Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zoekt een antwoord tegen schijnzelfstandigheid en stelt een vast contract als ‘de norm’. Zelfstandig ondernemers hebben kritiek op die aanpak. Waarom zou je het dienstverband centraal stellen en redeneer je niet vanuit ondernemerschap van het individu? Een antwoord krijgen op de vraag wie de ‘zelfstandige ondernemer’ is en wie niet, zou een doorbraak kunnen opleveren in een langlopend dossier. Er gaan steeds meer stemmen op voor de Zelfstandigentoets: het alternatief tegen schijnzelfstandigheid.
Wat is de Zelfstandigentoets?
De Zelfstandigentoets is een test die bepaalt of een zzp’er in voldoende mate aan de criteria van IB-ondernemerschap voldoet. Aan de diverse eisen van zelfstandig ondernemerschap worden scores gehangen en die vertalen zich via een weging in een uiteindelijk oordeel. Ben je ondernemer voor de Inkomstenbelasting, ben je dat (nog) niet of ben je een twijfelgeval? De opzet van de toets is ontwikkeld door fiscaal jurist Hans Baaij, met medewerking van Peter Kavelaars – hoogleraar Fiscale economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. “Met de Zelfstandigentoets willen we op een onderbouwde manier een conclusie kunnen trekken over de kwalificatie ‘IB-ondernemer’. De Zelfstandigentoets biedt een definitief antwoord op de vraag of iemand voldoet aan de criteria van IB-ondernemerschap. Is dat het geval, dan is er dus geen sprake van schijnzelfstandigheid en vrijwel nooit sprake van een dienstverband. We durven na het goed doorlopen van de Zelfstandigentoets, op voorhand de garantie te geven dat zzp’ers daadwerkelijk IB-ondernemer zijn.”
Kiezen voor subjectieve aannames of objectieve eisen?
Het vertrekpunt van de concept wet VBAR en de huidige wet DBA zit op de aanwezigheid van een dienstverband. Dat een zzp’er met zo’n fictief dienstverband voor de ‘schijn zelfstandig’ is, werd het uitgangspunt in het debat over zzp. In het zzp dossier ging het de afgelopen jaren vooral niet over de positie van de zzp’er zelf. Het vaste dienstverband werd ‘de norm’ en ondernemerschap van het individu speelt hierin nauwelijks een rol.
Het probleem is echter dat wat schijnzelfstandigheid precies is niet vast staat. Hoeveel schijnzelfstandigen er zijn is eveneens onbekend. Duidelijke criteria voor het vaststellen van de arbeidsrelatie ontbreken. Daar bovenop komen de misvattingen. De discussie rondom zzp’ers gaat dan ook gepaard met veel subjectieve aannames en komt de afgelopen decennia niet veel verder. Dit kan ook anders. De Zelfstandigentoets kiest voor een kwantitatieve holistisch aanpak om een antwoord te krijgen op de vraag wie ‘zelfstandig ondernemer’ is en wie niet. De toets is objectief en is opgebouwd op basis van jurisprudentie, eerdere vragenlijsten, de wetsgeschiedenis en vakliteratuur over IB-ondernemerschap. Objectieve eisen dus, in plaats van subjectieve aannames zoals ‘gezagsverhouding’ en ‘inbedding’.
Naast een zelfstandigentoets, is ook een arbeidsrelatietoets mogelijk
Naast een toets voor zelfstandig ondernemers, is er ook een toets mogelijk voor het controleren van de ‘arbeidsrelatie’. Zo’n ‘arbeidsrelatietoets’ of ‘werkrelatietoets’ zou inzicht kunnen geven of een zzp’er binnen of buiten dienstverband werkzaam is voor een opdrachtgever. Hans Baaij heeft ook hier een format voor opgezet. Ook bij zo’n toets wordt er rekening gehouden met jurisprudentie, vragenlijsten, de wetsgeschiedenis en de vakliteratuur. Net als bij de zelfstandigentoets kun je bij de arbeidsrelatietoets op een kwantitatieve manier scoren. Via een algoritme kun je bepalen hoeveel kans er is op werken ‘binnen’ of ‘buiten’ dienstverband.
Komt er een alternatieve aanpak tegen schijnzelfstandigheid?
De vraag is of zzp’ers nog langer beoordeeld gaan worden richting een dienstverband of dat zij bekeken worden vanuit hun zelfstandigheid. Voor de zorgsector heeft de aanpak op schijnzelfstandigheid grote consequenties, nu 75% van de zzp’ers aangeeft de sector te verlaten bij een verplicht dienstverband. Is er ruimte voor een alternatieve aanpak tegen schijnzelfstandigheid? Mogen échte ondernemers ook definitief Ondernemers heten en verder met rust gelaten worden? Dan houden we de groep schijnzelfstandigen namelijk automatisch over. Met sectorspecifieke criteria, zoals een Zelfstandigheidstoets speciaal voor de zorg of bijvoorbeeld een arbeidsrelatie of werkrelatietoets die rekening houdt met de zorg, kan er veel duidelijkheid worden gecreëerd. De Zelfstandigentoets zou daarmee een alternatief tegen de huidige aanpak schijnzelfstandigheid kunnen zijn.
Update: op 3 april 2025 presenteerden VVD, D66, CDA en SGP hun initiatiefwetsvoorstel voor de Zelfstandigenwet. De Zelfstandigentoets maakt onderdeel uit van dit wetsvoorstel. Ben jij zzp’er en heb jij behoefte aan een Zelfstandigentoets? Ben jij zzp’er of opdrachtgever en heb je behoefte aan een Arbeidsrelatietoets? Neem contact met ons op.
Lees verder:
- We deden een Zelfstandigentoets pilot met tien zzp’ers. Dit was het resultaat;
- ZZP’er in de zorg Daan van der Stelt deed de Zelfstandigentoets. Dit is zijn resultaat;
