Eind januari is er een nieuwe infographic over werken als zzp in zorg en welzijn gelanceerd. Hoe betrouwbaar is deze nieuwe VWS infographic over zorg-zzp? We gaan in detail in op de voorlichting en trekken de vergelijking met www.hetjuistecontract.nl.
Voorlichting over schijnzelfstandigheid eenzijdig en onvolledig
In ons recente artikel over de website www.hetjuistecontract.nl gaven we aan dat voorlichting vanuit de overheid eenzijdig en onvolledig is. Informatie over schijnzelfstandigheid wordt te eenvoudig voorgesteld als een vinklijstje, terwijl dat nu juist niet het geval is. De door de overheid geprezen website ‘het juiste contract’ geeft een simplistische benadering over de arbeidsrelatie. Ook valt het op dat de voorlichting zich richt tot zzp’ers en niet opdrachtgevers.
“Om u een idee te geven wanneer sprake is van loondienst of zzp, vindt u in de publicatie ZZP Ja of Nee een aantal voorbeelden. Per sector en met een duidelijke conclusie.” – Rijksoverheid. Niet geheel verrassend is er volgens de folder bij een zzp’er die werkt voor een ziekenhuis ‘sprake van een arbeidsovereenkomst‘. Daar is volgens de overheid blijkbaar geen holistische toets voor nodig. Eenzijdig en onvolledige voorlichting, want alle feiten en omstandigheden per geval doen ertoe. Althans, dat is hoe de rechter ernaar kijkt.
Nieuwe VWS-infographic over zorg-zzp in dezelfde lijn
Sinds enkele weken is er nu een nieuwe VWS infographic in dezelfde lijn als ‘ZZP Ja of Nee’. Ditmaal bedoeld voor de zorgmedewerker die ‘schijnzelfstandigheid wil voorkomen’. Ook in dit geval is er ogenschijnlijk sprake van een vinklijstje voor de zzp’er, die de wereld uiteen zet in ‘goed’ of ‘fout’. Het document heeft tot doel om zorgmedewerkers die overwegen te starten als zzp’er in de zorg te laten ‘controleren of de functie daarvoor in aanmerking komt‘. Daarmee is de infographic een verdieping van ZZP Ja of Nee voor de zorgsector. Ook dit document laat zien dat er op een onvolledige wijze wordt geïnformeerd, zodat het oordeel ‘dienstverband’ bijna vanzelfsprekend is. We gaan hieronder in op de verschillende quotes die de flyer doet en ons beeld hierbij.
ZZP’ers zijn geen ‘schijnzelfstandigen’
De suggestie “Werkt u toch als zzp’er, dan bent u mogelijk een schijnzelfstandige” is misleidend. Schijnzelfstandigheid wordt per opdracht beoordeeld, niet op basis van iemands keuze om als zzp’er te werken. Een zzp’er in de zorg heeft vaak meerdere opdrachtgevers. Alleen als bij álle opdrachtgevers en álle opdrachten sprake is van schijnzelfstandigheid, zou je kunnen spreken van een ‘schijnzelfstandige’. In de praktijk is die kans uiterst klein.
De huidige boodschap dat je als zzp’er mogelijk ‘een schijnzelfstandige’ bent schept verwarring en draagt bij aan het onterechte frame dat zzp’ers in de zorg per definitie een risico vormen. Een eerlijke formulering zou zijn: “Werk je als zzp’er? Controleer dan per opdracht of je buiten dienstverband werkzaam bent.” Ook dat zou overigens een probleem opleveren.
Je kunt als zzp’er niet controleren of je schijnzelfstandig bent
‘Voorkom schijnzelfstandigheid. Controleer of de functie als zzp’er gedaan kan worden en voorkom schijnzelfstandigheid.‘ De suggestie dat je als zzp’er op voorhand kunt controleren op schijnzelfstandigheid is onjuist. Niemand kan uitleggen waar schijnzelfstandigheid precies begint en ophoudt. Zelfs de Belastingdienst niet. Het beeld scheppen dat er via een vinklijstje kan worden bepaald door de zzp’er of er sprake is van schijnzelfstandigheid, werkt verwarrend.
‘Bepaalde functies’ zijn niet uitgesloten van zorg zzp
De uitspraak “Wilt u als zzp’er werken in zorg of welzijn? Controleer dan eerst goed of de functie daarvoor in aanmerking komt.” wekt ten onrechte de suggestie dat bepaalde functies per definitie niet als zzp’er kunnen worden uitgevoerd. Dit is misleidend. Er zíjn geen functies binnen de zorg uitgesloten van zzp-werk. Of een zzp’er buiten dienstverband werkt, hangt af van de omstandigheden en wet- en regelgeving. Niet van de functie zelf.
‘Hetzelfde werk’ staat niet gelijk aan schijnzelfstandigheid
‘Voldoet u niet aan alle voorwaarden? Dan kan er sprake zijn van een arbeidsovereenkomst.’ Eén van die noodzakelijke voorwaarden is dat je als zzp’er ‘ander werk doet dan de vaste medewerkers’. Dit is de bekende simplistische lijn van ‘ZZP Ja of Nee’. ‘Ingebed werk’, ‘zij aan zij’ werken naast vaste medewerkers of werk dat tot de ‘kernactiviteiten’ behoort van de organisatie zou niet door zzp’ers mogen worden uitgevoerd. Dit staat niet vast en de ‘uitspraak Deliveroo’ stelt dat ook niet. De individuele omstandigheden per geval zijn bepalend.
Zonder ‘resultaatverplichting’ is er niet direct sprake van schijnzelfstandigheid
Ook één van de voorwaarden: ‘u heeft een resultaatsverplichting ten opzichte van de opdrachtgever‘. Alhoewel de stap van ad-hoc diensten naar een projectopdracht een pré is voor buiten dienstverband werken, is dit niet alles bepalend. Unieke vaardigheden met je meenemen binnen een afgebakende periode met een duidelijk doel helpt een dienstverband voorkomen. Het is echter geen noodzakelijk vinkje dat je moet zetten, maar maakt onderdeel uit van een breder geheel.
Nieuwe VWS-infographic over zorg-zzp: eenzijdig en onvolledig
De nieuwe VWS-infographic over zorg-zzp sluit naadloos aan bij de bestaande eenzijdige overheidsvoorlichting. Arbeidsrelaties worden gepresenteerd alsof een zwart-witbenadering mogelijk is, terwijl de werkelijkheid veel complexer is. Ook deze infographic richt zich voornamelijk op het ontmoedigen van zzp-schap en het sturen richting een arbeidsovereenkomst.
Schijnzelfstandigheid is geen kwestie die met een simpel vinklijstje kan worden bepaald. Het hangt af van de specifieke omstandigheden per opdracht, niet van de functie of sector. Door zorg zzp’ers als risicofactor te framen en hen eenzijdig verantwoordelijk te maken voor het voorkomen van schijnzelfstandigheid, wordt voorbijgegaan aan de daadwerkelijke mogelijkheden om zzp’ers op een verantwoorde manier in te zetten binnen de zorg. Het blijft wachten op een realistische en evenwichtige benadering van zzp-werk.
