Impact handhaving schijnzelfstandigheid: 10.000 professionals verlaten de zorg

De impact handhaving schijnzelfstandigheid op de zorgsector is aanzienlijk. Een schatting van twee hoogleraren aan de Universiteit van Tilburg laat zien dat 10.000 professionals de zorg verlaten. Dat is een voorzichtige prognose, omdat zij ervan uit gaan dat één op de vier van de stoppende zzp’ers de zorg verlaat. Eerder onderzoek liet zien dat drie op de vier zzp’ers de zorg verlaat als zij moeten stoppen.

Hoe groot is de impact handhaving schijnzelfstandigheid?

De overheid doet op dit moment geen onderzoek naar de gevolgen van de handhaving schijnzelfstandigheid op de arbeidsmarkt. Werken zzp’ers minder uren nu opdrachtgevers zich terugtrekken? Verruilen zzp’ers eerder hun werkzame leven voor hun pensioen nu er drempels worden opgeworpen? Wat betekent het voor organisaties en de economie als zij minder flexibele medewerkers in kunnen zetten? Niet alleen in de zorg worstelen werkgevers met de spelregels van schijnzelfstandigheid en de precieze gevolgen van de handhaving schijnzelfstandigheid blijven onduidelijk.

Voor de zorgsector is er nu een eerste uitspraak over de gevolgen van de handhaving. Onderzoek door twee hoogleraren aan de Universiteit van Tilburg, laat zien dat zo’n 10.000 professionals de zorgsector binnen een jaar verlaten als gevolg van de aanpak schijnzelfstandigheid. Een voorzichtige schatting, waarbij de onderzoekers er vanuit gaan dat slechts een kwart van de stoppers de zorg verlaat. Het totaal aan uitstroom zou ook zomaar op driemaal zoveel professionals kunnen uitkomen, aldus ander recent onderzoek.

Impact op de zorg: zorgcapaciteit gaat verloren, verzuim stijgt

Voor de zorgsector geldt dat onder andere dat de continuïteit van zorg en vaste medewerkers te lijden hebben onder de aanpak schijnzelfstandigheid. Zorg wordt afgeschaald en het verzuim onder vaste medewerkers loopt inmiddels op. Daar hebben zorgorganisaties in december vorig jaar al voor gewaarschuwd.

De Nederlandse GGZ schreef december vorig jaar – “De politiek legt de financiële risico’s en gevolgen van de handhaving schijnzelfstandigheid lukraak bij de zorgsector. Het gaat nogal ergens over: wij zijn als zorginstellingen primair verantwoordelijk voor de continuïteit van zorg voor onze cliënten. Die staat ernstig op het spel wanneer -met name bij de cruciale ggz afdelingen- het niet lukt de roosters vol te krijgen zonder zzp’ers. Onvoldoende zzp’ers lijken in dienst te willen komen. Gevolg: óf afschalen van deze zorg (zeer onwenselijk) óf hogere zorgkosten omdat er dan duurdere detacheringsconstructies nodig zijn (ook onwenselijk), of een combinatie van deze twee.”

Impact op de zzp’er: ‘ik stop met werken in de zorg’

Wat zijn de gevolgen voor zzp’ers zelf? Al een aantal jaar is bekend dat zzp’ers in de zorg liever met het werk in de zorg stoppen, dan te kiezen voor een dienstverband. Waarom is dit het geval?

• Het dienstverband veroorzaakt zzp. ZZP’ers komen juist uit een eerder dienstverband;
• Veel zzp’ers zien het zzp-schap als een laatste strohalm, de stap vóór definitieve uitstroom;
• Bij dwang naar een dienstverband, overweegt 75% van de zzp’ers om te stoppen met de zorg.

Toch koos de Belastingdienst ervoor om juist schijnzelfstandigheid in de zorg als eerste aan te pakken. Opdrachtgevers zijn inmiddels terughoudend met inhuur en veel zzp’ers in de zorg gingen van ondernemen naar overleven. Hoe kijken zorg zzp’ers naar het aankomende jaar?

Onderzoek: 10.000 professionals verlaten de zorg

Dat een deel van de zorg-zzp’ers denkt te stoppen door de handhaving schijnzelfstandigheid is niet nieuw. Wel hebben twee hoogleraren van de universiteit Tilburg onderzoek gedaan naar hoeveel zzp’ers in de zorg er dan mogelijk stoppen onder druk van de handhaving. Brancheorganisatie SoloPartners zette het onderzoek drie maanden geleden uit onder zzp’ers. 1.742 respondenten reageerden op de vragen. De publicatie van het onderzoek volgde vorige week.

