Opdrachtgevers zijn niet gestopt met het inhuren van schijnzelfstandigen, maar met de inhuur van zzp’ers. Omdat onvoldoende duidelijk is wanneer er wel of geen sprake is van schijnzelfstandigheid, werd afzien van zzp inhuur de norm. Wat gecommuniceerd wordt als handhaving op schijnzelfstandigheid, raakt in de praktijk de volledige groep zzp’ers. Zo wordt er niet gestuurd op het corrigeren van de arbeidsrelatie, maar op het verkleinen van de werkvorm zzp. De ‘handhaving op schijnzelfstandigheid’, werd de ‘handhaving op zzp’ers’.
Handhaving schijnzelfstandigheid werd handhaving zzp’ers
De beoordeling van schijnzelfstandigheid zou moeten gaan over het onderscheid tussen echte zelfstandigen en verkapte werknemers. Op die manier kun je ingrijpen waar de arbeidsrelatie niet klopt en ruimte laten voor zelfstandig ondernemers. Duidelijkheid over schijnzelfstandigheid is vooral belangrijk voor opdrachtgevers, omdat zij de grootste risico’s lopen bij verkeerde inhuur. Dat duidelijke kader over hoe schijnzelfstandigheid eenvoudig herkend kan worden, ontbreekt.
Opdrachtgevers worden financieel afgerekend op fouten, maar krijgen geen werkbaar kader mee vanuit de Belastingdienst. Risicomijdend gedrag is vervolgens de logische uitkomst. Dit probleem is door de zzp’er nauwelijks te beïnvloeden, omdat de opdrachtgever bepaalt of zij de onvoorspelbare risico’s wel willen dragen. Daar wordt tenslotte de rekening gepresenteerd. Handhaving zonder duidelijkheid vooraf is onwerkbaar.
Zzp’ers kijken voor deze ontwikkeling vooral naar hun belangenorganisaties. Eerst duidelijkheid, dan pas handhaven. Toch?
ZZP-belangenbehartigers steunen handhaving op eigen achterban
Vorige week werd duidelijk dat zzp belangenorganisaties het verzet tegen de handhaving hebben opgegeven. De samenwerking met minister Thierry Aartsen en zijn ministerie van Sociale Zaken werd onderstreept. Ondanks dat de handhaving de zzp achterban hard raakt, blijkt het steunen van overheidsbeleid belangrijker.
De handhaving blijft zoals deze is en de nieuwe Zelfstandigenwet laat nog jaren op zich wachten. Dit werd duidelijk tijdens een kamerdebat over zzp’ers. Tot die tijd blijft de brede groep zzp’ers last houden van de handhaving. Hoe om te gaan met terughoudende opdrachtgevers? De verantwoordelijkheid voor de problemen in de praktijk worden inmiddels bij de zzp’er zelf neergelegd. Zzp belangenorganisaties SoloPartners, PZO, ZZP NL maakten een draai en stellen handhaving niet langer ter discussie. Op verschillende manieren kijken ze weg van wat er nu speelt.
SoloPartners: de zzp’er in de zorg moet zich aanpassen
Vooral SoloPartners is hard aan het werk om het probleem buiten de eigen invloedsfeer te plaatsen. In haar communicatie richting zzp’ers verlegt de brancheorganisatie de verantwoordelijkheid van de handhaving naar de zelfstandige zelf; de eigen achterban. De gevolgen van de handhaving moet je als zzp’er zelf oplossen, zo klinkt het. Het beleid van de handhaving wordt verdedigd en gesteund, ook al raakt het de brede groep zzp’ers.
Dat de handhaving zelfstandig ondernemers raakt, is nu eenmaal de praktijk. Ook al is het niet de bedoeling. De indruk wordt gewekt dat de zzp’er zelf invloed uit kan oefenen door aan opdrachtgevers “direct te laten zien of en waarom jij volgens de regels als zzp’er werkt”. Alsof zzp’ers überhaupt aan tafel komen bij zorgorganisaties die afzien van zzp inhuur. Voor SoloPartners is de arbeidsrelatie niet langer het probleem, maar het gedrag van de zzp’er zelf.
