Bij iedere gelegenheid die hij krijgt, geeft minister van Hijum (SZW) aan dat zzp’ers en opdrachtgevers vooral gebruik moeten maken van de de website hetjuistecontract.nl. Deze website zou duidelijkheid geven en antwoorden bieden. We vroegen Hans Baaij om te kijken naar de kwaliteit van de voorlichting.
Hans Baaij is fiscaal jurist en is gespecialiseerd in ZZP-ers
Hulpmiddelen voor beoordeling bieden geen duidelijkheid
Al decennia spelen dezelfde vragen rondom (schijn)zelfstandigheid. Hoe kun je zelf beoordelen of iemand buiten dienstverband werkt? Hoe kun je zelf beoordelen of iemand ondernemer is? Sinds 1977 zijn er al zeker tien verschillende vragenlijsten geweest waarmee het ondernemerschap van de zzp’er te testen was. De Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) was er daar één van. De Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie (WBA) uit 2021 was een ander. Geen van die vragenlijst creëerde de benodigde duidelijkheid. Sterker nog, de VAR bleek kinderlijk eenvoudig te misleiden en de webmodule gaf alleen zekerheid over arbeidsrelaties waarbij iedereen van te voren de uitkomst al wist: dienstverband. Geklungel, met andere woorden. Nu dan de nieuwste poging van de Rijksoverheid; www.hetjuistecontract.nl. Ook bekend onder de naam ZZP ja of nee.
Tien eenvoudige vragen, geven hetzelfde antwoord
De website hetjuistecontract.nl bevat slechts tien vragen. Dat komt voort uit de wens van de overheid om het zzp’ers en opdrachtgevers vooral niet al te lastig te maken bij het invullen. De uitkomst is helaas even eenvoudig. Wat je ook invult, de conclusie is altijd hetzelfde. “U heeft x aantal kenmerken van een zzp’er en y aantal kenmerken van loondienst. Ga samen het gesprek aan voor het juiste contract.” Hierbij tellen x en y antwoorden altijd op tot tien en daar blijft het bij. Het maakt niet uit hoeveel x of y antwoorden er zijn, het antwoord is altijd dat men samen het gesprek moet aangaan.
Definitie schijnzelfstandigheid klopt niet
De website het juiste contract is bedoeld om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Wat is schijnzelfstandigheid? De definitie van schijnzelfstandigheid volgens deze website: “Schijnzelfstandigheid betekent kort gezegd dat iemand zich presenteert als zelfstandige terwijl er volgens het arbeidsrecht sprake is van een dienstverband”. Dit is kort gezegd kletskoek. Schijnzelfstandigheid ontstaat als de werkende via een overeenkomst van opdracht aan de slag is, terwijl er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Het komt dus van twee kanten, zowel de opdrachtgever en de opdrachtnemer. Niet alleen vanuit de kant van de zzp’er, zoals nu gesuggereerd wordt. Volgens recente inzichten, zoals de uitspraken van Deliveroo en Über, speelt zelfstandig ondernemerschap nauwelijks een rol in de kwalificatie van een arbeidsrelatie. Kortom, de ‘presentatie als zelfstandige’ is nauwelijks relevant en zet de gebruiker van www.hetjuistecontract.nl op het verkeerde been.
Waarom biedt hetjuistecontract.nl geen duidelijkheid?
Dit soort vragenlijsten van de overheid meten domweg de verkeerde zaken. Een aantal voorbeelden van wat er niet werkt aan deze opzet.
- Alle beroepen in één vragenlijst proppen, werkt niet. De pizzabezorger is anders dan een piloot. De verpleegkundige is anders dan de taxichauffeur;
- De vragen met een simpel ja / nee laten beantwoorden sluiten niet aan op de praktijk. Opties zoals “ik weet het niet” of “niet van toepassing” ontbreken;
- Niet alle vragen zijn absoluut te beantwoorden. Veel beter is om een schaal van 1 tot 10 te werken, zodat er een meer precies antwoord gegeven kan worden;
- Alle vragen wegen even zwaar. Sommige omstandigheden wegen zwaarder dan andere, maar daar wordt bij hetjuistecontract.nl geen rekening mee gehouden;
- De gestelde vragen zijn soms onduidelijk. Als voorbeeld bij de vraag of er commercieel risico wordt gelopen. “De werkende loopt weinig commercieel risico bij het uitvoeren van het werk. Bijvoorbeeld omdat de werkgever/opdrachtgever de kosten draagt als het werk niet goed wordt uitgevoerd. Commercieel risico betekent dat de werkende door het werk misschien kosten moet maken die niet voorzien zijn.” Welk risico loop je als je een ambulance verpleegkundige bent? Wordt er bedoeld dat als je iemand van een brancard laat vallen, je dan moet betalen?
- Er worden willekeurige kaders gehanteerd. Zoals bijvoorbeeld bij “de duur van de werkzaamheden. Het werk wordt gedurende langere tijd verricht. Meer dan 3 maanden en 20 uur per maand”. Bij de webmodule was de duur van de opdracht nog een ingewikkelde tabel, met een heel raster van uren en maanden. Daarbij werd er ook rekening gehouden met wisselende uren per maand. De website www.hetjuistecontract.nl suggereert dat het opgelost kan worden door één grens te trekken. Terwijl de wetgeving niet veranderd is.
Stop met het simplificeren van een complexe praktijk
Het probleem van vragenlijsten die de werkelijkheid niet goed weten te vangen, speelt al langer. Hetzelfde probleem zien we terug bij de Ondernemerscheck van de Belastingdienst, bedoeld om te bepalen of iemand ondernemer is voor de Inkomstenbelasting. De vragen en antwoorden sluiten niet aan bij de praktijk, zijn veel te simpel en leiden vaak tot verkeerde of onduidelijke conclusies. Ik heb zelf verschillende voorbeelden van diverse ZZP’ers ingevuld, maar veel te vaak bleek de uitkomst onjuist of twijfelachtig.
Het idee dat je met een beperkt aantal ja/nee-vragen een complexe kwestie als schijnzelfstandigheid kunt beoordelen, is typerend voor de gebrekkige aanpak van dit probleem. Het is frustrerend dat mensen op ministeries hier zoveel tijd en energie aan hebben besteed, zonder dat het de twijfelende ZZP’er of hun opdrachtgevers ook maar iets verder helpt. De enige logische conclusie die ik kan trekken, is dat dit kabinet beter kan beginnen met het opheffen van talloze overbodige banen binnen de eigen organisatie. Het geld dat daarmee wordt bespaard, kan veel beter worden besteed aan mensen die echt waarde toevoegen, zoals verpleegkundigen en docenten.
Heb je fiscaal juridische vragen? Stel ze direct aan Hans Baaij via zijn contactformulier
