De aanpak van zzp’ers die medisch specialisten zijn, verschilt met die van alle andere zzp’ers in de zorg. De beste betaalde zzp’ers in de zorg, hebben daarmee een uitzonderingspositie. De Belastingdienst moet van minister Agema eerst meer onderzoek doen, voordat de aanpak op schijnzelfstandigheid ook op hen wordt toegepast.
Kunnen medisch specialisten verplicht in loondienst?
De discussie over een verplichte dienstverband voor medisch specialisten, speelt al jaren. Het vorige kabinet wilde de medisch specialist verplicht in een loondienstverband hebben, maar dit bleek niet eenvoudig. In een uitgebreide analyse door nieuwsbrief Zorg & Innovatie en een artikel van Eldermans | Geerts viel te lezen hoeveel haken en ogen er zitten aan het verplicht stellen van loondienst. Een verplicht dienstverband voor medisch specialisten zou kunnen leiden tot grote uitstroom, langere wachttijden voor patiënten en verlies van zelfstandig ondernemerschap. Het onderwerp kwam daarmee stil te liggen. Vervolgens kwamen er Tweede Kamerverkiezingen. Volgens de verkiezingsprogramma’s van Groenlinks/PvdA, CDA, ChristenUnie, Partij voor de Dieren, Volt, SP en D66 was een verplicht dienstverband voor medisch specialisten een reële optie. De VVD kwam onlangs tot inkeer en stelde dat medisch specialisten ook wat hen betreft verplicht in loondienst moeten. Het onderwerp kwam daarmee terug op de agenda en het was wachten op een standpunt van de minister.
Agema: verplicht dienstverband medisch specialisten is te risicovol
Eind september maakt minister Agema via een brief aan de Tweede Kamer kenbaar dat het nog niet mogelijk is om te bepalen of een verplicht dienstverband voor medisch specialisten ‘noodzakelijk, geschikt en proportioneel’ is. Volgens de minister vraagt dit eerst een ‘gedegen juridische onderbouwing’ van zo’n plicht. Voor alle andere zzp’ers in de zorg heet die juridische onderbouwing de ‘wet DBA’. De minister vraagt zich af of er geen ‘alternatieve … maatregelen denkbaar zijn om passende zorg te realiseren’, zonder dat medisch specialisten verplicht in een dienstverband terecht komen. De minister wil eerst verkennen of medisch specialisten vrijwillig bereid zijn als collectief binnen hun ziekenhuis een overstap naar loondienst te maken. Ze wil ook eerst weten wat hen daartoe kan motiveren.
Agema is terughoudend, omdat ze liever niet ziet dat medisch specialisten ‘een zelfstandige kliniek starten of naar het buitenland vertrekken’ om aan verplichte loondienst te ontkomen. De minister besloot daarom tot nieuw onderzoek. Zij heeft ‘een verkenning’ besteld bij de Belastingdienst of medisch specialisten wel fiscaal ondernemer kunnen zijn in hun arbeidsrelatie met één ziekenhuis. Zo’n verkenning werkt in de praktijk als een vertragingstactiek. De Tweede Kamer heeft de minister deze week gevraagd om meer vaart te maken.
De rest van de zzp’ers in de zorg kunnen wel in loondienst
Waar minister Agema wel benieuwd is naar de ‘noodzaak, geschiktheid en proportionaliteit‘ van dwingende regelgeving bij medisch specialisten, is zij dat niet bij de rest van de zzp’ers in de zorg. Daar heeft zij geen zorgen over uitstroom en is er geen onderzoek besteld. Voor alle andere zzp’ers in de zorg voerde de Belastingdienst de handhaving op de wet DBA juist op. In antwoorden op Kamervragen gaf de minister aan dat zij niet gelooft dat (de rest van de) zzp’ers massaal uitstromen. “Het stoppen met je baan en het verlaten van de zorg is een rigoureuze stap” gaf de minister aan. Zij heeft om die reden “geen aanleiding te veronderstellen dat zorg zzp’ers door handhaving van de Belastingdienst op grote schaal de zorg zullen verlaten”. Zorgen over de continuïteit van zorg heeft zij niet. Sterker nog, het omgekeerde is het geval. “Handhaving door de Belastingdienst zal de schijnzelfstandigheid in de zorg verminderen, en daarmee een positieve invloed hebben op continuïteit en kwaliteit van zorg.” In een interview met Zorgvisie gaf minister Agema aan dat het onderwerp zzp’ers in de zorg “eigenlijk een onderwerp is voor de minister van Sociale Zaken”. Op de medisch specialisten na dan, want daar bemoeit ze zich wel mee.
Problematiek schijnzelfstandigheid is voor alle zzp’ers gelijk
Waar minister Agema een onderscheid maakt tussen de aanpak van zzp medisch specialisten enerzijds en de rest van zzp’ers in de zorg anderzijds, maakt de arbeidswet en de wet DBA dat onderscheid niet. Vanaf 1 januari aanstaande worden steeds meer organisaties beoordeeld op hun arbeidsrelatie met zzp’ers. Dit komt voort uit wetgeving (wet DBA) die van toepassing is op alle opdrachtgevers, dus ook ziekenhuizen. De angst en onzekerheid die zorgorganisaties hebben over zzp inzet vanaf 2025, zou daarmee moeten gelden voor alle inhuur, waaronder die van medisch specialisten. Toch is er voor deze groep een uitzondering gemaakt. Minister Agema beschermt hiermee wel zo’n 7000 zzp medisch specialisten, maar niet de tienduizenden zzp verzorgenden, zzp begeleiders, zzp (gespecialiseerd) verpleegkundigen en andere beroepen. Het is juist deze laatste groep waarvan 75% aangeeft dat een verplicht dienstverband hen uit de zorg verdrijft. Ook voor deze groep speelt het risico van grote uitstroom, langere wachttijden voor cliënten en verlies van zelfstandig ondernemerschap.
Beste betaalde zorg zzp’ers hebben uitzonderingspositie
Naar verluid behoren medisch specialisten in Nederland tot de best betaalde specialisten van de wereld. Gezondheidseconoom Xander Koolman legt uit dat de overgang van medisch specialisten naar loondienst vooral veel geld kost. Via financiële prikkels moet er voorzichtig omgegaan worden met het gedrag van deze groep zelfstandige specialisten. Hieronder een item van EenVandaag.
Medisch specialisten moeten koste wat kost behouden blijven voor de zorg en daar moet voorzichtig mee worden omgesprongen. Maar is een uitzonderingspositie wel op zijn plek? Zou deze voorzichtige behandeling van zzp’ers niet moeten gelden voor alle zzp’ers in de zorg? In een treffen tussen Koolman en zzp voorman Dongelmans van VZOZ, geeft de gezondheidszorgeconoom aan dat het probleem van schijnzelfstandigheid juíst speelt bij medisch specialisten. Immers, zij kennen maar één opdrachtgever. Koolman: ‘Een zelfstandig verpleegkundige die voor verschillende opdrachtgevers werkt is wat dat betreft meer een ondernemer dan die medisch specialist.’ Toch kregen juist de beste betaalde en meest invloedrijke zorg zzp’ers als enige een uitzonderingspositie.
