Steeds vaker hebben zorgorganisaties de behoefte om het risico op naheffingen te verleggen naar zzp’ers in de zorg. Zelfstandigen zien dan een beding in de overeenkomst van opdracht staan met het terugbetalen van loonheffing aan de opdrachtgever. De loonheffing bestaat uit loonbelasting en premies volksverzekeringen. Kun je boetes verhalen op zzp’ers?
Hans Baaij is fiscaal jurist en actief en is gespecialiseerd in ZZP-ers
Kun je boetes verhalen op zzp’ers?
We bespraken eerder de vraag of je een overeenkomst met terugbetalingsclausule wel of niet moet tekenen. Een terugbetalingsclausule is zo vreemd nog niet, omdat de ZZP-er de loonheffing die deze aan de opdrachtgever betaalt, weer terugkrijgt via de aangifte inkomstenbelasting. Sommige medisch specialistische bedrijven (msb’s) gaan evenwel nog een stap verder en verlangen dat ook boetes op de ZZP-er verhaald kunnen worden. Dus als de Belastingdienst van mening is dat er geen sprake was van een overeenkomst van opdracht, maar van een arbeidsovereenkomst en vervolgens naheffingen met boetes oplegt, dan wil de msb ook die boetes op de ZZP-er kunnen verhalen. Die kunnen flink oplopen tot wel 25% over het bedrag van de naheffingen, en bij opzet, of grove schuld nog hoger. Mag dat?
Wil je een actueel overzicht van alle regels, wetgeving en ontwikkelingen rond zzp in de zorg in 2026?
Lees dan ZZP 2026 in de zorg: nieuwe regels, wetgeving en veranderingen.
Schade was voorspelbaar, dus niet zomaar aan zzp’er te verwijten
Zelfs als de ZZP-er zonder dwang en uit eigen beweging akkoord is gegaan met een dergelijk boetenbeding in het contract, is het de vraag of de rechter dit honoreert. Als een zelfstandige blijkt als werknemer gewerkt te hebben, dan is het arbeidsrecht namelijk van toepassing. En dat is meestal dwingend recht. Een werknemer is vervolgens alleen aansprakelijk voor door hem aan de werkgever toegebrachte schade (zoals een boete) in geval hij die schade opzettelijk of bewust roekeloos heeft veroorzaakt (7:661 BW). Een voorbeeld hiervan zijn boetes wegens te hard rijden. Nu beide partijen kennelijk van te voren al op de hoogte waren van het risico op schijnzelfstandigheid kan de ‘werknemer’ niet verweten worden de schade willen en wetens te hebben toegebracht.
Loonheffingen zijn verantwoordelijkheid van de werkgever
Verder is het correct afdragen van loonheffingen een wettelijke verantwoordelijkheid van de werkgever is voor. En die verantwoordelijkheid kan via een onderlinge afspraak niet worden overgedragen aan de werknemer. Ook stelt de wet stelt strikte voorwaarden aan wat een werkgever mag verrekenen met het loon van een werknemer. Aangezien het om dwingend recht gaat, lijkt hier mee de zaak gedaan en kunnen dit soort boetes niet verhaald worden op de ZZP-er annex werknemer.
Hangt de schade samen met de overeenkomst?
Artikel 7:661 lid 1 BW bepaalt dat een werknemer niet aansprakelijk is voor schade die hij tijdens zijn werk toebrengt, tenzij er sprake is van opzet of roekeloosheid. Artikel 7:661 BW beperkt zich tot schade die is toegebracht “bij de uitvoering van de overeenkomst“. Een opdrachtgever die op zoek is naar het aansprakelijk stellen van een zzp’er, zou kunnen stellen dat het inhouden van loonheffing geen verband houdt met de werkzaamheden van de werknemer. Daarmee zou het niet onder artikel 7:661 BW vallen, maar slechts een aparte administratieve verantwoordelijkheid zijn. Daarmee zou de bescherming van de werknemer onder druk komen te staan. De kans dat dit slaagt is klein. Het is aannemelijk dat een rechter oordeelt dat de ontstane schade wél onder de uitvoering valt, en dus onder de bescherming van de werknemer.
Onrechtmatige daad zzp’er ligt niet voor de hand
Stel dat artikel 7:661 BW niet van toepassing is, dan dient de opdrachtgever, om de boetes te kunnen verhalen, aan te tonen dat de werknemer een onrechtmatige daad heeft gepleegd of zich niet als goed werknemer heeft gedragen. Dat eerste lijkt geen kans van slagen te hebben. Het laatste is wel zeer origineel: eerst als opdrachtgever een overeenkomst van opdracht afsluiten met een ZZP-er en dan achteraf stellen dat die ZZP-er zich niet als goed werknemer heeft gedragen. Dat laatste houdt bijvoorbeeld in dat de ZZP-er willens en wetens een vooropgezet plan had om schade te veroorzaken. Of een rechter hierin meegaat is niet duidelijk, maar niet echt waarschijnlijk.
Terugbetalingsclausule lijkt vooral op intimidatie
Bekeken vanuit de optiek van de opdrachtgever het deels of geheel verhalen van boetes bij loonheffingen vooralsnog meer een geval van intimidatie dan van een hoog realiteitsgehalte.
Tenzij: het kan anders uitpakken als de ZZP-er achteraf zelf claimt als werknemer gewerkt te hebben om bijvoorbeeld een uitkering te krijgen, ontslagbescherming, vakantiegeld etc. Of om het plat te zeggen: met opzet de boel belazerd heeft. Maar zelfs dan is de kans klein dat de opdrachtgever de boetes kan verhalen want als contractspartij wist of behoorde deze te weten dat de ZZP-er in loondienst werkzaam was.
Het verhalen van boetes op een werknemer is een hele klus en dat kan waarschijnlijk niet contractueel dichtgespijkerd worden. Juridisch interessant, maar het zou beter zijn als het met schijnzelfstandigheid nu eindelijk eens goed geregeld is. Dan zijn dit soort escapades niet meer nodig.
Heb je fiscaal juridische vragen? Stel ze direct aan Hans Baaij via zijn contactformulier
