Nu aansluiten
Terug naar het overzicht
Inschrijven nieuwsbrief
Kwaliteitskompas aangenomen

Kwaliteitskompas aangenomen: personeelsnorm nu volledig losgelaten

arbeidsmarkt Jul 04, 2024

Wat mag een cliënt of patiënt verwachten van de kwaliteit en beschikbaarheid van zorg binnen een instelling? Harde normen rondom kwaliteit worden onder het mom van arbeidsmarktkrapte steeds meer losgelaten. Zo is onlangs het Kwaliteitskompas aangenomen, waarmee de personeelsnorm in de VVT volledig losgelaten wordt. 

Van kwaliteitskader naar kwaliteitskompas

De zorgsector beweegt steeds meer naar het vervagen van de harde norm op kwaliteit en beschikbaarheid van zorg. Door nieuwe woorden te gebruiken, wordt verhuld dat er structurele verschraling plaatsvindt. Om in te grijpen in kwaliteit en beschikbaarheid was er bijvoorbeeld eerst 'zinnige zorg' rondom 2016, vervolgens 'de juiste zorg op de juiste plek' sinds 2018 en meer recentelijk 'passende zorg'. Al deze 'programma's' lijken tot doel te hebben om voorzieningen terug te schalen zonder het zo te noemen. Of zoals Pauline Meurs samenvatte: Passende Zorg lijkt vooral een instrument om zorg niet te vergoeden. Ook in een bepaalde sector kan er ruimte ontstaan om formele zorg te beperken, zoals nu in de VVT sector (thuiszorg en verpleeghuizen) gebeurt. Daar is het strakke kwaliteitskader, verwisseld voor het -nader te interpreteren- kwaliteitskompas. Met alle gevolgen voor zorgmedewerkers.

Kwaliteitskompas per 1 juli van kracht

Het nieuwe kwaliteitskompas heet een 'Generiek kompas', met als titel 'Samen werken aan kwaliteit van bestaan'. Het kompas vervangt de kwaliteitskaders voor de verpleeghuizen en de thuiszorg (kwaliteitskader wijkverpleging). Het kompas werd door 17 partijen uit het veld gesteund. Dit waren er eerst 25. Een aantal partijen hebben zich gaandeweg het traject teruggetrokken, omdat zij het niet eens zijn met waar het kompas voor staat. De bedoeling van het kompas is om de organisatie van zorg en ondersteuning tussen cliënt en familie / mantelzorg te zien ontstaan, aangevuld met zorg door professionals. Het nieuwe Kompas "legt meer nadruk op het voorkomen van een grotere zorgvraag, door te kijken wat ouderen zelf en samen kunnen en hoe de zorg daarop kan aansluiten. Zodat regie meer bij mensen zelf ligt, wat bijdraagt aan hun kwaliteit van bestaan." Het gevolg hiervan zou moeten zijn dat er een minder groot beroep wordt gedaan op de beschikbare professionele zorg en ondersteuning.

Kwaliteit is wat de cliënt als kwaliteit beleeft

Om 'mensen van alle leeftijden blijvend aan te sluiten op de kwaliteit van het bestaan in een veranderende samenleving, is een andere manier van kijken, vormgeven en organiseren van kwaliteit van zorg nodig.' Via 'een open gesprek' moet opgehaald worden 'wat precies nodig of passend is'. Dat 'is niet alleen een kwestie van zorg, ondersteuning of behandeling. Zingeving en vitaliteit zijn niet te vangen in lijstjes, richtlijnen of standaarden, het gaat om de optelsom van het geheel.' Uit het kompas blijkt dat wat kwaliteit is, aan de cliënt zelf is. 'Kwaliteit van zorg kent verschillende omschrijvingen en kan voor iedereen anders zijn' en 'kwaliteit van bestaan is een continu proces, contextafhankelijk en dus geen statisch geheel.' Het Zorginstituut stelt dat "het Generiek kompas ruimte biedt om op een andere manier naar kwaliteit te kijken en de zorg en ondersteuning rond de cliënt te organiseren en vorm te geven. Voor patiënten, cliënten en hun naasten moet het kompas een duidelijke leidraad zijn. Zodat zij weten wat zij nodig hebben en wat zij van zorg en ondersteuning mogen verwachten."

