Ook als je een vrije dag hebt, voelt dat niet echt zo. Want de groepsapp laat zien dat het rooster wéér niet rond is. De planner belt of je toch een paar uur kunt bijspringen. Je zit in een voortdurend loyaliteitsconflict: je gezin thuis tegenover je collega’s op de werkvloer. Waar kies je voor? Voor veel zorgprofessionals leidt precies dit moment tot dezelfde vraag: hoe krijg je weer grip op je rooster, zonder jezelf te verliezen?
Het ligt niet aan jou, maar aan het systeem
Veel zorgprofessionals denken dat hun vermoeidheid en twijfel iets zegt over henzelf. De cijfers laten iets anders zien. De zorg kent al jaren het hoogste verzuimpercentage van alle sectoren en tegelijkertijd verlaten grote aantallen professionals de sector nog vóór hun pensioen. Terwijl de vraag naar zorg juist stijgt. Dat is geen individueel probleem, maar een structureel patroon. Steeds meer zorgprofessionals kiezen daarom voor flexibel werken in de zorg.
De roosterdruk die jij ervaart is geen incident, maar een gevolg van beleidskeuzes. De afgelopen jaren wordt er binnen de zorg steeds strakker gestuurd op kostenbeheersing en productieafspraken. Terwijl de zorgvraag door vergrijzing groeit. Tegelijkertijd stromen opleidingen niet vol, blijven vacatures openstaan en kampen teams met chronische onderbezetting. Zolang die combinatie blijft bestaan, verdwijnen de gaten in het rooster niet. Ze verschuiven alleen van dag tot dag en van collega naar collega.
Vrij is niet echt vrij
“Je weet nooit of je morgen echt vrij bent, want de kans is groot dat ze bellen.” Onderzoek onder collega’s die flexibel zijn gaan werken, levert steeds hetzelfde beeld op. Een ouder die haar kind niet naar school kan brengen. Een zoon die geen tijd heeft voor noodzakelijke mantelzorg. Iemand in zijn twintiger jaren die eens wat langer op vakantie wil. Regie over het rooster raakt regie over je eigen leven. Het werk is zwaar én de onvoorspelbaarheid van het rooster verdubbelt dat nog eens. Want vrije dagen voelen niet vrij en herstelmomenten verdwijnen op die manier. Overwerken of ‘meerwerk’ wordt de norm in plaats van de uitzondering. Roosterproblemen worden structureel als er onderbezetting is. Zorgorganisaties plannen de formatie zeer scherp in en er hoeft maar íets te gebeuren om de balans te verstoren. Daarnaast kiezen zorgorganisaties er vaak bewust voor om géén of nauwelijks flexibele krachten in te zetten. Daarmee dringt de vraag zich op; als de organisatie goed voor zichzelf zorgt, doe jij dat dan ook?
Het rooster dichtlopen is niet jouw Verantwoordelijkheid
Hoe krijg je wél grip op je rooster? Dit begint met een antwoord op de volgende vraag. Is het dichtlopen van het rooster jouw Verantwoordelijkheid als blijkt dat dit een structureel probleem is? We zien veel zorgprofessionals gebukt gaan onder schaamte of schuldgevoel als zij nadenken over een antwoord op deze vraag. Zij zijn namelijk van mening dat het nu eenmaal verwacht wordt dat zij loyaal zijn aan het team. Maar is de zorgorganisatie ook loyaal aan het team?
Je kunt niet voor een ander zorgen als je niet eerst voor jezelf zorgt.
Zorgprofessionals die uiteindelijk kiezen voor een flexibele manier van werken, doen dat meestal vanuit pijn. Niet vanuit opportunisme of een gebrek aan loyaliteit. Het gaat over kiezen voor jezelf, voordat jouw lichaam of geest zich opdringt en je tot verzuim dwingt. Duizenden zorgprofessionals verruilen iedere maand hun vaste dienstverband voor een flexibele werkvorm. Inmiddels werken 1 op de 3 zorgprofessionals niet langer in een vast dienstverband. Dat percentage groeit ieder jaar.
