Januari wordt een belangrijke maand in het dossier zzp 2025. Want welke rol speelt jouw ondernemerschap nu eigenlijk bij de beoordeling van de arbeidsrelatie? Is het ‘van ondergeschikt belang’, zoals de concept zzp wet VBAR hoopt te doen? Of blijkt de Hoge Raad later deze maand simpelweg te bevestigen wat altijd zo geweest is: het zelfstandig ondernemerschap van zzp’ers is minstens zo belangrijk als andere factoren.
Mag je als zzp’er zelf bepalen hoe je werkt?
Het kabinet en de vakbonden zien het liefst zoveel mogelijk werkenden in een vast dienstverband, want dat levert de meeste inkomsten op voor de schatkist. ‘Het vaste dienstverband is de norm‘ heet dat dan. Wat werkenden zelf willen is daarbij ondergeschikt. Dit wordt door overheid en vakbonden uitgelegd via het arbeidsrecht uit 1907, dat ‘dwingend recht’ wordt genoemd. Je mag niet zelf weten of je binnen of buiten een dienstverband werkt; dat wordt voor je bepaald. Ruim een eeuw geleden was een vast dienstverband een ‘recht’ en zo zien de vakbonden het vandaag de dag nog steeds. Voor hen is het onbegrijpelijk dat je geen vast dienstverband zou willen, want dan ben je beschermd en heb je zekerheid. Het argument is dan ook dat zzp’ers beschermd moeten worden tegen zichzelf. Ze zijn niet solidair (met werknemers), ze concurreren oneerlijk (met werknemers) en ze dragen onvoldoende belasting af (in vergelijking met werknemers). Dat we inmiddels in een tijd leven waarin bescherming en zekerheid voor veel werkenden geen uitgangspunt meer is, interesseert ook dit kabinet niet. Het doel is om met nieuwe wetgeving te komen die zoveel mogelijk mensen in een dienstverband drukt. Daarnaast is de hoop dat ook zonder een nieuwe wet, alvast via de huidige wet DBA begonnen kan worden met dwang naar een dienstverband.
‘Extern ondernemerschap is van ondergeschikt belang’
Om werkenden onder de wet DBA alvast naar een dienstverband te leiden, loopt er al enige tijd een landelijke campagne. Deze campagne is een combinatie van de ‘handhaving op schijnzelfstandigheid’ plus ‘de uitspraak Deliveroo‘. In deze campagne doen de feiten er weinig toe en is er wat ons betreft sprake van het bewust zaaien van angst onder opdrachtgevers en opdrachtnemers (zzp’ers). De halve waarheid wordt als hele waarheid verteld en dat leidt vervolgens tot nogal wat angst en onzekerheid onder opdrachtgevers. De hoop is dat opdrachtgevers en opdrachtnemers kiezen voor zekerheid en dus.. voor een dienstverband.
De landelijke campagne loopt ongeveer als volgt:
- De Belastingdienst legt niet uit wanneer je het als opdrachtgever precies wel of niet goed doet, terwijl je wel ‘de wet moet volgen’;
- Dit brengt permanente onduidelijkheid en onzekerheid met zich mee en heeft een enorme impact onder opdrachtgevers en zzp’ers;
- De boodschap van de Belastingdienst, de minister en ‘experts’ is dat ‘inbedding’, ‘kernactiviteiten’ en ‘zij-aan-zij’ werk “niet meer kan” als zzp’er;
- Dat zou sinds de Hoge Raad met de ‘uitspraak Deliveroo’ van 2023 het geval zijn. Een uitspraak over pizza bezorgers.. moet gelden voor alle zzp’ers;
- Al deze verwijten over vanzelfsprekende schijnzelfstandigheid blijken onterecht, maar de feiten doen er niet toe. Want het gaat om geld;
- De verwijten zijn zo vaak herhaald dat opdrachtgevers en zelfs zzp’ers ze zijn gaan geloven. Ook als je zelfstandig ondernemer bent, ben je niet veilig;
- Dit standpunt is in een concept wet verwerkt; de wet VBAR. Ook in het 2e concept van de wet heeft eigen ondernemerschap geen prioriteit.
Het eigen ondernemerschap van de zzp’er is inmiddels omgelabeld naar ‘extern ondernemerschap’ en zou er nauwelijks meer toe doen. Of een zzp’er zelfstandig ondernemer is, blijkt ‘van ondergeschikt belang’ hoor je dan. De waarheid ligt echter niet in handen van de overheid, ‘experts’ en de Belastingdienst, maar van de rechter. In dit geval de Hoge Raad. Die moet eind januari met een verduidelijking komen over de beoordeling van de arbeidsrelatie. Twee jaar geleden deed de Hoge Raad ook uitspraak. De vraag wordt nu of de Hoge Raad zich in 2025 laat verleiden tot een uitspraak die de politiek goed kan gebruiken.
