Zorgverzekeraar CZ is door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) onder verscherpt toezicht gesteld. De verzekeraar doet te weinig aan haar zorgplicht richting verzekerden. CZ zelf wijst al jaren op ‘personeelstekorten’ als oorzaak voor oplopende wachttijden, maar verzuimt al vele jaren om in te kopen op goed werkgeverschap.
NZa plaatst CZ onder ‘verscherpt toezicht’
Voor het eerst heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een zorgverzekeraar onder verscherpt toezicht gesteld. De toezichthouder geeft aan dat zorgverzekeraar CZ onvoldoende regie heeft gevoerd op de toegang tot zorg voor haar verzekerden. De taak om het zorgaanbod en de zorgvraag in de regio goed te matchen blijkt onvoldoende op orde. Hierdoor zijn verzekerden niet altijd verzekerd van ‘tijdige, bereikbare en passende zorg‘. Deze nieuwe actie van de NZa volgt op een eerdere aankondiging dat zorgverzekeraars onvoldoende zouden doen aan hun zorgplicht. Een jaar geleden kregen zorgverzekeraars CZ en Menzis een formele maatregel. Ze kregen zes maanden de tijd om de invulling van hun zorgplicht te verbeteren.
‘NZa vaart vreemde koers’
Het feit dat de Nza ‘voor het eerst’ een zorgverzekeraar aanspreekt, werd nieuws. Dat CZ na een jaar nog de formele waarschuwing van de NZa nog steeds haar zaken niet op orde heeft en nóg meer tijd krijgt hiervoor, bleef onbenoemd. De advocaten van Dirk Zwager wijzen erop dat de situatie rondom gebrekkige zorgplicht sinds 2023 al speelt. Het advocatenkantoor is van mening dat “de NZa hier om verschillende redenen een vreemde koers vaart. Niet alleen zijn het gekozen instrument (verscherpt toezicht, red.) en de grondslag ervan twijfelachtig. Belangrijker is dat er goede gronden zijn (en mogelijk zelfs een verplichting is) om nú te handhaven en niet nog een (extra) hersteltermijn te bieden in de vorm van het verscherpte toezicht.”
CZ wijst zelf al jaren op ‘personeelskrapte’ als reden
De NZa schrijft dat ”zorgverzekeraars en zorgaanbieders meer dan ooit moeten samenwerken om ervoor te zorgen dat mensen de zorg krijgen die nodig is”. Juist op dat punt hebben zorgverzekeraars zoals CZ het jarenlang laten liggen. Als je verantwoordelijk bent voor de beschikbaarheid van zorg, dan ben je ook verantwoordelijk voor de beschikbaarheid van voldoende zorgprofessionals. Zonder professionals, geen zorg. Duurzame inzetbaarheid, goed verzuimbeleid en het voorkomen van uitstroom zouden daardoor de topprioriteiten moeten zijn van een zorgverzekeraar. Niets blijkt minder waar, als je naar de berichtgeving kijkt van CZ. De personeelskrapte wordt juist als argument gebruikt om een gebrek aan zorgcapaciteit te verklaren. Al jaren vertellen zowel zorgverzekeraar CZ als zorgkantoor CZ het verhaal over personeelskrapte als ‘doorslaggevende’ factor voor een gebrek aan zorg. Over de ouderenzorg zegt zorgkantoor CZ dat zij “afgelopen jaar het beschikbare geld niet helemaal in hebben kunnen zetten omdat er geen personeel was. Op dit moment staan er 21.500 mensen op de wachtlijst. Dan kun je als zorgkantoor wel van alles willen en een noodzaak zien, maar door personeelstekort kan een aanbieder gewoon de zorg niet leveren.”
Waar is de inkoop op goed werkgeverschap?
Als zorgverzekeraars serieus werk willen maken van hun zorgplicht, zou hun focus niet alleen moeten liggen op het benoemen van problemen, maar ook op het actief sturen van oplossingen. Eén van de meest effectieve middelen hiervoor is zorginkoop op goed werkgeverschap. Zorgverzekeraars kunnen via harde criteria inkopen op goed werkgeverschap bij zorgaanbieders, maar weigeren dat vooralsnog te doen. Daarmee laten ze een belangrijk instrument liggen om grip te krijgen op de zorgcapaciteit, namelijk de benadering van het vaste personeel. De situatie die daardoor kon ontstaan is dat de grootste gecontracteerde zorgaanbieders van ons land, inmiddels met de hoogste verzuimcijfers en uitstroom kampen. De slechtst presterende organisaties op het vlak van personeelsbeleid zijn hierdoor jarenlang beloond door zorgverzekeraars en zorgkantoren. Dat diezelfde zorgverzekeraars juist het argument van personeelstekort nu als réden geven voor een gebrekkige zorgplicht, lijkt ons de omgekeerde wereld.
