Veel korte diensten, in plaats van enkele lange werkdagen. Niet meer dan twee weken aaneengesloten vakantie. Ook tijdens vrije dagen, voortdurend via de telefoon geconfronteerd worden met werk. Veel zorgprofessionals worstelen met hun werk- en privé balans. Hoe maak je de juiste keuze en kom je weer tot een gezonde situatie?
Het probleem ligt niet bij jou, maar bij het systeem
Veel zorgprofessionals denken dat het het nu eenmaal zo hoort. Die extra dienst dichtlopen, kort op vakantie kunnen of een paar uurtjes bijspringen. Daar niet aan mee doen voelt als persoonlijk falen, of een gebrek aan loyaliteit. De cijfers tonen echter een ander beeld. De zorgsector kent al jaren het hoogste ziekteverzuim van alle sectoren, terwijl tegelijkertijd veel professionals de zorg verlaten nog vóór hun pensioenleeftijd. Overbelasting door een verstoorde werk- en privé balans is één van de meest voorkomende oorzaken hiervan. Het gaat dus niet om individuele problemen, maar om een structureel verschijnsel. Zorgprofessionals worden structureel overvraagd en dat is inmiddels het nieuwe normaal geworden.
De druk op jouw werk- en privé balans is daarmee geen toeval, maar het gevolg van beleidsmatige keuzes. De afgelopen jaren is binnen de zorg steeds sterker gestuurd op kostenbeheersing en productieafspraken, terwijl de vraag naar zorg door vergrijzing groeit. Met minder mensen, meer zorg leveren is een direct gevolg hiervan. Zolang het stelsel niet wijzigt, verdwijnt de druk op jouw privé leven niet.
Werk-privébalans die uit evenwicht raakt
“Je bent er thuis wel, maar met je hoofd nog op het werk.” Voor veel zorgprofessionals is de grens tussen werk en privé niet heel duidelijk meer. Onderzoek laat zien dat werk steeds vaker doorloopt in het dagelijks leven. Berichten van collega’s in de avond, telefoontjes op vrije dagen en voortdurende onzekerheid over het rooster. Een ouder die afspraken met het gezin moet verplaatsen. Iemand die noodzakelijke rustmomenten overslaat. Privé tijd wordt ondergeschikt aan de continuïteit van het werk. Dit is al jaren aan de hand. Het gevolg? Steeds meer zorgprofessionals kiezen voor flexibel werken in de zorg.
Niet alleen de zwaarte van het werk zelf speelt hierin een rol. Juist de voortdurende beschikbaarheid en onvoorspelbaarheid verstoren het evenwicht. Herstelmomenten schieten erbij in en structurele overbelasting is voor veel professionals inmiddels een feit. Wanneer teams langdurig onderbezet zijn, verschuift de druk automatisch naar de medewerkers die over zijn. Organisaties sturen vaak strak op personeelsinzet, waardoor de ruimte voor een gezonde balans beperkt blijft. De vraag die je jezelf zou kunnen stellen? Als de organisatie haar grenzen bewaakt, bewaak ik die van mijzelf dan ook?
Een gezonde werk- privé balans is jouw eigen verantwoordelijkheid
Een gezonde werk-privé balans begint met een eerlijke vraag aan jezelf. Ben jij verantwoordelijk voor het opvangen van structurele problemen van jouw werkgever? Veel zorgprofessionals worstelen met schuldgevoel of schaamte wanneer zij hun eigen grenzen willen bewaken. Loyaliteit aan collega’s, cliënten en organisatie wordt vaak als vanzelfsprekend gezien. Tegelijkertijd is het de vraag in hoeverre diezelfde loyaliteit vanuit de organisatie richting medewerkers wordt getoond.
Je kunt niet voor anderen zorgen als je niet eerst goed voor jezelf zorgt.
Je kunt ook anders werken in de zorg. Zorgprofessionals die kiezen voor een andere, flexibelere manier van werken doen dat meestal niet uit gemak of gebrek aan betrokkenheid. Vaak gaat het om een reactie op langdurige overbelasting of het overschrijden van persoonlijke grenzen. Het is een keuze om de eigen gezondheid serieus te nemen, voordat fysieke of mentale klachten tot uitval leiden. Iedere maand maken duizenden zorgprofessionals de overstap van een vast dienstverband naar een flexibelere werkvorm. Inmiddels werkt ongeveer één op de drie zorgprofessionals op een flexibele manier en dat aandeel blijft toenemen.
