De sterkste lobby-interventie dit jaar voor zzp’ers in de zorg komt van… de zorgkoepels zelf. In een brief + bijlage aan de minister van Sociale Zaken en de Tweede Kamer, pinnen de verenigde zorgorganisaties de politiek vast op alle toezeggingen over zzp’ers de afgelopen jaren. De landelijke zorgkoepels stellen in totaal 23 kritische vragen aan de minister SZW over zzp in de zorg.
Koepels tegen politiek: stop het belemmeren van zzp in de zorg
De landelijke zorgkoepels ActiZ, VGN, NFU en de Nederlandse ggz hebben de behandeling van de zzp wet VBAR aangegrepen om de minister SZW en de Tweede Kamer tot de orde te roepen via een brief + bijlage. Waar politiek Den Haag jarenlang bevestigde dat zzp-inzet in de zorg mogelijk en wenselijk bleef, is die lijn volledig verdwenen. Ondertussen zorgt de huidige lijn van de Belastingdienst ervoor dat zzp-inzet in de praktijk bijna verboden lijkt, waardoor instellingen gedwongen uitwijken naar veel duurdere uitzend- en detacheringsconstructies. Dat jaagt de zorgkosten op, vergroot de werkdruk voor vaste medewerkers en wordt verergerd door btw-regels. De boodschap vanuit de landelijke koepels is duidelijk: als de politiek zzp-inzet verder dichtregelt via de wet VBAR, staat de continuïteit en kwaliteit van zorg steeds verder onder druk. De brief is een duidelijk signaal richting de Tweede Kamer. Zonder ruimte voor zelfstandigen in de zorg, loopt de zorg vast. Met een tekort van 265.000 mensen in 2034, hebben zorgorganisaties juist flexibiliteit nodig om gaten op te vangen.
Zorgorganisaties: argumenten Belastingdienst juridisch onhoudbaar
In hun brief en bijlage melden de zorgkoepels meerdere concrete problemen. Zij schrijven dat de Belastingdienst in veel gevallen „vooraf een oordeel vaststelt, zonder inhoudelijk (integraal) onderzoek” en dat de dienst „een oordeel over een beperkt aantal casussen veralgemeniseert naar alle ingezette zzp’ers”, zonder individuele beoordeling. Ook geven zij aan dat uit twee recente enquêtes onder hun achterban van zorgorganisaties blijkt dat de Belastingdienst van mening zou zijn dat „zzp-inzet in de zorgsector (vrijwel) niet mogelijk is”. Verder geven de koepels aan dat deze praktijk tot een verschuiving naar duurdere vormen van externe flex leidt, zoals uitzenden en detacheren. Deze extra kosten komen „ten laste komen van de financiële middelen bedoeld voor zorg”. De stapeling van deze factoren zorgt voor „extra druk bij vaste medewerkers” doordat flexibiliteit beperkt wordt. De koepels vragen de minister expliciet om opheldering over deze punten. Eind vorig jaar kreeg de politiek hetzelfde signaal vanuit zorgkoepels, maar negeerde zij de zorgen die speelden. Dit keer kiezen de zorgorganisaties voor een andere route. Ze confronteren de politiek met alle toezeggingen van de afgelopen tien jaar.
Vragen aan de minister Sociale Zaken
Voordat we later deze week in gaan op een aantal antwoorden, geven we eerst inzicht in de grote reeks aan vragen die de zorgorganisaties aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) eind september hebben gesteld. Deze vragen hebben betrekking op de beloftes over zzp’ers in de zorg de afgelopen jaren en gaat terug tot 2015. Toen bevestigden diverse ministeries al dat de kwaliteitswet Wkkgz ruimte biedt voor het werken als zzp’er voor zorgorganisaties. Al deze beloftes en toezeggingen hebben zich in deze bijlage vertaald tot een grote set aan vragen. De zorgkoepels vragen bijvoorbeeld om bevestiging dat de Wkkgz nog steeds geldt als basis voor het zelfstandig werken in de zorg, dat ondernemerschapskenmerken moeten worden meegewogen en dat generieke protocollen geen werkgeversgezag vormen.
Hieronder de vragen zoals wij ze lezen, verdeeld in logische rubrieken.
Gedrag van de Belastingdienst
1. Waarom geeft de Belastingdienst regelmatig al een oordeel over schijnzelfstandigheid zonder eerst per opdracht onderzoek te doen?
2. Waarom gebruikt de Belastingdienst een beoordeling van een paar zzp’ers om alle zzp’ers binnen een organisatie op af te rekenen?
Wie betaalt de extra kosten?
3. Kunnen ministeries bevestigen dat de extra kosten in de zorgtarieven thuishoren, omdat uitzenden en detachering veel duurder is?