Hoe had de zorgverzekeraar de zorgaanbieder kunnen dwingen?
- Indien een gecontracteerde zorgaanbieder het verzuim niet op orde krijgt, is het tijd voor een maatregel;
- Op het moment dat een zorgaanbieder uitstroom niet onder controle krijgt, is het tijd voor een strafkorting;
- Als de medewerkerstevredenheid lager scoort dan X, dan is het tijd voor een bestuurswissel.
Hoe zou de zorgverzekeraar de zorgaanbieder kunnen stimuleren?
- Zorgverzekeraars kunnen hogere vergoedingen bieden bij aantoonbaar goed personeelsbeleid;
- CZ had haar eigen expertise over duurzame inzetbaarheid kunnen aanbieden;
- Ondersteuning bieden bij implementatie van loopbaanontwikkeling of vitaliteitsprogramma’s;
- Zorgverzekeraars hadden zorgaanbieders met hoge medewerkerstevredenheidscijfer als benchmark kunnen nemen.
Geen van deze inkoopeisen zijn de afgelopen tien jaar gehanteerd, terwijl verzuim, verloop en uitstroom naar grote hoogten gestegen zijn. Tegelijkertijd zijn medewerkerstevredenheid en een gebrek aan inspraak en zeggenschap al jarenlang dé redenen waarom professionals uit de sector stromen.
Waar is de inkoop van kleinschalige zorgaanbieders?
Naast het ontbreken van inkoop op goed werkgeverschap, laten zorgverzekeraars ook kansen liggen door nauwelijks te investeren in kleinschalige zorgaanbieders, waaronder zzp’ers. Zij moeten noodzakelijkerwijs zorg leveren zonder contract. Terwijl grote zorgorganisaties kampen met hoge verzuimcijfers, uitstroom en bureaucratische rompslomp, blijven veel kleinere aanbieders die zorg op maat bieden buiten de contractering. Sterker nog, zorgverzekeraars hebben zich juist hard gemaakt voor het doorstrepen van ongecontracteerde zorg in onder meer de GGZ – de sector waar CZ nu juist een waarschuwing voor heeft ontvangen. Kleinschalige zorgaanbieders hebben vaak kortere wachttijden, minder overhead en een hogere medewerkerstevredenheid, maar worden systematisch genegeerd bij de zorginkoop. Hierdoor wordt de zorgcapaciteit onnodig belemmerd en worden verzekerden gedwongen te wachten bij overbelaste instellingen. Zorgverzekeraars zouden juist actiever moeten inkopen bij deze flexibele en mensgerichte aanbieders, in plaats van vast te houden aan logge instellingen die hun personeelsbeleid niet op orde hebben.
Zorg die je niet in kunt kopen, hoef je ook niet af te rekenen
Waarom zouden zorgverzekeraars níet inkopen op goed werkgeverschap als dat de zorgplicht zou verbeteren? Waarom zouden zorgverzekeraars kleinschalige zorgaanbieders belemmeren, als diezelfde zorgaanbieders aan de zorgplicht bijdragen? Het moet zorgverzekeraars blijkbaar iets opleveren om deze acties níet te ondernemen en zelfs zorgaanbieders tegen te werken. Zou het kunnen zijn dat het zorgverzekeraars veel geld scheelt als zorgcapaciteit uitvalt? Want zorg die je niet in kunt kopen, hoef je ook niet af te rekenen.
Het ontbreken van goede zorginkoop lijkt zorgverzekeraars financieel nog steeds niet te raken. Integendeel, het levert veel geld op. De NZa beperkt zich tot waarschuwingen en verscherpt toezicht, maar grijpt nog steeds niet écht in. Hierdoor blijven zorgverzekeraars de ruimte houden om hun zorgplicht te minimaliseren zonder negatieve consequenties. De praktijk blijft tot nu nog steeds dat als zorgaanbieders vastlopen en zorgcapaciteit verloren gaat, zorgverzekeraars minder zorg hoeven te vergoeden. De vraag is of deze strategie bewust wordt ingezet om kosten te besparen onder het mom van ‘onvermijdelijke personeelstekorten’.