• Verwachte uitstroom binnen een jaar. Eén op de vijf zorg-zzp’ers geeft aan binnen een jaar te stoppen vanwege de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid. Van deze groep overweegt ongeveer een kwart de zorgsector volledig te verlaten, wat neerkomt op een potentiële uitstroom van circa 10.000 zorgprofessionals;
• Redenen voor stoppen met de zorg. Van de zzp’ers die recentelijk gestopt zijn geeft 68% aan dat de strengere handhaving de directe reden was voor hun vertrek. Daarnaast noemt 19% de onzekere aard van het zzp-schap als reden. Slechts 13% is gestopt vanwege een aantrekkelijk aanbod van een werkgever. Wat de overige stoppers voor keuze hebben gemaakt wordt niet duidelijk;
• Stoppen uit dwang. De meeste zzp’ers die overwegen te stoppen, geven aan dat dit niet hun voorkeur heeft. Ze voelen zich gedwongen door de omstandigheden, zoals de onduidelijkheid rond de wet DBA en terughoudendheid van opdrachtgevers om zzp’ers in te huren. Als zij daadwerkelijk stoppen als zzp’er, ligt een keuze voor een vast dienstverband dus níet voor de hand;
• Onervaren ondernemers stoppen vaker. De kans dat zzp’ers stoppen hangt samen met het aantal jaren ervaring als ondernemer. Zzp’ers die pas één jaar of korter actief zijn, stoppen relatief vaak: slechts 70% van deze groep blijft actief als zelfstandige. Naarmate de ervaring toeneemt, neemt de uitstroom af. Onder zzp’ers met meer dan twintig jaar ervaring blijft 85% actief;

Als één op de vijf zorg zzp’ers daadwerkelijk binnen een jaar stopt door de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid, dan verlaat naar verwachting een kwart van hen de zorgsector volledig. Dat betekent een potentiële uitstroom van circa 10.000 zorgprofessionals in één jaar tijd. Eerder onderzoek uit maart dit jaar liet zien dat niet één op de vier, maar drie op de vier zzp’ers de zorg zou verlaten. Het zou in zo’n geval gaan om 30.000 zorgprofessionals.

ZZP’ers in de zorg zijn zeer ervaren zorgprofessionals

Misschien zijn zzp’ers in de zorg niet allemaal ervaren in ondernemerschap; voor hun vak ligt dat anders. Onderzoek naar het profiel van zzp’ers in de zorg laat zien dat de meerderheid vaak meer dan tien jaar werkervaring in de zorg heeft. Cijfers vanuit het CBS bevestigen dat het merendeel van de zelfstandige zorgprofessionals beschikt over ruime werkervaring, wat bijdraagt aan hun ‘deskundigheid en betrouwbaarheid in de sector’. Daarnaast blijkt uit onderzoek van het CBS dat zelfstandige zorgverleners gemiddeld 32 uur per week werken, wat meer is dan het gemiddelde van medewerkers in loondienst binnen dezelfde sector. De zzp’ers in de zorg die uitstromen door de aanpak op schijnzelfstandigheid, zijn dus hardwerkende professionals met veel ervaring.

Wie stopt de aanpak schijnzelfstandigheid in de zorg?

De impact van de handhaving op schijnzelfstandigheid in de zorg is fors. Aangekondigd door zorgorganisaties, maar genegeerd door de politiek. Aangekondigd door zzp’ers, maar genegeerd door de politiek. De gevolgen zijn niet zo ingewikkeld als de Belastingdienst zich vervolgens nergens iets van aan trekt. Ervaren zorgprofessionals verlaten inmiddels de zorg, als direct gevolg van de aanpak schijnzelfstandigheid. Nee, ze keren niet terug in loondienst en nee; een regionaal dienstverband, uitzenden of detacheren is niet hetzelfde is als zzp.

Het voornaamste gevolg van de aanpak op schijnzelfstandigheid is dat we ervaren professionals zien uitstromen. Iets met kind en badwater. Is het tijd om een halt toe te roepen aan de aanpak schijnzelfstandigheid in de zorg? ZZP’ers zelf vinden van wel. ZZP belangenorganisaties zoals SoloPartners vind tot nu toe van niet. Zolang het ministerie van Sociale Zaken en de Belastingdienst volharden in hun lijn, nemen de tekorten alleen maar verder toe en zijn het uiteindelijk de kwetsbare cliënten en vaste medewerkers die daarvoor de rekening betalen.