ZZP NL: ga vooral ondernemen, beste zzp’er
Ook ZZP Nederland kiest voor een andere communicatie strategie. De vereniging brengt via een onderzoek onder zzp’ers naar voren dat het “overgrote deel van de zzp’ers bewust kiest voor het ondernemerschap en daar ook naar handelt”. Daarnaast gedraagt “ruim 95 procent van de respondenten” zich in de praktijk als ondernemer.
Dat is niet nieuw en heeft de afgelopen jaren niet kunnen voorkomen dat zzp’ers zonder opdrachten zitten. Maar daar spreekt ZZP NL niet over. De uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt om de kabinetskoers te steunen. Want het onderzoek sluit “in grote lijnen aan” bij de koers van minister Aartsen waarin “meer duidelijkheid en erkenning centraal staan.” Op die manier hoeft ZZP NL de handhaving geen aandacht meer te geven en spreekt ze alleen nog over “duidelijke regels”, “meer aandacht … aan communicatie” en het “verduidelijken van wat wél mogelijk is.” Kortom, echte ondernemers negeren de problemen en gaan gewoon verder.
PZO: handhaving kan intensiever
Ook bij zzp behartiger PZO is de lijn verschoven van tegenspraak naar acceptatie van de handhaving. Sterker nog, de organisatie pleit voor intensievere handhaving. Het huidige weinig concrete kader is volgens PZO juist voldoende concreet. “De handhaving gaat ondertussen gewoon door” en wordt niet bekritiseerd. Daarmee verschuift PZO de focus van problemen voor zzp’ers naar de inzet van handhaving. Het probleem zit niet in de spelregels, maar hoe partijen die gebruiken. Daarmee beweegt ook PZO weg van belangenbehartiging voor zelfstandigen, naar het steunen van de handhaving.
SoloPartners, ZZP NL en PZO zijn alledrie aangesloten bij koepel Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN). Al deze organisaties stellen de handhaving niet langer ter discussie en maken de zzp’er en opdrachtgever verantwoordelijk voor de onwerkbare wetgeving. Eén zzp belangenbehartiger doet dat niet.
Geen ‘aanpak schijnzelfstandigheid’, maar ontmoedigen van zzp
Wat lange tijd is verkocht als gerichte handhaving op schijnzelfstandigheid, werd naar verloop van tijd iets anders. Meerdere kabinetten hebben de handhaving in stand gehouden, ondanks signalen uit de praktijk dat niet alleen schijnconstructies worden geraakt. Ook zelfstandig ondernemers die bewust en aantoonbaar buiten dienstverband werken, worden geconfronteerd met angstige opdrachtgevers. Dat is inmiddels bijna anderhalf jaar de praktijk, maar blijft bestaan. Het frame ‘aanpak schijnzelfstandigheid’ is overeind gebleven vanuit de overheid, terwijl in de praktijk de impact zit bij de brede groep zzp’ers. Inmiddels kijken zzp belangenbehartigers weg van dat probleem.
Dat zzp belangenorganisaties blijven praten over een aanpak schijnzelfstandigheid terwijl hun brede zzp achterban wordt geraakt, laat zien waar het probleem zit. Tegenspraak ontbreekt en verzet blijft uit. Aan tafel zitten met politiek en ministeries lijkt een doel op zich geworden. Zzp’ers weten dat zij zelf weinig invloed uit kunnen oefenen op wat hun opdrachtgevers doen. Het probleem bij de zzp’er neerleggen zal dan ook niet worden geloofd, zo is de voorspelling.
Mocht je als zzp’er van mening zijn dat de handhaving moet stoppen dan is aansluiten bij Comité ZZP wellicht verstandig. Het is in ieder geval onverstandig om partijen te steunen die nog steeds doen alsof de huidige aanpak tegen schijnzelfstandigheid is gericht, terwijl de praktijk laat zien dat de werkvorm zzp wordt teruggedrongen.
