We zijn een week op weg in 2025 en de eerste signalen over de praktijk van de aanpak schijnzelfstandigheid in de zorg komen binnen. Planners krijgen inmiddels door dat gaten in rooster onoplosbaar zijn. De druk op vaste medewerkers loopt als gevolg daarvan op. Uitzendkrachten zijn te duur en onvoldoende beschikbaar.
Gevolgen aanpak schijnzelfstandigheid treffen de praktijk
Welke gevolgen heeft de aanpak schijnzelfstandigheid voor de zorg? We zitten in de eerste week van het nieuwe jaar en de eerste signalen komen binnen. ZZP’ers in de zorg geven aan dat zij zorgorganisaties in een aantal gevallen geen flex zien inhuren, met alle gevolgen voor de praktijk. Uit hun contact met vaste medewerkers blijkt dat roosterplanners inmiddels ervaren dat de planning niet meer rond te krijgen is. We gaven in het verleden al eerder aan dat de planning in de zorg vaak ad-hoc plaats vindt, oftewel ongeveer een week vooruit. De praktijk wordt in die gevallen pas geraakt als de week zich daadwerkelijk aandient. Dat is nu na de eerste week het geval. De druk op planners vanuit de vaste teams loopt op, zo wordt gemeld. Nadat vooral bestuurders en HR medewerkers van zzp’ers af wilden, zijn de gevolgen nu voor de teams in de praktijk. Het wordt voor zorgorganisaties nu pas definitief duidelijk dat zzp’ers niet terug willen en niet terug kunnen in een vast dienstverband. De vraag is wat zij nu gaan doen. Eind december werd duidelijk dat de politiek geen boodschap had aan de zorgen van organisaties. De onduidelijkheid en onzekerheid blijft.
Vaste zorgmedewerkers worden al langer overvraagd
Onderzoek van pensioenverzekeraar PFZW onder vaste medewerkers, laat zien dat het verder belasten van vaste medewerkers onverstandig is. De hoge werkdruk in de zorgsector is al jaren een belangrijke reden waarom medewerkers hun baan opzeggen. Onderbezetting door ziekteverzuim en personeelsgebrek zorgt ervoor dat zorgprofessionals niet de kwaliteit kunnen leveren die zij nastreven. Landelijke verzuimcijfers kennen uitschieters tot boven de 9%. Daarnaast verhoogt de administratieve last de druk op medewerkers. Veel zorgverleners voelen zich onvoldoende gehoord door managementteams die beslissingen nemen zonder overleg, wat leidt tot een gebrek aan autonomie en werktevredenheid. De beslissing om geen zzp’ers meer in te huren, maakt daar inmiddels onderdeel vanuit. In combinatie met vaak wisselende leiding en beperkte ontwikkelingsmogelijkheden, draagt dit allemaal bij aan de structurele overbelasting van vaste zorgmedewerkers. De gaten in het rooster komen daar nu bovenop.
ABN-AMRO: BTW in zorg en onderwijs werkt belemmerend
Onderzoekers van ABN-AMRO publiceren deze week een bericht dat laat zien dat ook uitzendkrachten en gedetacheerden een onbegaanbare weg is. In de zorg is het aandeel zzp’ers relatief hoog en dat van uitzendkrachten juist laag, vergeleken met andere sectoren. 6% van de zorgmedewerkers werkt als uitzendkracht, terwijl dat in andere sectoren zoals industrie of horeca vaak percentages boven de 20%-30% zijn. Daar wordt vooral veroorzaakt door de BTW heffing. Zorginstellingen maakten in het verleden liever gebruik van zzp’ers om in te spelen op personeelstekorten en de behoefte aan flexibiliteit. Door de btw-vrijstelling in de zorg kunnen instellingen de btw op ingehuurde uitzendkrachten niet aftrekken. ZZP in de zorg werd hierdoor bovengemiddeld gebruikelijk voor flexibel werkenden. KPMG liet al eerder weten dat zzp’ers die doorgaan als uitzendkracht onbetaalbaar zijn voor zorgorganisaties.
Afschalen van zorg in volle gang
Landelijke koepel Actiz, waarschuwde al eerder voor de beschikbaarheid en continuïteit van zorg. Ook de thuiszorg zou geraakt worden door “afbouwen van het aantal bedden, gedwongen leegstand, minder extramurale uren en behandelingen, minder kunnen inspelen op acute aanvragen en het slechts kunnen leveren van basis zorg, terminale zorg, 12- en 24 uurs thuiszorg en avond/nachtzorg.” Deze week reikte Skipr aan dat een Buurtzorg team in Doorn stopt vanwege personeelstekort. De druk op overgebleven vaste medewerkers werd zo hoog dat tot opheffen is besloten. Buurtzorg gaf in december ’24 aan vanaf 1 januari 2025 volledig te stoppen met zzp’ers in de zorg, iets dat ze twee jaar geleden nog tevergeefs probeerde. De teams hebben voor 2025 de opdracht gekregen om de gaten in het rooster zelf op te vangen. Het is bij een voorbeeld zoals dat van Buurtzorg niet zozeer een personeelstekort, als wel het besluit om niet langer te willen werken met zzp’ers in de zorg. Zeker met behulp van extramurale modelovereenkomsten is inhuur prima mogelijk. Krimp lijkt echter toch de voorkeur te hebben. Externe inhuur van uitzendkrachten en gedetacheerden is geen alternatief voor zzp inhuur.
‘Ik wil thuiszorg; de contractvorm maakt mij niet uit’
“Voor de belastingdienst doet het ertoe of ze ondernemers zijn. Voor mij als burger niet, ik wil dat er thuiszorg is voor opa en het maakt mij niet uit wat voor contractvorm de zorgverlener verkiest. Gezien de enorme tekorten aan zorgpersoneel lijkt het me essentieel dat zij hier maximale keuzevrijheid in hebben. Daarnaast is het zeker slim om loondienst in de zorg aantrekkelijker te maken. Maar als er dan nog steeds mensen liever als zzp’er werken: laat ze dat alsjeblieft kunnen blijven doen en niet naar een andere sector vertrekken.” Marieke schrijf een reactie op onze column in ZiPconomy.
Zorginstellingen in de knel: continuïteit en kwaliteit van zorg staan op het spel
“Soms brengt de oplossing van het ene probleem meteen een ander probleem met zich mee. In die situatie lijken we te zijn beland nu de Belastingdienst op instructie van het kabinet-Schoof sinds 1 januari strenger optreedt tegen schijnzelfstandigheid”, zo schrijft het Financieel Dagblad. Zorginstellingen moeten een keuze maken in 2025. Hogere kosten bij het inschakelen van uitzendkrachten of het risico op boetes en naheffingen accepteren bij het verkeerd inhuren van zzp’ers. ZZP’ers keren namelijk niet meer terug in een vast dienstverband, zo zien werkgevers inmiddels ook. Daarmee moeten zorgorganisaties een balans vinden tussen continuïteit van zorg enerzijds en naleving van wetgeving anderzijds. Maar dat laatste kost tijd om op orde te krijgen en die tijd kregen zorgorganisaties niet van de politiek. In de tussentijd worden gaten in het rooster niet worden opgelost, ten koste van vaste medewerkers. Zorg wordt afgeschaald, ten koste van mensen die zorg nodig hebben. 2025 is begonnen.
“Het aanpakken van de personeelskrapte in zorg en welzijn heeft daarom mijn allergrootste prioriteit.” – Minister Agema | 16 december 2024
