Ondanks de toezegging van het kabinet om de aanpak te wijzigen, is er weinig veranderd aan de handhaving schijnzelfstandigheid. De beloofde ‘zachte landing’ werd niet concreet, dus de onrust bij opdrachtgevers blijft. De gevolgen voor de arbeidsmarkt blijven ongewis.
‘Zachte landing’ wordt niet concreet..
De precieze gevolgen van de aangekondigde handhaving van schijnzelfstandigheid blijven onbekend. Dit zorgt er inmiddels voor dat opdrachtgevers en opdrachtnemers elkaar steeds moeilijker vinden in de praktijk. Ze weten simpelweg niet precies wanneer ze goed samenwerken en dit brengt onzekerheid met zich mee. Ondanks waarschuwingen over de gevolgen van deze voortdurende onduidelijkheid, werd de beloofde ‘zachte landing’ voor de handhaving op schijnzelfstandigheid onvoldoende concreet. Het kabinet werd vorige week gedwongen om de aanpak vanaf 1-1-2025 wat aan te passen, maar er ligt veel ruimte voor interpretatie. Na heel wat debatteren via een Rondetafelgesprek, een commissiedebat en een ‘2 minuten debat‘, werden er vorige week Kamermoties aangenomen met containerbegrippen als ‘zachte landing’, ‘waarschuwing vooraf’, ‘vooral risicogericht’ te werk gaan, de ‘menselijke maat hanteren’ en ‘maatwerk’ leveren. De aanpak schijnzelfstandigheid werd niet afgebakend, concreet, meetbaar en daarmee toetsbaar.
Onrust blijft door moties met vaagtaal
Als de Belastingdienst bij de controle op zzp constructies in de zorg één ding heeft laten zien het afgelopen jaar, is dat zij zich niets aantrekt van het publieke nut van de zorgsector. De risico’s voor de continuïteit van zorg hebben voor de fiscus geen betekenis. Ook de uitstroom van ervaren zzp zorgprofessionals blijkt niet relevant. Om die reden waren duidelijke, sturende Kamermoties met een strakke opdracht voor de Belastingdienst van belang. Niet alleen voor de zorg, maar alle sectoren die werken met zzp’ers.
De zes aangenomen Kamermoties hadden dusdanig veel vaagtaal in zich, dat dit de onrust niet heeft weggenomen. We gaan in op drie van de zes moties.
- De VVD kreeg een motie gesteund voor een ‘zachte landing’ die de Belastingdienst de opdracht geeft om zich te concentreren op ‘probleemgevallen zoals gedwongen zelfstandigheid, onderbetaling, evidente schijnzelfstandigen en arbeidsmigratieconstructies’. Daar valt de zorgsector niet onder. Vervolgens biedt de motie de ruimte om ‘in de overige gevallen‘ bij handhaving ‘zo veel als mogelijk rekening te houden met de menselijke maat en maatwerk’. Wie de overige gevallen zijn, wat een menselijke maat is en hoe maatwerk concreet werkt, werd niet uitgewerkt. De ‘zachte landing’ werd niet concreet;
- De BBB kreeg een motie gesteund die de regering dwingt om uiterlijk op ‘1 november aanstaande één ‘duidelijk afwegingskader voor handhaving te publiceren op de website van de Belastingdienst’. Met de nadruk op één kader, aanzien de Belastingdienst via lokale inspecteurs laat zien dat zij bij iedere casuïstiek een andere onderbouwing geeft. Kamerlid Rikkers-Oosterkamp van de BBB haalde de zorgsector al eerder aan als voorbeeld waarbij het onwenselijk is om de handhaving de continuïteit te laten ontwrichten. Zij claimt nu via een motie dat je zonder duidelijke regels, niet moet gaan handhaven. Of het de Belastingdienst lukt om op 1-11 te concretiseren hoe zij beoordeelt, is de vraag;
