Waarom krijgen sommige sectoren wel houvast over zzp inzet en anderen niet? En is die houvast wel écht juridische zekerheid, of meer bestuurlijke hoop? “Na 1,5 jaar intensief overleg met de Belastingdienst is er meer duidelijkheid over de inzet van zzp’ers in de audiovisuele sector.” De audio-visuele sector valt op met nieuwe afspraken over inhuur.
Geen duidelijkheid vooraf, op enkele sectoren na?
De afgelopen jaren was de boodschap vanuit de overheid en de Belastingdienst dat definitieve duidelijkheid vooraf niet mogelijk is bij de arbeidsrelatie. De arbeidswetgeving biedt daar op dit moment simpelweg geen ruimte voor. Dit gebrek aan duidelijkheid leidt inmiddels anderhalf tot angst en onzekerheid bij opdrachtgevers. Want hoe huur je dan precies een zzp’er op een veilige manier in?
Op die vraag kwam geen duidelijkheid vanuit de Belastingdienst. Wel pakte de fiscus de ruimte om alvast te communiceren waar zij zzp níet voor de hand vond liggen. Zoals de zorgsector, waar het beeld inmiddels wijdverspreid is dat er veel onmogelijkheden zouden zijn. Vooral vertellen wat er níet kan, maar niet in gaan op wat er wel kan is de aanleiding voor een nieuwe zzp campagne ‘ZZP kan wél‘ vanuit de overheid.
Met al deze ontwikkelingen is het bijzonder dat de audio-visuele branche claimt wél sectorale afspraken gemaakt te hebben.
Audio- visuele sector krijgt duidelijkheid over zzp inzet
Op ZiPconomy wordt gecommuniceerd dat langdurig overleg tussen belangenorganisaties in de audio- visuele branche en de Belastingdienst tot een akkoord hebben geleid over zzp inzet. “Na 1,5 jaar intensief overleg met de Belastingdienst is er meer duidelijkheid over de inzet van zzp’ers in de audiovisuele sector”, zo lezen we ook op LinkedIn. “Het beheerskader biedt meer houvast, meer duidelijkheid en vooral meer perspectief!” De belangenorganisaties gaan nu met “de verdere uitrol en implementatie van de beheersmaatregelen aan de slag, zodat … er op een verantwoorde wijze gewerkt kan worden met zzp’ers“. Fiscaal jurist Boris Emmerig wordt nadrukkelijk genoemd als één van de betrokken adviseurs bij dit traject. Hij geeft aan dat projectmatig werken, vaste tijden en inhoudelijke instructies niet automatisch op loondienst hoeven te wijzen. In de audio visuele branche. Dat deze sector van oudsher een freelance-sector is, moet wat hem betreft meegewogen worden.
Zo ontstaat het beeld dat sectorale duidelijkheid voor een hele groep zzp’ers in één keer vooraf wel degelijk mogelijk is.
Duidelijkheid bij lage tarieven?
Hangt duidelijkheid over zzp inzet inmiddels samen met lage tarieven? Volgens stukken uit de audio-visuele sector zelf beginnen de starttarieven voor zzp in 2026 bij € 29 per uur. Dat ligt fors onder het ‘rechtsvermoeden tarief’ van € 37 per uur. De afspraken in de audio-visuele sector is het tweede signaal van sectorale afspraken, nadat ook in de kinderopvang ruimte ontstond voor zzp regels. In beide gevallen gaat het om sectoren met relatief lage tarieven.
Fotograaf en belangenbehartiger Wilmar Dik zet zich in voor minimumtarieven voor zelfstandigen per sector. Volgens hem zeggen lage tarieven niet automatisch iets over schijnzelfstandigheid, maar wel over economische kwetsbaarheid van de werkende. Een tarief dat geen rekening houdt met kosten, risico’s en het aantal declarabele uren per jaar pakt volgens hem ongezond uit voor zelfstandigen. Volgens Dik is een laag tarief niet zozeer een juridisch signaal, maar eerder een aanwijzing dat het zzp tarief in een sector onder druk staat.