Mogelijke routes naar een betere werk- privé balans
Controle over je rooster en een gezonde balans tussen werk en privé draait niet om één juiste keuze. Het vraagt vooral om een andere kijk op de manier waarop je werkt. Veel zorgprofessionals wisselen gedurende hun loopbaan van werkvorm, of keren later terug naar een eerdere keuze. Er bestaat geen standaardoplossing, maar wel verschillende routes. Welke zien wij?
Wisselen van vaste werkgever. Dit lijkt een logische stap, maar levert in de praktijk vaak weinig verandering op. Onderzoek van het CBS laat zien dat het veranderen van een vaste baan beperkte invloed heeft op je arbeidsomstandigheden, zelfs in een krappe arbeidsmarkt. Met een vast contract is je onderhandelingsruimte in de zorg kleiner dan vaak wordt gedacht.
Flexibel werken in loondienst. Denk aan een flexpool, een min-maxcontract, uitzenden of detachering. Hierbij werk je nog steeds in loondienst, maar met meer flexibiliteit. Je onderhandelingspositie is sterker, omdat de werkgever je moet faciliteren om je aan het werk te houden. Toch houdt diezelfde werkgever gedeeltelijke invloed op je werktijden, zolang er sprake is van een overeengekomen uren aantal.
Zelfstandig of hybride werken. Hierbij bepaal je zelf hoeveel en wanneer je werkt en in welke opdrachten je actief bent. Dit past bij professionals die maximale regie willen over hun tijd, werkdruk en type zorgverlening. Je bepaalt zelf je voorwaarden en positie op de arbeidsmarkt. Meer werken betekent meer inkomsten, minder werken betekent minder inkomsten.
De meest passende route is uiteindelijk de route die aansluit bij jouw belastbaarheid en levensfase. Dat maakt werken in de zorg duurzaam.
De keerzijde van flexibiliteit
De belangrijkste verschillen tussen vaste dienst, flexibel werk en zelfstandig ondernemerschap liggen in de mate van werkzekerheid en inkomenszekerheid. Deze punten raken ‘bestaanszekerheid’, oftewel de voorspelbaarheid van inkomen en werk.
In vaste dienst werk je voor één werkgever en val je onder een CAO. Dit biedt zowel zekerheid van werk als een stabiel inkomen. Voor veel professionals vormen deze zekerheden een belangrijke reden om in loondienst te blijven. Ook bij oproepcontracten, min-maxcontracten, uitzendwerk of detachering is er sprake van inkomenszekerheid binnen een CAO. Het flexbureau of de intermediair draagt verantwoordelijkheid voor het aanbieden van voldoende werk.
Voor zelfstandigen in de zorg ligt dit anders. Zij hebben minder zekerheid over opdrachten en inkomen. Als ondernemer ben je zelf verantwoordelijk voor het verkrijgen van werk en kan het inkomen sterk fluctueren. Meer flexibiliteit en controle over je rooster hebben dus een prijs. Meer vrijheid betekent minder zekerheid, terwijl meer zekerheid vaak gepaard gaat met minder autonomie.
Welke keuze passend is, hangt af van je persoonlijke situatie en levensfase.
Blijf je wachten tot het systeem verandert?
Meer grip op je werk en rooster ontstaat niet door simpelweg harder te werken. Het vraagt een bewuste keuze over de rol die jij wilt blijven vervullen binnen het zorgstelsel. Bij veel werkgevers staat er voortdurend druk op tijd, energie en persoonlijke grenzen. Of je die druk blijft accepteren, is een persoonlijke beslissing.
Zolang personeelstekorten, bezuinigingen en roosterdruk samen blijven bestaan, verandert de situatie niet vanzelf. Wat wel verandert, is het uithoudingsvermogen van zorgprofessionals. Regie nemen betekent niet dat je de zorg verlaat, maar dat je tijdig bepaalt onder welke voorwaarden je in de zorg wilt blijven werken.