- De SGP kreeg met Kamerlid Flach een motie gesteund die de Belastingdienst oproept tot ‘de menselijke maat’ bij ‘onbewuste of onopzettelijke overtreding van de arbeidswetgeving’. Ook coulance richting ‘onbewust onbekwame zelfstandigen’ wordt verwacht vanuit de Belastingdienst. Hoe de Belastingdienst vaststelt of iemand onbewust of onopzettelijk de arbeidswet heeft overtreden werd niet uitgewerkt. Wanneer je een onbewust onbekwame zelfstandige bent is eveneens niet helder. Wat wordt verstaan onder ‘de menselijke maat‘ is niet bekend.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Bedrijven en organisaties die met zzp’ers werken houden onzekerheid over de samenwerking met zelfstandigen. Deze onzekerheid voor opdrachtgevers is er sinds 2016 en werd sindsdien nooit opgelost. De Kamermoties van vorige week hebben de onduidelijkheid over de aanpak niet kunnen wegnemen. Alleen de rechter kan definitief vaststellen wanneer er nu wel of geen sprake is van schijnzelfstandigheid, maar die kwam er sinds 2016 zelden aan te pas. Het is afwachten hoe het kabinet op basis van de aangenomen Kamermoties tot een koerswijziging komt. De kans is aanzienlijk dat opdrachtgevers en opdrachtnemers last blijven houden. In de zoektocht naar antwoorden krijgen zij verschillende signalen.
- Dreiging. De Belastingdienst ziet graag dat de zzp inhuur zoveel mogelijk wordt beperkt. De dreiging van handhaving doet de onzekerheid bij bedrijven en organisaties groeien. De Belastingdienst noemt dit zwaard van Damocles de ‘gepercipieerde pakkans’ bij bedrijven. Zij hoopt dat organisaties zich gedwongen voelen tot afbouw van zzp inhuur;
- Schijnzekerheid. Wil je als organisatie een antwoord op al je vragen? Een groep fiscalisten, accountants, advocaten en juristen geven aan dat het alláng duidelijk is wanneer er wel en geen sprake is van schijnzelfstandigheid. Van onduidelijkheid is sinds het Deliveroo arrest ab-so-luut geen sprake, aldus deze adviseurs. Het enige dat je hoeft te doen als organisatie? Hen inhuren;
- Verwarring. De overheid is sinds vorige week een eigen landelijke campagne gestart over hoe je schijnzelfstandigheid voorkomt. Ook de overheid blijkt de rechter niet nodig te hebben om precies te weten hoe-het-zit. Een keuzehulp ‘helpt’ jou om jouw contractvorm te controleren, maar beweegt opvallend vaak naar onmogelijkheden voor zzp’ers. In de publicatie ‘zzp ja of nee’ staan allerlei argumenten door elkaar en wordt niet duidelijk hoe de overheid nu precies tot een oordeel komt. Meer over de kritische ontvangst van deze campagne lees je hier;
- Frustratie. Alhoewel er voor de zorgsector helemaal niet veel verandert vanaf 1 januari, grijpen gefrustreerde zorgorganisaties nu hun kans. ZZP’ers treffen verschillende soorten organisaties als zzp’er in de zorg. Boos, misleidend of dreigend; opgekropte frustraties krijgen nu alle ruimte. We zien overigens ook zorgorganisaties zich aan de voorkant boos maken, maar aan de achterkant klaar maken voor inhuur na 1-1-2025;
- Verantwoordelijkheid. Voor de zorgsector geldt dat er eigen sectorale afspraken zijn gemaakt. Organisaties worden niet gedwongen om te stoppen met inhuur en kunnen dus door, mits ze daar de voorkeur aan geven. Landelijke koepels van werkgevers creëerden het Fiscaal Kompas ZZP Zorg, zodat zij op die manier hun verantwoordelijkheid kunnen nemen op zzp inhuur. Het Kompas schetst een perspectief met concrete handvatten voor zorgorganisaties die op een verantwoorde wijze door willen met zzp inhuur.
