De handhaving op schijnzelfstandigheid heeft de arbeidsmarkt niet alleen veranderd voor opdrachtgevers en zzp’ers, maar bezorgde intermediairs een sleutelpositie. Terwijl opdrachtgevers de beoordeling van arbeidsrelaties steeds vaker uitbesteden aan commerciële tussenpartijen, is de vraag inmiddels wie toezicht houdt op deze organisaties. Intermediairs voeren de beoordeling van de arbeidsrelatie uit én bieden tegelijkertijd alternatieve werkvormen aan.
Gedragseffecten van de aanpak schijnzelfstandigheid
De aanpak van schijnzelfstandigheid werd verkocht als een methode om werkenden beter te kunnen beschermen. Als een zzp’er via een schijnconstructie zou werken, dan is dat onveilig en ongewenst. Het vaste dienstverband moet weer de norm worden en organisaties moeten worden aangezet tot meer vaste contracten. Dat gaat verder dan alleen het beperken van zzp constructies. Uitzenden en detacheren werd sinds 1 januari 2026 duurder gemaakt om het te ontmoedigen. Nuluren contracten en oproepcontracten verdwijnen per 1 januari 2028. Dit alles in de hoop om werkenden steeds meer uit te zien komen bij een vast dienstverband.
Maar bloed kruipt waar het niet gaan kan. De gedragseffecten van de aanpak op schijnzelfstandigheid worden steeds duidelijker. De handhaving schijnzelfstandigheid bracht vooral de intermediair beter in positie. Welke gedragseffecten zien we inmiddels?
De opdrachtgever klopte aan bij de intermediair
Voor opdrachtgevers is sinds de aanpak op schijnzelfstandigheid de angst en onzekerheid over inhuur centraal komen te staan. Aangezien de arbeidswet geen eenvoudig antwoord geeft over de arbeidsrelatie, maar er wel kans is op grote financiële risico’s, is de opdrachtgever af gaan zien van rechtstreekse inhuur.
Uit onderzoek van ZZP Nederland onder ruim 1.350 zelfstandigen blijkt dat inmiddels driekwart meestal of altijd via een intermediair werkt omdat de opdrachtgever dat verlangt. Bovendien geeft een derde van de zzp’ers aan sinds de aangescherpte handhaving vaker via een intermediair te werken, terwijl 40% het afgelopen jaar een opdracht misliep omdat rechtstreeks inhuren niet meer mogelijk was. Voor de praktijk is de rechtstreekse inhuur van zzp’ers dus fors verminderd door de handhaving op schijnzelfstandigheid.
De intermediair werd vervolgens steeds vaker gevraagd om te bepalen welke externe inhuur nog veilig is.
De intermediair beoordeelt nu de arbeidsrelatie
De meeste intermediairs hebben zowel een zzp bemiddelingstak als een uitzendtak. Als een aanvraag van een opdrachtgever binnenkomt voor een flexibele kracht, dan moet de intermediair vervolgens bepalen wat zij aanbieden. Zij bepalen hoe externen worden gecontracteerd. Met hoeveel nauwkeurigheid werken die intermediairs?
Uit een post van arbeidsrechtadvocaat Joost van Ladesteijn blijkt dat sommige partijen eigen toetsingskaders ontwikkeld hebben waarmee wordt beoordeeld of een opdracht nog door een zelfstandige kan worden uitgevoerd. Dat is bijzonder, omdat alle feiten en omstandigheden per zzp opdracht ertoe zouden moeten doen en er dus geen algemeen kader mogelijk is. Die intensieve beoordeling per geval is nu juist de reden waarom opdrachtgevers worstelen.
Volgens van Ladesteijn ontstaan juist bij de zelf gecreëerde toetsingskaders steeds vaker problemen. Bij die manier van werken is “de toepassing [van kennis] aan het begin van de keten juridisch ondeugdelijk”, omdat de beoordeling vertrekt vanuit een kader dat je juridisch niet precies vast kunt pakken. Op basis van toetsingskaders die hij heeft beoordeeld, concludeert van Ladesteijn dat de kwaliteit van zo’n checklist regelmatig tekortschiet en dat daardoor zelfstandigen onnodig worden uitgesloten van opdrachten.
Intermediairs komen steeds beter in positie
In plaats van te werken met een ‘beheersingsmodel’ zoals de Belastingdienst graag ziet, lijken intermediairs via een vereenvoudigde beoordeling antwoord te geven aan opdrachtgevers over veilige inhuur. Dat kost zzp’ers opdrachten. In plaats daarvan wordt er aangestuurd op andere werkvormen.
Cijfers laten zien dat de markt voor intermediairs in 2025 fors is verbeterd. Aan de publieke kant nam het aantal aanbestedingen voor intermediairs in 2025 met 59% toe, terwijl de totale aanbesteedde contractwaarde zelfs met 148% groeide. Broker- en MSP-diensten behoren tot de snelst groeiende segmenten binnen de publieke inhuurmarkt. Een tastbaar signaal dat opdrachtgevers steeds vaker een bureau plaatsen tussen werkenden en zichzelf.
Sinds de handhaving op schijnzelfstandigheid staat zzp inhuur onder druk. Zzp’ers geven aan zich steeds meer geforceerd te voelen om via een intermediair te werken. Bijna 50% noemt in het onderzoek van ZZP NL ‘toegang tot opdrachten’ als belangrijkste reden om via een intermediair te werken, ondanks dat 25% van de respondenten in het onderzoek van mening is dat de intermediair geen toegevoegde waarde biedt en vooral een noodzakelijke en kostenverhogende tussenlaag is geworden.
De commerciële intermediair als poortwachter voor de arbeidsmarkt
De handhaving op schijnzelfstandigheid had toch als doel om kwetsbare werkenden beter te beschermen en schijnconstructies tegen te gaan? In plaats van meer bescherming, ontstonden er vooral meer tussenlagen, meer zelf bedachte beoordelingskaders en minder contractering van aantoonbaar zelfstandig ondernemers.
De handhaving schijnzelfstandigheid bezorgde de intermediair een sleutelpositie. Hoe onafhankelijk is zo’n beoordeling, wanneer een vereenvoudigd kader op voorhand zzp’ers uitsluit en andere werkvormen commercieel interessanter zijn?
Bureaus zijn verantwoordelijk gemaakt voor de beoordeling van de arbeidsrelatie, het bemiddelen tussen opdrachtgever en professional én zij adviseren tegelijkertijd over alternatieve contractvormen bij bestaande zzp’ers. Is de positie van de werkende daarmee verbeterd? Heeft de opdrachtgever ‘voldoende duidelijk’ hoe het zit met de arbeidsrelatie? Als dat zo zou zijn, waarom vinden de twee elkaar dan niet en is er steeds vaker een derde partij nodig?
De overheid hoopte zzp te kunnen ontmoedigen, maar kreeg er een andere flex beweging voor terug. De volgende vraag in de chaotische flexibele arbeidsmarkt wordt dan ook: wie beoordeelt de beoordelende intermediair? Het zijn onbedoeld de nieuwe poortwachters van de arbeidsmarkt geworden.