Oplossingsroutes: hoe krijg je wél grip op je rooster
Grip op je rooster en een gezonde werk- privé balans gaat niet over ‘dé’ juiste keuze. Het gaat over een andere manier van kijken naar jouw werkvorm. We zien iedere maand duizenden zorgprofessionals van werkvorm wijzigen – of weer terug gaan naar een oudere vorm. Er is geen standaardoplossing die voor iedereen werkt. Wél zijn er meerdere routes om weer grip te krijgen op je werk.
- Wisselen van vaste baan. Een logische gedachte, maar voor veel professionals pakt dit in de praktijk moeilijk uit. Onderzoek door het CBS laat zien dat het wisselen van vaste baan weinig oplevert, zélfs in deze krappe arbeidsmarkt. Met een vast contract is jouw onderhandelingspositie veel kleiner dan je denkt. Jouw werkgever heeft de regie over jouw rooster, omdat je voor een vast aantal uur wordt betaald;
- Wisselen van werkvorm in loondienst. Een flexpool, min- / max contract, uitzenden of detacheren; deze opties komen neer op een flexibele manier in loondienst werken. Hier heb je een betere onderhandelingspositie, omdat de werkgever jou moet faciliteren om je te zien werken. Toch heeft de werkgever nog deels invloed op wanneer je werkt, als je voor een vast aantal uur wordt betaald;
- Zelfstandig of hybride werken. Je bepaalt zelf hoeveel je werkt, wanneer je werkt en kunt maximaal variëren in opdrachten. Dit past bij professionals die regie willen over hun tijd, de werkdruk en het type zorg. Je hebt maximaal grip op jouw positie binnen de arbeidsmarkt en bepaalt zelf de voorwaarden waaronder je werkt. Hoe meer je werkt, hoe meer je verdient en omgekeerd.
Wat ons betreft is de juiste route er één waarin jouw belastbaarheid en leven worden ondersteund. Dat maakt werken in de zorg ‘duurzaam’.
De addertjes onder het gras
De belangrijkste verschillen tussen vast, flex en zzp gaan over de zekerheid van werk en de zekerheid van inkomen.
- In vaste dienst werk je voor een werkgever en val je onder een CAO. Je hebt zekerheid van werk én inkomen. Deze zekerheden zijn veel professionals veel waard en ze zouden ook niet zonder beide zekerheden willen;
- Ook het oproepcontract, min-max contract, uitzendkracht of gedetacheerde valt onder een CAO en heeft zekerheid van inkomen. Het flexbureau of de ‘intermediair’ is verantwoordelijkheid voor het regelen van voldoende werk;
- Een zzp’er in de zorg heeft weinig zekerheid van inkomen en weinig zekerheid van werk. Als fulltime ondernemer ben je zelf verantwoordelijk voor het regelen van voldoende werk. Het inkomen kan (sterk) variëren.
Je leest hier dus terug dat flexibiliteit en grip op je rooster een prijs heeft. Hoe meer vrijheid je wil, hoe meer zekerheden je dient op te geven. Hoe meer zekerheden je wil, hoe meer beperkingen je ervaart in de praktijk. Nogmaals; er is geen one-size-fits-all. Het heeft te maken met wie je bent en waar je bent in jouw leven.
Wacht jij nog langer totdat het systeem verandert?
Meer grip op je werk en je rooster gaat niet over harder je best doen. Het gaat over de beslissing welke rol jij wil blijven spelen in dit zorgstelsel. Bij veel werkgevers is er sprake van voortdurende druk op jouw tijd, energie en grenzen. Of jij dat blijft tolereren, is aan jou. Ons beeld? Zolang personeelstekorten, bezuiginigen en roosterdruk samen blijven bestaan, verandert jouw werk niet vanzelf. Het enige dat we wel zien veranderen bij zorgprofessionals is hun uithoudingsvermogen. Regie nemen betekent wat ons betreft niet dat je de zorg vroegtijdig verlaat, maar dat jij op tijd bepaalt onder welke voorwaarden jij blijft werken in de zorg.
