Digitalisering wordt door ministers en zorgbestuurders al jaren gezien als één van de belangrijkste oplossingen voor het personeelstekort in de zorg. Van AI, thuismonitoring, tot een betere gegevensuitwisseling tussen elektronische cliëntendossiers. Technologie moet ervoor zorgen dat er met minder zorgprofessionals toch voldoende zorg geleverd kan worden. Maar nieuwe cijfers uit de Monitor Digitale Zorg laten zien dat zorgprofessionals zelf nauwelijks verlichting ervaren van de werkdruk door digitalisering. Ook hier lijken de verwachtingen in beleid steeds verder af te staan van de werkelijkheid op de werkvloer. Omdat de praktijk, beleid inhaalt.
Werkdruk en personeelstekort: digitalisering scoort het laagst
In de monitor wordt aan zorgverleners gevraagd hoe zij de impact van digitale zorg beoordelen op verschillende maatschappelijke uitdagingen. Denk daarbij aan toegankelijkheid van zorg, kwaliteit van zorg en organiseerbaarheid van zorg. Gemiddeld geven zorgverleners een 6,1 voor de bijdrage van digitale zorg aan deze uitdagingen. Dat lijkt matig positief, maar dit soort macro-thema’s staan vaak ver af van de dagelijkse praktijk van zorgprofessionals. Zorgprofessionals zijn met hele andere dingen bezig in de praktijk. Op de werkvloer gaat het met name om belastbaarheid, werkdruk en werkplezier. Daar worden de arbeidsmarktproblemen vooral gevoeld. En juist daar is in het rapport de laagste score (5,7) te vinden van alle onderzochte thema’s rondom arbeidsmarkt en werkdruk. Digitalisering blijft gepresenteerd worden als oplossing voor het personeelstekort, maar zorgprofessionals zelf zijn daar volgens het rapport duidelijk minder van overtuigd.
Beleid verwacht wonderen, de praktijk ervaart de realiteit
In het Integraal Zorgakkoord speelt digitalisering een grote rol. Technologische ontwikkelingen zoals beeldbellen, hulpmiddelen voor zelfzorg bij cliënten en gegevensuitwisseling moeten ervoor zorgen dat de zorg met minder personeel kan blijven functioneren. Maar uit onderzoek blijkt dat zorgverleners zelf denken dat slechts een deel van de zorg digitaal kan worden uitgevoerd. Digitalisering hoeft niet direct meteen verlichting te geven, maar levert soms ook extra werk op. In eerdere rapporten geven bijvoorbeeld huisartsen aan dat digitale toepassingen regelmatig leiden tot meer werkdruk. Nieuwe systemen, technische problemen en extra registraties kosten tijd. Terwijl die tijd niet altijd ergens anders wordt teruggewonnen.
Dat sluit aan bij wat veel zorgverleners herkennen. Digitale zorg komt vaak bovenop het bestaande werk in plaats van dat werk te vervangen. Een digitaal consult vervangt niet altijd een fysieke afspraak, maar kan er juist bijkomen. Innovaties vragen daarnaast vaak om scholing, implementatie en extra administratie. Op papier levert digitalisering efficiency op, maar in de praktijk betekent het vaak meer werk en complexiteit.
Geen digitale versnelling, wel een stijgende werkdruk
Naast wat zorgprofessionals vinden van digitalisering binnen verschillende thema’s, laat de monitor ook de huidige status van digitalisering in de sector zien. Het lijkt soms alsof technologische ontwikkelingen razendsnel gaan, maar in de zorg is dat niet altijd het geval. Uit het rapport blijkt namelijk dat het gebruik van digitalisering (nu al) stabiliseert of maar mondjesmaat toe neemt. Dat tegenover de groeiende zorgvraag die vooral niet stopt. Tegelijkertijd blijft de uitstroom van zorgprofessionals doorgaan. Digitalisering kan dus de zorgvraag en de arbeidsmarkt niet bijhouden. Laat staan inhalen. Als technologie dé oplossing moet zijn, maar die oplossing niet snel genoeg komt, blijft het werk bij dezelfde zorgverleners liggen. Waardoor de werkdruk verder oploopt.
Technologie vervangt geen mensen: werkdruk blijft hoog ondanks digitale beloften
Voor zorgprofessionals is de uitkomst over het algemeen geen verrassing. Want ondertussen staan zij nog steeds met te weinig zorgprofessionals om zich heen zorg te verlenen. Noodzakelijke technologie is voor veel professionals veel eenvoudiger dan AI. Want in de praktijk blijken zorgorganisaties nog steeds niet in staat om wifi overal te laten werken in het pand. De werkdruk is hoog, de regeldruk blijft hoog, de personeelstekorten blijven bestaan en efficiency-maatregelen leveren minder op dan verwacht. Digitalisering kan aansluiten in dat rijtje. De Monitor Digitale Zorg bevestigt daarmee vooral wat veel zorgprofessionals al jaren zeggen; technologie kan ondersteunen, maar het lost het personeelstekort niet op.
Tegelijkertijd kijken zorgverleners wel positiever naar digitalisering wanneer het gaat om de toegankelijkheid van de zorg en het vergroten van de regie en autonomie van patiënten. Ze zien het echter niet als oplossing die hun collega’s vervangt. Zorg is en blijft afhankelijk van gekwalificeerde vakmensen. Hoe serieus kan digitalisering dan worden genomen als middel om het personeelstekort in de zorg daadwerkelijk op te lossen?
