuniceerd door Zorgvisie. Zorgorganisaties moeten de keuze maken tussen continuïteit van zorg en een risico op schijnzelfstandigheid. Het afzien van zzp inhuur heeft een bijzonder neveneffect. Organisaties die geen zorg afschaalden en toch minder externen inhuurden, hebben “plat gezegd, verdiend op het eigen personeel”, aldus Marjet Veldhuis van In En Aan De Zorg. Ze hielden geld over, door de last van minder personeel neer te leggen bij vaste medewerkers. “Terwijl de ouderenzorg in 2024 zo’n 2,5 miljard euro uitgaf aan externe inhuur, zien we dat de marges van veel instellingen dat jaar juist zijn toegenomen. Dat komt onder andere doordat werk is verschoven naar lager gekwalificeerde medewerkers, terwijl de tarieven voor zorg hetzelfde bleven. Daarnaast zijn er simpelweg meer gaten in het rooster blijven bestaan. Ook dat levert geld op.”
Dit heet dan vervolgens een ‘financieel herstel van de ouderenzorg’, maar ten koste van wat? Veldhuis: “De pijn komt terecht bij de mensen op de werkvloer. Deze zorgmedewerkers moeten steeds meer doen met minder collega’s. De werkdruk stijgt, de kwaliteit van zorg komt onder druk te staan en ondertussen lijkt het alsof de sector financieel beter draait. Maar dat is kortdurende schijn. Wat we hier zien, is een systeem dat zijn winst haalt uit mensen die uitgeput raken.” Zo blijkt het verzuim in die VVT-branche met 9%, hoger dan het landelijke gemiddelde van 7,3%.
Bedoeling van wet DBA is mislukt, zorgmedewerkers gaan commercieel
Marjet Veldhuis: “De Wet DBA beoogde kwetsbare werkenden te beschermen, die door commerciële organisaties gedwongen werden om als zzp-er te gaan werken”. De vraag is of dit een legitiem doel was. Uit recent onderzoek blijkt dat minder dan 3% van alle zzp’ers gedwongen als zelfstandige werkt. Wel heeft de wet een aantal neveneffecten tot gevolg. Marjet bracht de verschuiving van zzp naar dienstverband en uitzenden in kaart. “Zzp-ers worden niet massaal werknemer bij zorginstellingen. Wel is de verschuiving naar detacheerders/uitzendbureaus en specifiek in de zorg gaande. De cijfers vanuit de Vereniging van Detacheerders Nederland (VvDN) ondersteunen deze verschuiving. Terwijl de totale detacheringsmarkt een daling van 7,6% liet zien, steeg de omzet van detacheerders in de zorg juist met 12,1% in het tweede kwartaal van 2025. Via BTW en hogere marges profiteren vooral de overheid en intermediairs van het ontmoedigen van zzp”, aldus Veldhuis.
Zzp’ers verwisselen blijkt veel geld te kosten
We vragen ons af hoeveel geld er gemoeid gaat met de verschuiving door de aanpak schijnzelfstandigheid in de zorg. Veldhuis: “Laten we een sector erbij pakken. Op basis van CBS- en AZW-gegevens werkten er in 2022 zo’n 51.000 zzp’ers in de VVT-sector (verpleging, verzorging en thuiszorg). Bij een gemiddeld tarief van € 50 per uur en 1.248 uur inzet per jaar bedragen de totale jaarlijkse kosten van deze groep ongeveer € 3,2 miljard voor deze sector. Dit vormt het uitgangspunt voor twee scenario’s waarin zzp’ers door strengere handhaving van de Wet DBA richting loondienst of detachering worden geduwd.” Wat kost dat?
- Scenario 1: alle zzp’ers gaan detacheren. Wanneer alle zzp’ers via detacheerders of uitzendbureaus zouden werken, stijgen de kosten met gemiddeld 45 procent door btw en bureaumarges. De totale inhuurkosten komen dan uit op € 4,6 miljard, een stijging van € 1,4 miljard per jaar;
- Scenario 2: helft van de zzp’ers gaat detacheren, een kwart blijft zzper en een kwart kiest voor loondienst. Omdat het uurtarief van een zzp’er vergelijkbaar is met de all-in kostprijs van een vaste medewerker in de zorg, bedragen de totale kosten in zo’n geval € 3,9 miljard, een stijging van € 700.ooo per jaar.
Deze rekenvoorbeelden laten zien hoe dat de kosten voor externe inhuur in ieder geval oplopen zodra de ‘voordeligere’ directe zzp-constructie verdwijnt. De Wet DBA, bedoeld om werkenden te beschermen tegen schijnzelfstandigheid, pakt in de zorg precies omgekeerd uit: vaste medewerkers worden minder beschermd en de zorg wordt er duurder van.
Financiële zekerheid zonder garantie op zorg
De prijs van dit beleid wordt uiteindelijk door iedereen betaald. De vaste zorgmedewerker werkt met te weinig collega’s, draait extra diensten en ziet het verzuim stijgen. De zzp’er wordt weggezet als risico, terwijl hij juist de gaten vulde die niemand anders meer dichtliep. De cliënt krijgt minder continuïteit en kwaliteit, omdat de spoeling aan gekwalificeerd personeel steeds dunner wordt. Zorgorganisaties durven nauwelijks nog aan gezonde inhuur te doen, uit angst voor de financiële gevolgen. Ondertussen financiert de premiebetaler een zorgstelsel dat duurder wordt, maar steeds minder zorg biedt. Meer zorg met minder mensen kun je ‘efficiënter organiseren’ noemen, maar duurzaam is het niet. De Wet DBA heeft geen zekerheid gebracht, maar een klimaat waarin angst voor schijnzelfstandigheid zwaarder weegt dan het organiseren van goede zorg. De vraag is niet of dit houdbaar is, maar hoe lang de professionals in vaste dienst het nog volhouden om het draaiende te houden.