Die lage tarieven maken de afspraken in de audiovisuele sector extra interessant. Collectieve houvast voor opdrachtgevers mét lage tarieven voor zelfstandigen. Wat probeert zo’n sectorale afspraak dan precies op te lossen? Meer juridische duidelijkheid over zzp inzet? Of het creëren van ruimte om met zzp inhuur door te kunnen, zelfs bij lage tarieven. Volgens fiscaal jurist Emmerig is deze vorm van duidelijkheid niet voor alle sectoren mogelijk. De zorgsector is wat hem betreft juist een voorbeeld waar duidelijkheid niet goed voor te stellen is.
In de zorgsector haakt de discussie op ‘gezag?‘
Geven lage tarieven meer duidelijkheid over de arbeidsrelatie dan de discussie over gezag? Juist in de zorg werd jarenlang geprobeerd om sectorale afspraken te maken over wanneer de inzet van zzp’ers wel en niet mogelijk zou zijn. Drie ministeries, de Belastingdienst en zes zorgkoepels werkten samen aan een Fiscaal Kader ZZP Zorg dat duidelijkheid moest bieden over de arbeidsrelatie. Dat traject liep stuk omdat er bij de Belastingdienst onvoldoende draagvlak bleek te zijn. Een Woo-verzoek naar de interne correspondentie bij de fiscus zou later laten zien dat het Kader geen schijn van kans had.
In een sector waar de discussie vastloopt op gezag en feitelijke uitvoering, blijkt collectieve duidelijkheid vooraf moeilijk te organiseren. Ook al is hier fors in geïnvesteerd. In sectoren met lagere tarieven en dus economische kwetsbaarheid zijn er wel mogelijkheden tot collectieve houvast. Bijzonder, want het beschermen van de basis van de arbeidsmarkt was toch juist aanleiding voor het werken met rechtszekerheid tot € 37 per uur?
Welke criteria moet een sector eigenlijk hebben om voor collectieve duidelijkheid in aanmerking te komen? Het lijkt nu vooral bij kwetsbare tarieven te ontstaan. Fiscaal jurist Jasper Commandeur vraagt zich zelfs hardop af of we hier de contouren zien van een nieuw soort handhavingsmoratorium. Collectieve afspraken in sectoren waar zzp’ers al zo weinig verdienen dat zij daar niet meer van rond kunnen komen.
Bestuurlijke duidelijkheid is iets anders dan juridische zekerheid
Sectoren hebben behoefte aan duidelijkheid. Opdrachtgevers willen weten hoe zij vandaag kunnen inhuren. Zelfstandig ondernemers hebben de behoefte aan werk. De wens wordt daarmee al snel de vader van de gedachte. Maar bestuurlijke duidelijkheid is iets anders dan juridische zekerheid.
Terwijl de audiovisuele sector de nadruk legt op nieuwe duidelijkheid, is er vanuit de Belastingdienst nog geen bevestiging gegeven dat er juridische zekerheid is ontstaan over zzp-inzet in de audio-visuele branche. Welke criteria moet een sector hebben om voor duidelijkheid in aanmerking te komen? Voor zover die duidelijkheid juridische zekerheid biedt. Ontstaat bestuurlijke duidelijkheid sneller als werkenden kwetsbare uurtarieven hebben?
Want uiteindelijk komen we toch weer terug bij gezag. De juridische beoordeling blijft afhankelijk van alle feiten en omstandigheden per geval. Zo zit het arbeidsrecht in elkaar. De sectorale afspraken lijken vooral een bestuurlijke boodschap op een juridisch probleem. Zonder juridische duidelijkheid moet je toch door als sector. Ondertussen blijft het onderliggende probleem onopgelost: de handhaving gaat door terwijl de arbeidswet weinig voorspellend vermogen kent.
