Drie instituties waarschuwen tijdens de formatie dat de overheid beleid maakt dat niet uitvoerbaar, niet voorspelbaar en niet realistisch is. Het dossier schijnzelfstandigheid en de handhaving van de Wet DBA past volledig binnen deze kritiek. De formatie wordt een toets voor politieke geloofwaardigheid.
Onafhankelijk overheidsinstituten roepen op tot realistische overheid
Drie onafhankelijke overheidsinstituten geven tijdens de coalitie onderhandelingen een ongekend hard signaal af richting de overheid. De Raad van State, de Nationale ombudsman en de Algemene Rekenkamer roepen op tot ‘een realistische overheid’, waarbij uitvoerbaar beleid, eerlijke verwachtingen en meer verantwoordelijkheid centraal staan. Dit maakt de overheid op dit moment niet waar, met schade, rechtspraak en hersteloperaties als gevolg. Dat deze drie terughoudende organisaties tegelijkertijd naar buiten treden tijdens de formatie is uitzonderlijk, maar terecht. De ingezonden brief lees je hier.
Het zzp dossier past naadloos in deze oproep.
De wet DBA faalt op alle criteria van ‘een realistische overheid’
De oproep van de drie instituties? De burger moet erop kunnen rekenen dat beleid dat uitvoerbaar, handhaafbaar, rechtszeker, proportioneel en feitelijk onderbouwd is. Leg je deze criteria over het dossier schijnzelfstandigheid en de handhaving heen, dan blijft er weinig overeind.
- De exacte definitie van schijnzelfstandigheid is onbekend;
- Of er in brede zin sprake is van schijnzelfstandigheid, is niet bewezen;
- De wet raakt naast schijnzelfstandigheid, ook zelfstandig ondernemers;
- Of je als opdrachtgever de wet overtreedt, wordt pas achteraf beoordeeld;
- De hoogte van die boete (naheffing) is op voorhand onbekend;
- Uitspraken van de Hoge Raad en zorgwetgeving worden genegeerd;
- De beoordeling is afhankelijk van de inspecteur die je treft;
- Continuïteit en kwaliteit van zorg staan onder druk als gevolg van de handhaving;
- Burgers worden diep in hun bestaanszekerheid geraakt als gevolg van het overheidsbeleid.
Niet feitelijk, niet proportioneel, niet rechtszeker en met angst als sturingsmechanisme voor handhaving.
Comité ZZP riep deze partijen vorig jaar op tot actie
Belangenbehartiger Comité ZZP riep in december ’25 de Raad van State en de Algemene Rekenkamer nog op tot actie. Tot op heden kwam daar nog geen reactie op terug. Eerder dat jaar had de zzp belangenbehartiger al een uitgebreide actie naar de Nationale Ombudsman en de ACM opgezet. Een gebundelde set van 800 klachten vanuit zelfstandig ondernemers, moest de instituties laten zien dat de huidige handhaving zeer negatieve neveneffecten heeft.
De Nationale Ombudsman erkende destijds de zorgen over de communicatie vanuit de overheid, maar gaf aan geen bevoegdheid te hebben om over de wet zelf te oordelen en zag op dat moment geen aanleiding tot eigen actie. Nu blijkt dat de Raad van State, de Nationale ombudsman en de Algemene Rekenkamer wel degelijk een gemeenschappelijk en stevig signaal uit doen gaan naar de nieuwe coalitiepartijen. In de lijn van hetgeen Comité ZZP aanreikte.
“Steeds vaker worden plannen aangekondigd waarbij van tevoren al duidelijk is dat zij niet waargemaakt kunnen worden, omdat de mensen en/of middelen ontbreken, de uitvoering onvoldoende is betrokken of omdat de plannen tegen de grenzen uit wetten en verdragen aanlopen.” – notitie RvS, Rekenkamer, Ombudsman.
In het geval van de wet DBA is de onrust uit 2016 simpelweg weer gekopieerd in 2025.
Reactie Comité ZZP
Comité ZZP vraagt zich al langer af waarom er zo hard wordt gevochten tegen de modernisering van de arbeidsmarkt.
René Dongelmans is voorzitter bij de vereniging. “Het stemt ons voorzichtig positief dat deze instituties dit sterke signaal afgeven. Aan de ene kant een bevestiging voor ons Comité dat het er wel degelijk toe doet wanneer we als groep zzp-ers in actie komen. Aan de andere kant heel belangrijk dat dit sterke signaal van deze gewichtige partijen tijdens de formatie gegeven wordt. De cijfers bewijzen dat de Wet DBA de plank misslaat. We zien geen krimp in het aantal zelfstandigen en geen oplossing voor de personeelstekorten. Handhaving op basis van onduidelijke regels zorgt enkel voor verlamming, niet voor vooruitgang. Laten we hopen dat de oproep van deze instituties serieus genomen wordt en de komende regering handelt naar de geest hiervan. Comité ZZP gaat de komende weken in gesprek met een aantal Kamerleden van verschillende politieke partijen, we zullen dit signaal nogmaals laten klinken.”
De zzp belangenbehartiger roept al langer op om te stoppen met de handhaving op schijnzelfstandigheid, nu gebleken is dat de handhaving diep ingrijpt op de werkende levens van zelfstandig ondernemers. ZZP Comité steunen doe je hier.
ACM als grote afwezige
Het valt op dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) haar handtekening níet heeft staan onder de oproep richting de overheid. Hoe staat de ACM in dit dossier? Uit hun reactie uit november 2025 maken we op dat de ACM geen aanwijzingen ziet voor overtreding van het kartelverbod of misbruik van machtsposities. Zij stelt dat de problemen voor zzp’ers voortkomen uit overheidsbeleid, handhaving door de Belastingdienst en aanstaande wetgeving en niet uit marktgedrag dat onder haar toezicht valt. Daarom ziet de ACM geen aanleiding tot verdere actie, waarschuwingen of signalen richting opdrachtgevers, sectoren of politiek.
Daarmee negeert de ACM bijvoorbeeld het gedrag van zorgbestuurders die zzp’ers volledig willen uitsluiten op basis van hun werkvorm. Ook stelden we zzp’ers in de zorg tijdens ons lopende onderzoek de vraag of zij te maken hebben gehad met regionale uitsluitingen. De tussenstand na honderden inzendingen is dat 75% van de zzp’ers vorig jaar te maken heeft gehad met regionale blokkades door zorgorganisaties. De ACM lijkt zich achter haar bevoegdheden te verschuilen en kijkt niet naar daadwerkelijk marktgedrag.
De capaciteit van de ACM om zich op de zorg te concentreren is toevalligerwijs afgelopen jaar fors teruggebracht.
Krijgen we een geloofwaardige coalitie?
De gezamenlijke oproep van de Raad van State, de Nationale ombudsman en de Algemene Rekenkamer laat weinig ruimte voor vrijblijvendheid. Beleid dat pas achteraf kan worden uitgelegd, gehandhaafd of hersteld, voldoet niet aan de basisvoorwaarden van behoorlijk bestuur.
In het rijtje van asielbeleid, de toeslagenaffaire en de stikstofcrisis is het zzp-dossier daarmee geen uitzondering meer, maar een volgend voorbeeld van de bestuursstijl die onzekerheid en onrust brengt. De formatieperiode wordt een toetsmoment. Kiest het nieuwe kabinet voor bestuurlijke geloofwaardigheid door voorspelbaar en uitvoerbaar beleid af te dwingen, of blijft herstel achteraf de standaard? Wordt vervolgd.
Ons onderzoek onder zzp’ers staat nog open. Starten doe je hier >>