Patiëntenfederatie: onduidelijk waar cliënten op kunnen rekenen

Vrij opmerkelijk is dat de grootste cliëntenkoepel van ons land, haar handen van het kwaliteitskompas aftrekt. De "Patiëntenfederatie Nederland ziet ten opzichte van de huidige kaders teveel verslechteringen voor (kwetsbare) mensen met een zorgvraag. Veel objectieve kwaliteitseisen waar aanbieders nu aan moeten voldoen worden in dit nieuwe kwaliteitskader losgelaten." Zo wordt de omgang met medicatieveiligheid niet langer op dezelfde wijze gerapporteerd. "Objectieve kwaliteitsindicatoren zijn noodzakelijk om te kunnen meten en vergelijken, zodat er kan worden geleerd en verbeterd" - zo stelt de vereniging. "De houvast voor cliënten verdwijnt. Waar kunnen zij nog op rekenen? Ook de bekende personeelsnorm in verpleeghuizen wordt losgelaten." De Patiëntenfederatie betreurt het dat er een kwaliteitskader in de langdurige zorg en wijkverpleging is gekomen zonder instemming vanuit patiënten. De koepel vertegenwoordigt 56 koepels van cliënten. Het Generiek Kompas geldt per direct en is sinds 1 juli opgenomen in het Register van Zorginstituut Nederland.

Wat betekent het kwaliteitskompas voor professionals?

"Sleutelfactoren voor goede zorg zijn het contact, de verdeling van verantwoordelijkheden en de relatie tussen de mens met een zorgvraag (of zijn vertegenwoordiger), zijn mantelzorgers, naasten, het sociale netwerk en professionals." De wijze waarop die professional gepositioneerd wordt is een belangrijke voorwaarde voor het slagen van het kompas. Het kwaliteitskompas belooft dat "de organisatie de professional faciliteert en ruimte biedt voor diens professionaliteit. Ruimte voor professionaliteit veronderstelt erkenning en inzet van expertise, borging van autonomie en betrokkenheid, zeggenschap en ontwikkeling van competenties. Deze elementen samen vergroten de professionele kracht en daarmee het werkplezier van de professional." Beroepsorganisatie V&VN steunt het kompas en stelt in een nieuwsbericht dat "er minder vaste regels zijn en meer ruimte is voor zeggenschap." De vraag is of werkgevers die ruimte gaan bieden. In maart dit jaar bleek nog dat meer dan de helft van de zorgprofessionals te weinig zeggenschap ervaart.

Naast het perspectief op kwaliteit, is ook de bezettingsnorm een belangrijk onderwerp. Hoeveel opgeleide professionals tref je nog in de praktijk? De personeelsnorm is volledig losgelaten binnen dit nieuwe kompas. Dat betekent dat er volop ruimte komt voor de beweging bevoegd én bekwaam wordt bekwaam = bevoegd. Werkgevers hebben behoefte aan deze informele ruimte, omdat er simpelweg te weinig opgeleide professionals voor handen zijn. De druk op de bestaande professionals loopt daarmee wel op en uitstroom ligt op de loer. Binnen de VVT sector groeide het aantal zzp'ers in de zorg dan ook explosief. "Gezien, gehoord en geholpen worden op terreinen waar behoefte ligt, daar draait het om. De professional kan hierin het verschil maken, met zijn kennis, deskundigheid, ervaring en bejegening.", zo stelt het kwaliteitskompas. De kennis, deskundigheid, ervaring en bejegening van zelfstandig ondernemers is binnen deze sector dus meer dan gewenst.

Dit is een artikel van ZZP-erindezorg.nl

Ken jij hét service abonnement voor zzp'ers in de zorg al?
Wtza abonnement voor zzp'ers in de zorg