2023: Hoge Raad deed bewust géén politieke uitspraak
In maart 2023 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat Deliveroo-bezorgers als werknemers moeten worden beschouwd, vanwege de controle die het online platform over de zzp’ers uitoefende. De Hoge Raad beperkte deze uitspraak specifiek tot de situatie van de bezorgers en onthield zich bewust (!) van een breder oordeel over arbeidsrelaties of het ‘inbeddingscriterium’. Als de politiek het niet eens wordt over een nieuwe wet, dan moet je die verantwoordelijkheid niet bij de Hoge Raad neer gaan leggen – zo liet de Raad weten. Hierdoor bleef de discussie over schijnzelfstandigheid en de criteria voor het vaststellen van een dienstverband, onopgelost. Desalniettemin hebben de overheid, ‘experts’ en de Belastingdienst ‘de uitspraak Deliveroo’ heilig verklaard. De concept zzp wet VBAR werd erop gebaseerd. De aanpak schijnzelfstandigheid onder de wet DBA werd ermee vervuild. Schouderkloppend vertelden voorstanders elkaar dat ‘inbedding’ en de ‘uitspraak Deliveroo’ de “gouden standaard” is bij de beoordeling van de arbeidsrelatie. Inbedding = dienstverband. Dit is niet het geval, zo bleek bijvoorbeeld in 2024 tweemaal in de beveiligingsbranche. Zelfstandig ondernemerschap speelt wel degelijk een belangrijke rol bij de beoordeling van de arbeidsrelatie. Tot op heden worden dat soort uitspraken genegeerd.
Hoge Raad opnieuw aan zet in dossier zzp 2025
De uitspraak Deliveroo is het afgelopen jaar gebruikt voor een landelijke campagne die vooral onrust en onzekerheid moest brengen. Dat is gelukt. De vraag is wel of de Hoge Raad deze aanpak in stand laat. Want de Hoge Raad geeft naar verwachting eind januari nadere uitleg over hoe zij kijkt naar het belang van zelfstandig ondernemerschap. Ditmaal via de rechtszaak van FNV tegen Über. In de aanloop naar een nieuwe uitspraak van de Hoge Raad kregen de rechters alvast advies van advocaat-generaal (AG) De Bock. Zij is een specialist in civiel recht. De Bock vindt dat het zelfstandig ondernemerschap van een zzp’er ‘van ondergeschikt belang’ is. Daarmee zou er veel sneller een oordeel dienstverband kunnen worden bepaald. Dat is in het belang van het kabinet en de vakbonden.
Gaat de Hoge Raad daarin mee? In een opiniestuk van advocaat Joost van Ladesteijn op ZiPconomy legt hij uit dat “het extern ondernemerschap-criterium ‘ook van belang’ is en niet van ‘onderschikt belang.’’ Van Ladesteijn is het dus niet eens met de uitleg van De Bock en geeft aan dat de Hoge Raad niet mee zou moeten gaan in dit advies.
Wat stelt van Ladesteijn in zijn betoog?
- Het standpunt van De Bock aan de Hoge Raad maakt het zelfstandig ondernemerschap kleiner dan uit rechtspraak blijkt;
- De wens van opdrachtgever en opdrachtnemer om buiten dienstverband samen te werken wordt onterecht overgeslagen;
- De wettelijke aanpak is (1): wat hebben partijen afgesproken? en (2): kwalificeer dan pas de arbeidsrelatie. Sla stap 1 niet over;
- Als alle feiten en omstandigheden via de ‘holistische toets’ moeten worden meegenomen, moet je zelfstandig ondernemerschap niet verkleinen;
- Rechtspraak is op zich een prima middel om te verhelderen, maar dan wel met een tempo waar de arbeidsmarkt wat aan heeft.
De advocaat zou het logisch vinden als de Hoge Raad zich niet laat beïnvloeden door politiek of nieuwe wetten, maar blijft vasthouden aan haar eigen aanpak. Hierbij staan feiten, omstandigheden en intenties van opdrachtgever en opdrachtnemer centraal. De uitspraak van de Hoge Raad is van belang, omdat er op dit moment veel onrust wordt gezaaid over het punt van ‘inbedding’ en het klein maken van zelfstandig ondernemerschap. Dit zorgt er in de praktijk voor dat zzp’ers hun opdrachten kwijt raken.
Welke rol speelt jouw ondernemerschap?
In het zzp dossier gaat het al lang niet meer over de positie van de zzp’er, maar over het politieke doel van meer vaste dienstverbanden. Door het zelfstandig ondernemerschap als ‘ondergeschikt’ te beschouwen, wordt gebouwd aan een systeem waarin werkenden steeds minder keuzevrijheid hebben. Dit past binnen een bredere strategie waarin handhaving op schijnzelfstandigheid, regelgeving en juridische interpretaties worden ingezet om zoveel mogelijk mensen naar een dienstverband te leiden. Of de Hoge Raad deze aanpak volgt, zal eind januari blijken. Het is te hopen dat de rechterlijke macht zich opnieuw vasthoudt aan een zorgvuldige beoordeling op basis van feiten en omstandigheden en niet zwicht voor politieke druk. Welke rol jouw zelfstandig ondernemerschap heeft bij de beoordeling van de arbeidsrelatie wordt straks duidelijk. Als vrijheid om te ondernemen nog centraal staat in Nederland, verdient ook het zelfstandig ondernemerschap die ruimte. De vraag wordt inmiddels of die vrijheid nog overeind blijft. We blijven het voor je volgen.
