De handhaving schijnzelfstandigheid heeft in bepaalde zorgsectoren effect gehad, maar lang niet overal. Zo is het aantal zzp’ers binnen ziekenhuizen gegroeid in 2025. Dit laten CBS cijfers zien. De vraag naar flexibel werkende zorgprofessionals is niet verdwenen en dus paste de arbeidsmarkt in de zorg zich aan. De zzp’er in de zorg verdwijnt niet, al zijn er wel sterke verschuivingen per sector.
Handhaving veroorzaakte geen ‘omslagpunt’
Cijfers van het CBS laten de ontwikkeling van het aantal zzp’ers in de zorg en welzijn zien over een periode van tien jaar. Welk effect heeft de handhaving schijnzelfstandigheid gehad op de brede groep? Van een ‘duidelijk omslagpunt’, zoals de NOS berichtte begin 2025, blijkt eind 2025 geen sprake. Vorig jaar werd de groei van het aantal zzp’ers in zorg en welzijn doorbroken, maar het structurele beeld blijft hetzelfde. In tien jaar tijd groeide het aantal zzp’ers in zorg en welzijn van ongeveer 117.000 naar een piek van 208.000 in 2024. Een stijging van 78%. Eind 2025 lag het totaal aantal zzp’ers in zorg en welzijn op het niveau van eind 2022. Van 208.000 terug naar 175.000, een daling van 16%. Daarmee werd 2025 geen groot kantelpunt voor het aantal zzp’ers in de zorg, maar een correctie. Een periode van afkoeling na jaren van extreme groei.
Verdieping op de cijfers laat zien dat er sterke verschuivingen per sector zijn.
Ziekenhuizen zagen aandeel zzp’ers stijgen
De daling van het aantal zzp’ers is niet gelijk verdeeld over de sectoren. In een aantal domeinen nam het aantal zzp’ers juist toe. Met name in de ziekenhuiszorg is dat opvallend. Daar steeg het aantal zelfstandigen, ondanks alle aandacht voor handhaving. Dat hangt samen met de uitzonderingspositie van medisch specialisten. Met deze groep wordt aantoonbaar voorzichtiger omgegaan met handhaving dan voor andere zzp’ers in de zorg. Terwijl de wet geen onderscheid maakt tussen beroepsgroepen, gebeurt dat in de praktijk wel. Het helpt verklaren waarom juist in de ziekenhuissector de inzet van zzp’ers overeind blijft of zelfs groeit.
Ook in andere delen van specialistische zorg en het sociaal domein bleef de inzet van zzp’ers stabiel of groeide door. Daar tegenover staan sectoren waar de daling duidelijk waarneembaar is. Vooral in de huisartsenzorg, de kinderopvang en de VVT liep het aantal zzp’ers duidelijk terug. Het zijn precies deze domeinen waar de Belastingdienst fysiek aanwezig was tijdens bedrijfsbezoeken.
Belastingdienst koos huisartsenzorg, kinderopvang en VVT
Nadat de Belastingdienst zich terugtrok uit het Fiscaal Kader ZZP Zorg, werden het aantal bedrijfsbezoeken in een aantal sectoren opgevoerd. Tijdens gesprekken werd de angst en onzekerheid opgevoerd door over grote financiële consequenties te spreken bij zzp inhuur.
In de kinderopvang maakte de Belastingdienst ‘sectorale afspraken‘ met werkgevers, wat helemaal niet mogelijk is als je ieder zzp geval apart moet beoordelen. In de huisartsensector jaagt de Belastingdienst artsen de zorg uit, door in die sector breed te communiceren dat ‘zzp inzet zéér waarschijnlijk niet mogelijk zou zijn’. De sector van verpleeghuizen en thuiszorg werd vele tientallen malen geconfronteerd met eenzelfde boodschap tijdens bezoeken.
Deze bijzondere aandacht van de Belastingdienst bleef niet zonder gevolgen.
CBS – “De daling van het aantal en aandeel zzp’ers in zorg en welzijn … is … het grootst in de huisartsen en gezondheidscentra (–4 procentpunt) en de kinderopvang (–3,9 procentpunt).” De VVT sector is van 5% terug naar 3,5% zzp aandeel, wat in deze grote sector om vele tienduizenden zelfstandigen gaat. De sectoren waar de sterkste daling zichtbaar is, komen daarmee opvallend overeen met de sectoren waar de druk door de Belastingdienst is opgevoerd.
Effect handhaving blijft beperkt tot sectoren
Het effect van de handhaving schijnzelfstandigheid blijft beperkt tot de sectoren die de Belastingdienst actief heeft bezocht. Die sectoren raakten veel flexibele capaciteit kwijt. Deze trend is voor zorg zzp’ers ook in 2026 nog actueel. Ondertussen groeit het ondernemerschap in de zorg in andere sectoren juist verder. Enerzijds omdat opdrachtgevers daar wel de mogelijkheden benutten die er liggen en nog steeds bevestigd worden met jurisprudentie. Anderzijds omdat zelfstandigen zelf door bewegen. Het aantal zorgondernemingen is in tien jaar tijd bijna verdubbeld en niet zonder reden. Het vaste dienstverband is voor veel zorgprofessionals geen optie.
Zelfstandig zorgondernemerschap verdwijnt niet
Het fundament onder zelfstandig werken in de zorg wordt onder druk niet kleiner, maar juist breder. Onderaannemerschap is voor veel zzp’ers in de zorg niet langer de enige focus. Voor ongeveer de helft van de zzp’ers in zorg en welzijn zijn particulieren de belangrijkste opdrachtgever. Een deel van de groep zzp’ers werkt buiten de zorgsector, bijvoorbeeld in het onderwijs of bij (lokale) overheden. De zzp’er in de zorg is daarmee allang niet meer afhankelijk van één type opdrachtgever of één sector. De handhaving op schijnzelfstandigheid heeft hen gedwongen om meer werk te maken van hun ondernemerschap en dat is precies wat zij gedaan hebben. Het anti-zzp beleid raakt dus slechts een deel van de sector, terwijl andere onderdelen zich aanpassen en doorontwikkelen. De kans is aanzienlijk dat sectoren zoals de huisartsen, VVT en kinderopvang doorzien dat de algemene verwijten van de Belastingdienst geen stand houden, de inhuur ook daar weer op zal pikken.
