De minister grijpt wel landelijk in op een honderdtal opleidingsplaatsen voor psychologen, maar maakt geen harde afspraken over het hoogste ziekteverzuim van Nederland. Terwijl de rekening inmiddels is opgelopen tot bijna € 6 miljard per jaar, ontbreekt nog altijd een landelijke bestuurder die verantwoordelijk is voor het terugdringen van het landelijke verzuim.
Verzuim zorgsector kost miljarden, breekt records
De zorgsector heeft veruit het hoogste ziekteverzuim van alle sectoren in Nederland. De 1,3 miljoen werkenden in zorg en welzijn veroorzaken een kleine € 6 miljard aan kosten die samenhangen met verzuim, zo berekende de ABN-AMRO. Gemiddeld verzuim in de zorg ligt op 7,5%, met uitschieters naar 9,2% in de ouderenzorg als hoogterecord.
Van de zorgmedewerkers in verzuim geeft 27% aan dat de oorzaak werkgerelateerd is. Binnen die groep gaat het onder meer om te hoge werkdruk, fysiek zwaar werk, emotionele belasting, conflicten op het werk of grensoverschrijdend gedrag. Zo’n 65.000 medewerkers in verzuim hebben burn-outklachten.
De zorgsector eindigt op de ranglijst van de ABN-AMRO als laatste op ‘gezondheid’, als een-na-laatste op ‘veiligheid’ en onderaan in de totale welzijnsindex van werkenden. Het zorgen voor anderen blijkt dus steeds vaker ongezond voor jezelf.
Een jarenlang patroon van verzuim
Het huidige ziekteverzuim in de zorg komt niet uit de lucht vallen. Al jarenlang wordt er vanuit allerlei organisaties aangegeven hoe problematisch het verzuim is.
Het CBS laat al jaren zien dat de zorg structureel het hoogste ziekteverzuim van Nederland kent. TNO brengt in de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden steeds opnieuw een combinatie van hoge werkdruk, emotionele belasting, fysieke belasting en beperkte hersteltijd naar voren. Het Capaciteitsorgaan waarschuwt al jaren dat personeelstekorten de druk op de bestaande beroepsgroepen verder vergroten. Het programma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) beschrijft een steeds grotere spanningsveld tussen zorgvraag en beschikbare medewerkers. Daar bovenop concludeert de ABN AMRO dus nu dat deze structurele belasting jaarlijks zo’n € 6 miljard aan arbeidskosten met zich meebrengt.
Over de diagnose bestaat geen discussie. De verschillende onderzoeken beschrijven steeds dezelfde bronoorzaak voor verzuim en komen tot dezelfde conclusies.
Verzuim aanpak: veel intenties zonder resultaatverplichting
Hoe gaan opeenvolgende ministers van VWS om met deze miljarden verslindende ontwikkeling?
In plaats van een landelijke verzuimaanpak met concrete doelstellingen, deadlines en bestuurlijke verantwoordelijkheid, kiest het ministerie vooral voor een stapel intenties. Via het Integraal Zorgakkoord, het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ), de Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn-monitor (AZW) en diverse regionale programma’s wordt het belang van aantrekkelijk werkgeverschap voortdurend herhaald. En herhaald. Minder administratieve lasten, meer zeggenschap, meer technologie en meer regionale samenwerking zijn de vaste stokpaardjes. Jaar in jaar uit dezelfde intenties, maar de resultaten blijven uit. Want verzuim stijgt.
Waarom blijven de kosten aan verzuim stijgen? De overheid beschrijft in zorgakkoord op zorgakkoord vooral hoe zorgorganisaties zouden moeten verbeteren, maar koppelt daar geen harde doelstellingen of randvoorwaarden aan. Bestuurders worden niet ter verantwoording geroepen als resultaten uitblijven, want die resultaten worden niet afgesproken. Interessant is dat de zeer problematische ontwikkeling van verzuim over het hele land, wordt neergelegd bij lokale zorgorganisaties.
Het delegeren van vraagstukken naar organisaties varieert echter per dossier. Want op andere momenten heeft diezelfde minister van VWS bijvoorbeeld wel een mening over het beïnvloeden van werkzame professionals en grijpt ze landelijk in. Zoals bij GZ-psychologen.
Afknijpen van GZ-psychologen kan wel op daadkracht rekenen
Dat de minister wel degelijk bereid is om rechtstreeks in te grijpen wanneer zij dat nodig vindt, blijkt uit haar besluit over de GZ-psychologen. De GGZ is met haar ellenlange wachtlijsten verbijsterd over het afknijpen (!) van het aantal opleidingsplekken voor BIG geregistreerde psychologen. Tegen het advies van het Capaciteitsorgaan in, maakte de minister van de 965 bestaande opleidingsplekken geen 1240, maar bracht zij ze verder terug tot 691. In dit geval negeert de minister advies van deskundigen, bepaalt zelf de aantallen en verbindt daar direct financiële consequenties aan. In het geval van verzuim blijft het bij vaagtaal.
Landelijk verzuim is een probleem zonder eigenaar
De vraag is niet of ziekteverzuim een probleem is. Daarover bestaat geen discussie. De vraag is ook niet of de overheid kan ingrijpen. Het besluit over de GZ-opleidingsplaatsen laat zien dat de minister bereid is om landelijke keuzes te maken, zelfs als het advies de andere kant op wijst.
Waarom wordt een structureel probleem dat jaarlijks bijna € 6 miljard aan arbeidskosten vertegenwoordigt, nog steeds behandeld als een optelsom van lokale werkgeversproblemen? Als vrijwel iedere gezaghebbende organisatie al jaren dezelfde oorzaken aanwijst, waarom ontbreekt dan nog altijd een landelijke doelstelling voor het terugdringen van ziekteverzuim? Het grootste arbeidsmarktprobleem van de zorg is niet een gebrek aan analyse, maar het ontbreken van bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het eindresultaat.
Zolang de overheid blijft sturen op intenties en niet op een concrete daling van het ziekteverzuim, blijft de maatschappelijke rekening oplopen. Niet alleen voor de zorgprofessional zelf, maar uiteindelijk ook voor mensen die zorg nodig hebben.
Lees ook: Ziekteverzuim blijft records breken. Dus PNIL kosten zullen stijgen.
