In de zoektocht om met de regionale flexpool de werkvorm ‘zzp’ na te bootsen, gaan organisaties steeds verder. FLAIR wil graag een alternatief voor zzp worden en moet daarvoor de CAO loslaten, maar concurreert ondertussen met hun eigen zorgorganisaties die gehouden zijn aan diezelfde cao. Zorgorganisaties bouwen op die manier een alternatief dat aantrekkelijker wordt dan hun eigen vaste dienstverband.
Zoektocht naar de ideale flexpool houdt aan
De discussie over regionale flexpools stamt uit 2019. Is flexibel werken in de regio een volwaardig alternatief op de populaire werkvorm zzp? Als we kijken naar het succes ervan, dan heeft het tot nu toe meer weg van een schijnoplossing. Het is namelijk niet eenvoudig om de flexibiliteit van zzp in de zorg na te bootsen binnen een dienstverband.
In de praktijk zien we al jaren hetzelfde patroon terugkomen. Initiatieven rond regionaal werkgeverschap blijven steken in goede bedoelingen, lopen vast op btw-constructies of blijken simpelweg onvoldoende aan te sluiten bij wat zorgprofessionals zoeken. Regie over hun werk én privé, professionele autonomie en flexibiliteit gedurende het jaar.
Voor zorgprofessionals is een regionaal dienstverband, uitzenden of detacheren nu eenmaal niet hetzelfde als zzp. De regionale flexpool is om die reden dan ook niet doorgebroken, ondanks dat de politiek steeds op voorhand successen claimt. Omdat beleidsmakers en politiek halsreikend uitkijken naar dé oplossing, blijven nieuwe regionale ideeën zich opstapelen. De nieuwste variant is ‘FLAIR’, het Loondienst alternatief op het succesvolle zzp format ‘FAIR’.
FLAIR: ‘cao knelt en werkt belemmerend’
FLAIR presenteert zichzelf in de media als de volgende stap in de evolutie van de regionale flexpool. In een interview met Zorgvisie beschrijft initiatiefnemer Jeroen Swanen een loondienstmodel waarbij zorgprofessionals tegelijkertijd in dienst zijn bij meerdere zorgorganisaties. De professionals mogen zelf hun rooster bepalen en worden via één centrale organisatie gefaciliteerd in zaken als planning, scholing en verzuim.
Swanen is expliciet over de cao. Die helpt niet en is te knellend. De Arbeidstijdenwet blijft leidend voor FLAIR, maar de cao niet. Volgens Swanen is de cao “niet altijd helpend, maar juist belemmerend” en staat het medewerkers binnen het FLAIR concept vrij om van de cao af te wijken. Ook zegt FLAIR het btw-vraagstuk ‘opgelost’ te hebben, omdat er geen sprake zou zijn van uitlenen van personeel, maar van meerdere dienstverbanden per medewerker. Op deze manier bootst FLAIR via loondienst zoveel mogelijk zzp na zo is de gedachte, met maximale regie voor de professional en minimale binding aan collectieve afspraken.
Oprichters FLAIR gehouden aan cao
FLAIR is opgezet door zorgorganisaties in de regio, zoals Vitalis, Archipel, ZuidZorg en De Zorgboog. Zij zijn gehouden aan het cao-kader voor hun eigen medewerkers. Diezelfde organisaties bouwen nu gezamenlijk een regionale flexpool waarin zorgprofessionals juist buiten die cao-logica kunnen werken. Daarmee ontstaat de situatie dat er bij één en dezelfde werkgever twee werkelijkheden ontstaan.
In de praktijk lopen straks vaste medewerkers van een zorgorganisatie naast FLAIR medewerkers uit de regio. De ene groep medewerkers valt onder de cao en de andere niet. Praktisch genomen wil dat zeggen dat de FLAIR medewerker zich niet aan de cao-regels rondom roosteren hoeft te houden en de vaste medewerker wel. Zo kun je binnen FLAIR de eigen werk-privébalans sturen, zonder cao-beperkingen. Dat past bij een behoefte, maar ten koste van wat?
‘Alleen de leuke diensten op de leuke dagen’
Eén van de meest voorkomende verwijten aan het adres van zzp’ers in de zorg is dat zij ten koste van vaste medewerkers alleen maar ‘de leuke diensten op de leuke dagen‘ zouden werken. Vier jaar geleden lanceerde de vakbond CNV zelfs een publieke campagne tegen zzp’ers in de zorg met precies die boodschap.
Vaste medewerkers die de klappen moesten incasseren omdat de flexkracht de werk-privé balans wél voor elkaar kreeg. Even los van het feit dat onderzoek liet zien dat zzp’ers in de zorg in de praktijk alle diensten alle dagen werken, is het bijzonder dat de regionale flexpool meer ruimte wil bieden aan eigen flexkrachten dan hun eigen vaste medewerkers.
Kan FLAIR juridisch wel?
Juridisch staat niet vast dat wat FLAIR wil, toegestaan is. FLAIR stelt dat de Arbeidstijdenwet het relevante kader is, maar die wet vervangt de cao niet. De Arbeidstijdenwet regelt minimale normen rond arbeidstijden en verwijst in de praktijk naar wat collectief is afgesproken. De cao dus. Een algemeen verbindend verklaarde cao blijft richtinggevend. De vraag is dus of de ruimte die FLAIR wil innemen, wel buiten het cao-kader valt. Daar komt het btw-vraagstuk bovenop. Het uitwisselen van zorgmedewerkers in de regio blijft BTW belast zo luidt de laatste stand van zaken. FLAIR stelt dat er geen sprake is van uitlenen en daarom geen sprake is van btw. Omdat medewerkers meerdere dienstverbanden hebben in plaats van te worden uitgewisseld. Klopt die redenatie?
Alhoewel FLAIR zich alvast als oplossing presenteert, zou het juridisch weleens veel complexer kunnen liggen.
Regionale flexpool laat zien waar het probleem zit
De regionale flexpool lost het onderliggende probleem tot nu niet op, maar maakt het wel steeds beter zichtbaar. Zorgorganisaties blijken het dienstverband alleen aantrekkelijk te kunnen maken door er een alternatief naast te zetten dat afscheid neemt van de cao. De behoefte van zorgprofessionals sluiten niet aan bij de omstandigheden van het vaste dienstverband.
Dat is geen nieuw inzicht, maar juist de bron van de enorme flexibilisering van de arbeidsmarkt in de zorg. Als je pas flexibiliteit kan bieden zodra je de cao loslaat, dan ligt het probleem dus niet bij de zzp professional of de nul-uren oproepkracht. Het model van de cao biedt te weinig ruimte. De komst van FLAIR bevestigt daarmee nog niet dat de regionale flexpool werkt, maar wel dat het vaste dienstverband onder druk staat van zijn eigen beperkingen.
