Kiezen zorgorganisaties in de praktijk voor het vermijden van zzp inhuur, of voor continuïteit van zorg? Het laatste blijkt het geval als we naar de gegevens over zzp bemiddeling kijken van januari dit jaar. De inhuur van zzp’ers in de zorg kende alleen in week 1 een grote dip. In week 2 trok het weer hard aan.
Inhuur van zzp’ers in de zorg kende korte dip
Na maanden van voornemens om de zzp inhuur af te bouwen kwam het er in januari op aan. Zouden zorgorganisaties daadwerkelijk zonder zzp’ers verder kunnen? Het ziet er naar uit van niet. De inhuur van zzp’ers in de zorg kende alleen in week 1 een grote dip en pikte vanaf week 2 weer op naar oude niveaus. De feiten staan in schril contrast met berichtgeving die stelt dat er ‘echt sprake zou zijn van een trendbreuk‘ door de handhaving op schijnzelfstandigheid. Aan de kant van de zzp’er blijken een aantal professionals vanuit onzekerheid en angst te hebben gekozen voor een vastdienstverband. Nu de onrust wat stabiliseert en de inhuur door gaat, overdenken zij hun keuzes.
In week 2 trok zzp inzet weer hard aan
We spraken Stefan Walsemann, eigenaar van softwarebedrijf Bendy. Zo’n 150 intermediairs in de zorg gebruiken de software van Bendy voor de matchmaking tussen zzp en opdrachtgever. Naast zzp inzet, faciliteert het platform inmiddels ook uitzenden en detacheren. De software koppelt zo’n 150.000 flexibel werkenden aan opdrachten. De aangesloten intermediairs zijn werkzaam voor alle sectoren, van GGZ en VVT, tot aan ziekenhuizen. Openstaande gaten in het rooster van een instelling, rollen door als openstaande diensten voor flexibele krachten. Van de professionals werken ruim 10% als uitzendkracht of gedetacheerde en zo’n 90% als zzp’er. “Normaal gesproken kunnen we een maand vooraf inschatten wat de vraag wordt naar zzp’ers en uitzendkrachten. Dat bleek voor januari ’25 anders te liggen. Voor week 1 was het aantal ingeplande opdrachten fors minder dan gemiddeld genomen en de rest van de maand was niet veel beter. Week 1 bleef zeer rustig, maar toen week 2 aanbrak, stroomden de zzp opdrachten weer binnen. De planning van openstaande opdrachten was korter dan gemiddeld. Vorig jaar was een dienst gemiddeld genomen 25 dagen vooraf bekend, in januari was dat 14 dagen. We hadden in januari onze beste maand ooit; zo’n 100.000 diensten aan flexibele inzet, ruim 600.000 uur. Dat zagen we vooraf niet aankomen.”
De praktijk: vaste zorgmedewerkers lossen het niet op
Het laatste kwartaal van vorig jaar waren waren er vooral vanuit bestuurders en HR medewerkers grote woorden over zzp blokkades en regionale uitsluiting van zzp’ers. In januari raakten de gevolgen de praktijk. Op locaties, afdelingen en teams werd duidelijk wat het betekent als flexibele krachten waar jaren op gerekend werd, er van de ene op de andere dag niet meer zijn. Hoe verloopt de praktijk in zo’n geval?
Je verschijnt als vaste kracht op je werk en in de teampost staan lege stoeltjes. De bezetting van de dag is veel lager dan gebruikelijk. De werkdag wordt een chaos. Je loopt boos naar de planner die aangeeft aan dat ‘zzp niet meer mag, volgens het bestuur’. De medewerker geeft aan dat dit onacceptabel is. De planner belt het flexbureau die herhaalt dat ‘zzp niet meer mag van het bestuur‘. Het planbureau geeft aan dat vaste medewerkers op deze manier niet verder kunnen. Met een verzuim van 8% en enorme personele tekorten heb je als bestuur niets te willen. Tenzij je de locatie sluit. Na één week van chaos, trok zzp inhuur in week twee weer volop aan. Wij schreven al eerder: de krapte op de arbeidsmarkt ontnam werkgevers de regie en gaf deze aan werkenden.
Ook zzp’ers die kozen voor een dienstverband krabben zich achter het hoofd
ZZP in de zorg is een symptoom van een dieper liggend probleem. De kwaliteit van het vaste dienstverband staat al jaren onder druk. Ondergewaardeerd en onderbetaald kozen zorgmedewerkers massaal voor het zzp-schap. De bron van deze stap naar zzp is niet weg. Toch lieten een aantal zzp’ers zich schrik aanjagen en kozen zij voor een dienstverband. Zo schrijft de NOS over een zzp verpleegkundige die vanwege “zoveel onrust over hoe het zou gaan met de zzp’ers“, koos voor een dienstverband. Het zou vooral positief zijn dat zij “niet eerst een tijdelijk contract van een jaar of zo” kreeg, maar “direct in vaste dienst” kwam. “Dat vind ik heel goed.”, aldus de verpleegkundige.
Maar het vaste dienstverband is nog steeds niet op orde. We krijgen voorbeelden binnen van zzp’ers die binnen één maand dienstverband alweer op rasse schreden terugkeren naar zzp. Zo was er onder meer deze ingezonden reactie – “Sinds januari ben ik in loondienst. Eind december was het chaos en namen een aantal instellingen afscheid van zzp’ers, maar ik zie dat heleboel zzp’ers nog steeds gewoon doorwerken. Wat is de bedoeling en wat mag en mag niet? Ik vraag erom omdat ik overweeg terug gaan als zzp’er. Ik ben nu mijn vrijheid kwijt en het rooster bevalt me niet. Ben zoveel ingepland en weinig vrije dagen heb ik. Vandaar.”
ZZP inhuur kan door en gaat door
De dreigementen over de handhaving op schijnzelfstandigheid hebben niet geleid tot een trendbreuk in de zorg. De positieve PR van de NOS over het vaste dienstverband in de zorg laat eens te meer zien hoe ver de praktijk afstaat van de polder-boodschap ‘vast dienstverband is de norm‘. Dat is het niet. Met zo’n 200.000 zzp’ers in de zorg heeft de groep een onmisbare positie in het zorglandschap gekregen de afgelopen vijftien jaar. Zorgorganisaties kunnen niet zonder zzp’ers en dat is logisch als je beseft dat zo’n 15% van de 1,3 miljoen zorgmedewerkers als zelfstandige werkt. De eenzijdige en tendentieuze ‘voorlichting’ over de handhaving op schijnzelfstandigheid kan daar niets tegenin brengen. Na het maandenlang zaaien van onnodige angst en onzekerheid over schijnzelfstandigheid, kiezen opdrachtgevers voor continuïteit van zorg aan cliënten en patiënten. Daarmee kiezen ze indirect voor hun vaste medewerkers. Als je vaste zorgmedewerkers niet in het verzuim wil hebben, blijf je zzp’ers inhuren. ZZP’ers zelf schatten terecht in dat de berichtgeving in de media overmatig negatief was en is. Zij vinden inmiddels hun weg op nieuwe manieren. ZZP inhuur kan door en gaat door in 2025.
