Is het Fiscaal Kompas bruikbaar voor de praktijk? Of kan het Fiscaal Kompas ZZP Zorg naar de shredder? Nu zzp’ers onmisbaar blijken te zijn, zijn organisaties op zoek naar een richtlijn bij de inhuur van zzp’ers. Is het Fiscaal Kompas daarvoor geschikt? We vragen het Hans Baaij.
Mr. Hans Baaij is fiscaal jurist en ondersteunt zorgorganisaties bij het professionaliseren van zzp inzet
‘Het Fiscaal Kompas: zorgvuldigheid met inzet van zorg zzp’ers’
Volgens de landelijke koepels is het Fiscaal Kompas ZZP Zorg hét antwoord van de zorgsector op de onzekerheid rond de inhuur van ZZP-ers in de zorg. Volgens de landelijke brancheorganisaties zorg is de “kern van het Fiscaal Kompas de solistisch werkende zorgverlener die wettelijk als zorgaanbieder is erkend en nader geduid wordt in de Wkkgz“
In totaal telt het Kompas 96 pagina’s met daarin handleidingen, een uitgebreide onderbouwing en een aantal voorbeeldcontracten. Wie het Fiscaal Kompas volgt, kan er volgens opsteller Deloitte met redelijke zekerheid vanuit gaan dat er geen loonheffing verschuldigd is omdat de werkende niet in loondienst werkt.
‘Het Fiscaal Kompas kan naar de shredder’
Die zekerheid is er volgens fiscaal advocaat mr. Emmerig helemaal niet. Op de website van TMI stelde hij dat voor grote groepen ZZP-ers, “reddingsboeien zoals het Fiscaal Kompas niet werken”. Het Kompas kan volgens hem naar “de shredder“. Emmerich citeert hierbij minister Agema, die ook van mening is dat voor een groot aantal beroepen in de zorg het werken als zelfstandige “vaak niet haalbaar is”. Nu ook de Belastingdienst het Fiscaal Kompas (inclusief de modelovereenkomsten) in 2024 terzijde heeft geschoven, is de vraag: kan het Fiscaal Kompas inderdaad naar de shredder?
Deliveroo is de zoveelste poging tot zekerheid
De stelligheid van mr. Emmerig, Fleur Agema en de Belastingdienst, deelt mr. Hans Baaij niet. ‘Zij baseren hun mening op het inmiddels beroemde (en beruchte) Deliveroo-arrest. In dit arrest geeft de Hoge Raad negen indicatoren op grond waarvan bepaald kan worden of iemand binnen of buiten loondienst werkt. Een preciezere telling leert dat het niet om negen maar om minstens 13 indicatoren gaat. Deze veelvoud aan indicatoren dient in onderlinge samenhang (holistisch) beoordeeld te worden. Een soort hocus pocus.’ Is het Deliveroo arrest het antwoord op de vraag of iemand in loondienst werkt? ‘Dat lijkt me sterk. De vele indicatoren maken het zeker in de praktijk erg lastig om via de holistische aanpak tot zekere conclusies te komen of iemand als ZZP-er of in loondienst werkt.’
Deliveroo werkt vooralsnog matig
Het Deliveroo arrest bleek bij een rechtszaak over loondienst voor Uberchauffeurs – niet het wondermiddel te zijn dat was gedacht. De beoordeling volgens de Deliveroo normen liep in die zaak al meteen vast. In een andere zaak van een ZZP-beveiliger waren zijn werkzaamheden volledig ‘ingebed’ in de organisatie, maar de werker zelf niet. “Geen loondienst” stelde de kantonrechter na toepassing van de negen vereisten van Deliveroo. Kortom, toepassing van Deliveroo geeft tot nu toe niet de gewenste duidelijkheid en zal dit voorlopig ook niet doen. Dat ZZP-ers in de zorg sowieso in loondienst zijn zoals onder meer Fleur Agema stelt, ligt dus allemaal niet zo eenvoudig.
Ook de Belastingdienst heeft nooit echt geloofd dat controle en handhaving eenvoudig zouden zijn. In een Kamerbrief van Minister Van Gennip van 20 december 2022 staat dat medewerkers van de Belastingdienst het beoordelen van een arbeidsrelatie als zeer lastig ervaren door de ‘open normen’ van wet- en regelgeving. Zij ervaren ook veel onbegrip van belastingplichtigen bij controles, bijvoorbeeld bij de uitkomst van de holistische toets (de hocus pocus). Die bezwaren zijn twee jaar later nog vrijwel hetzelfde.
Fiscaal Kompas voor de zorg voorlopig de beste optie
Het Fiscaal Kompas scoort volgens Baaij een stuk beter dan wat minister Agema en de Belastingdienst vermoeden. ‘Positief is dat het Fiscaal Kompas uitsluitend geschreven is voor één doelgroep, namelijk de solistisch werkende zorgverlener in de sfeer van de Wlz en Zvw. Met ook nog eens speciale aandacht voor de Wkkgz en voor de zelfstandige verantwoordelijkheid en autonomie van de solistisch werkende. Kortom, het Fiscaal Kompas gaat uit van de praktijk en van de specifieke normen die voor ZZP-ers in de zorg gelden en niet van algemeenheden. Hoe graag de Hoge Raad ook alle ZZP-ers uniform wil kunnen beoordelen, zorgmedewerkers zijn niet te vergelijken met pizzabezorgers of Uberchauffeurs.’
‘Het Fiscaal Kompas pretendeert daarbij geen zekerheid te bieden, maar slechts richtsnoeren. Dat is verstandig. Het geeft een zo goed mogelijke inschatting, gebaseerd op de huidige wet- en regelgeving. Er wordt gebruik gemaakt van door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten, van jurisprudentie en nog meer aanvullende argumenten. Daarnaast heeft het Fiscaal Kompas ZZP Zorg de negen vereisten uit het Deliveroo arrest een plek gegeven. Dat is een logische gedachte, omdat nog niemand precies weet hoe de rechter dit arrest in de praktijk zal toepassen.’
Toepassing Fiscaal Kompas is niet eenvoudig
Dat het Fiscaal Kompas in de praktijk makkelijk uitvoerbaar is, is niet zo. Baaij: ‘Ik heb de 96 pagina’s terug weten te brengen tot 2,5 pagina’s met alle relevante variabelen. In totaal zijn er meer dan 50 variabelen betrokken bij een oordeel of een solistisch zorgverlener al dan niet in loondienst werkzaam is. Dat maakt het lastig.
De in het Fiscaal Kompas meegeleverde standaard overeenkomsten van opdracht vormen een goede basis voor het vastleggen van een arbeidsrelatie. Toch zien we steeds vaker dat de rechter minder waarde hecht aan dit soort overeenkomsten van opdracht. Met name als het gaat om standaard contracten.
De definitieve oplossing moet mijns inziens niet gezocht worden in nog meer tekst, maar in een objectief meetbaar systeem. Hierbij krijgen alle variabelen een score en worden ze gewogen. Dan kan automatisch via een algoritme, specifiek gemaakt voor de solistisch werkende zorgverlener. Daar kan dan een goed onderbouwde conclusie uit voort komen, gebaseerd op harde gegevens en niet op hocus pocus.’
