Zorgmedewerkers van een zorgorganisatie in Almere luidden deze week de noodklok over aanhoudende roosterproblemen en oplopende werkdruk. De situatie is zo onhoudbaar dat meer dan 200 medewerkers een brandbrief hebben opgesteld. Met steun van vakbond FNV. Alleen dezelfde vakbond die helpt om dit probleem aan te kaarten, draagt ook bij aan het ontstaan ervan.
Meer werken, minder rust en hogere druk
Zorgprofessionals in vaste dienst geven aan dat zij steeds vaker worden ingepland voor korte diensten, waardoor zij geregeld minder uren werken dan in hun contract staat. Wie die contracturen toch wil halen, moet vaker verschijnen. Maar meer werkdagen betekent minder rust en minder rust betekent meer werkdruk. Daarnaast krijgen de zorgverleners steeds vaker te maken met onverwachte roosterwijzigingen. Dit hangt samen met nieuwe afspraken in de cao VVT. Hierbij staan contracturen niet langer per week vast, maar worden ze berekend als een gemiddelde over een langere periode zoals een kwartaal.
De bestaande personeelstekorten, gaten in het rooster en de toenemende afhankelijkheid van mensen die nog wel aan het werk zijn, voeren de druk op de werkvloer verder op. De flexibel inzetbare zorgprofessionals die voorheen ad-hoc bijsprongen en samen de schouders eronder zetten tijdens piek periodes, worden het werken steeds meer onmogelijk gemaakt. Zzp’ers worden onterecht collectief bestempeld als schijnzelfstandig en georganiseerd vermeden. Maar ook oproepkrachten in loondienst moeten verdwijnen.
FNV stelt zich in dit verhaal op als belangenbehartiger van zorgmedewerkers. Door hen te steunen bij het opstellen van een brandbrief, onderstrepen ze dat die werkdruk serieus aangepakt moet worden. Ondertussen speelt de vakbond ook een rol in het beperken van de flexibiliteit die juist nodig is om die werkdruk te verlagen. Een vakbond voor zorgmedewerkers met een vast contract zou een passender benaming zijn.
Flexibiliteit verdwijnt waar die het hardst nodig is
FNV zet zich namelijk actief in voor het terugdringen van flexibiliteit. De vakbond blijft kritisch op de inzet van zzp’ers in de zorg, ook al staan vaste medewerkers onder steeds grotere druk door zzp blokkades. De werkvorm ‘oproepcontract’ is volgens de FNV onzeker voor zorgmedewerkers en willen ze afgebouwd zien. De vakbond wekt de indruk zich op te stellen voor bescherming en meer zekerheid voor werknemers, maar doet achter de deuren iets anders.
Voor vaste medewerkers heeft het belemmeren van flex grote gevolgen. Er zijn voorbeelden dat zorgverleners in hun eentje op een afdeling staan, omdat hun collega zich iets voor 07.00 ziek meldde. Flexibele krachtren mogen vervolgens niet ingezet worden. In een sector waarin personeelstekorten structureel zijn geworden, biedt flexibiliteit juist ruimte en een uitkomst in roosters die structureel onderbezet staan.
Minder zzp’ers en minder oproepkrachten betekent minder mogelijkheden om gaten in roosters op te vullen. Die gaten verdwijnen niet, maar schuiven door naar de vaste medewerkers. Daardoor moeten zij vaker bijspringen en dat zorgt voor onverwachte roosterwijzigingen. Het werken van extra diensten leidt tot minder rust en meer werkdruk. Daarmee komen we precies uit bij de brandbrief die zorgmedewerkers schrijven. Waar FNV dan vervolgens weer steun aan biedt…
Wie geen ruimte krijgt, vertrekt
Voor steeds meer zorgprofessionals bieden de huidige werkomstandigheden in loondienst geen uitzicht meer. Daarom kiezen zij bewust voor een andere manier van werken. Vanuit behoefte aan autonomie en de regie over hun werk- en privebalans biedt werken als zzp’er of via flexibele werkvormen voor deze zorgverleners een oplossing. Wanneer deze mogelijkheden steeds verder worden beperkt en de zorgprofessional steeds verder klem komt te zitten in slechte werkomstandigheden, kiezen zij niet zomaar voor een vaste baan. Om toch grip te krijgen op wat voor hen belangrijk is, kiest een deel ervoor om minder te gaan werken of om zelfs helemaal te stoppen in de zorg.
De gevolgen zijn dagelijks voelbaar in de praktijk. Maandelijks verlaten tienduizenden zorgprofessionals de zorg. En daarmee ontstaat een patroon dat de vakbond al eerder liet zien. Flexibiliteit wordt afgebouwd, tekorten lopen verder op en diezelfde tekorten worden zichtbaar gemaakt en onder de aandacht gebracht. Daar komt de vakbond dan vervolgens weer voor op. Het zijn krokodillentranen over vaste medewerkers, terwijl je een harde lobby voert tegen alle vormen van flex.
De problemen zijn waar, maar niet los te zien zijn van de keuzes die eraan voorafgaan. Het ontbreekt de zorg niet aan signalen van slechte werkomstandigheden. Wel aan duurzame oplossingen en de bereidheid er iets mee te doen. Zorgmedewerkers steunen en aan de andere kant het probleem zelf veroorzaken is als het blussen van een brand terwijl je het vuur op een andere plek weer aansteekt.