4. Kan de minister een tijdelijke btw-vrijstelling invoeren voor het uitlenen van medewerkers tussen zorginstellingen?
Ondernemerschap van zorgprofessionals
5. Kan de minister bevestigen dat een hoger uurtarief juist een signaal van zelfstandigheid is;
6. Mag een zorgprofessional die onderhandelt en opdrachten soms weigert, worden gezien als zelfstandig ondernemer?
7. Erkent de minister dat werken voor meerdere opdrachtgevers en korte opdrachten juist hoort bij ondernemerschap?
8. Is het kunnen inzetten van een bevoegde vervanger een duidelijke aanwijzing dat iemand niet in loondienst werkt?
9. Erkent de minister dat zzp’ers in de zorg vaak zelf financieel aansprakelijk zijn voor fouten, wat typisch is voor ondernemers?
10. Volgt de VBAR de lijn van de rechter als het gaat over ondernemerschap, of wordt er een strengere toets ingevoerd?
Geen gezag in de zorg
11. Klopt het dat arbeidsrelaties in de zorg gewoon volgens de normale arbeids- en fiscale regels moeten worden beoordeeld?
12. Kan een zorgprofessional, ook intramuraal, op basis van ondernemerschap gewoon als zzp’er werken?
13. Erkent de minister dat de Wkkgz een belangrijk onderdeel is bij het beoordelen van de arbeidsrelatie?
14. Bevestigt de minister (opnieuw) dat de Wkkgz ruimte biedt om als onderaannemer te werken, zolang je meerdere opdrachtgevers hebt?
15. Klopt het dat solistisch werkende zorgverleners onder eigen verantwoordelijkheid werken, wat juist géén dienstverband is?
16. Kan de minister bevestigen dat de zorgverlener altijd een eigen professionele verantwoordelijkheid houdt?
17. Erkent de minister dat die eigen verantwoordelijkheid betekent dat er geen werkgeversgezag is?
18. Kan de minister bevestigen dat zorginstellingen wettelijk niet mogen ingrijpen in de professionele standaard van de zorgverlener?
19. Bevestigt de minister dat de professionele standaard overal in de zorg geldt, duidelijk vastligt, leidt tot goede zorg én iets anders is dan gezag?
20. Klopt het dat het vooraf niet mogelijk is om te zeggen wanneer er schijnzelfstandigheid is, en dat dit standpunt onveranderd is?
21. Kan de minister minister bevestigen dat generieke protocollen (hygiëne, veiligheid) géén werkgeversgezag vormen?
22. Erkent de minister dat de casus in de memorie van toelichting onvolledig is omdat de zorgwetgeving ontbreekt?
23. Klopt het dat extern ondernemerschap altijd moet worden meegewogen, en dat de Vbar dus niet mag doen alsof dat niet relevant is?
Vragen op basis van wetgeving, toezeggingen en rechtspraak
De vragen vanuit de zorgkoepels zijn niet verzonnen, maar komen stuk voor stuk voort uit wetgeving, toezeggingen en de rechtspraak. Daarmee baseren ActiZ, VGN, NFU en de Nederlandse ggz zich niet op meningen, maar herhalen zij simpelweg wat al lang juridisch vastligt. Documenten laten zien dat de Wkkgz expliciet ruimte biedt voor zelfstandig werken in de zorg, dat generieke protocollen geen werkgeversgezag vormen, dat ondernemerschapskenmerken meetellen en dat meerdere rechterlijke uitspraken zelfstandigheid in de zorg juist ondersteunen. Ook blijkt dat de VBAR op onderdelen afwijkt van rechterlijke uitspraken en dus niet simpelweg ‘Verduidelijkt’ zoals de wet suggereert. Op basis van al deze feiten vragen de koepels nu om duidelijkheid. Geen nieuwe regels, maar om het naleven van afspraken die de overheid zelf eerder heeft vastgelegd. In de bijlage lees je de vragen die gesteld zijn aan de minister en de achterliggende bron aan wetgeving, toezegging of rechtspraak bij iedere vraag.
Officiële documenten ontkrachten jarenlange framing van zorg zzp
De brief en bijlage maken duidelijk dat het jarenlange narratief over zzp’ers in de zorg, verspreid door een aantal zorgbestuurders, vakbonden, hoogleraren, fiscaal juristen en opeenvolgende SZW-ministers, feitelijk niet klopt. De zorgsector is geen hoog risicosector voor schijnzelfstandigheid en kent een uniek, eigen wettelijk kader (de Wkkgz) dat de professionele autonomie van zorgverleners expliciet regelt. Wie de officiële documenten, toezeggingen en rechterlijke uitspraken naast elkaar legt, ziet dat er helemaal geen basis is voor het verzinsel dat zzp in de zorg ‘eigenlijk niet kan’ of dat er ‘vanzelfsprekend sprake is van gezag’. Het probleem was nooit een gebrek aan juridische duidelijkheid, maar een gebrek aan kennis én een politieke framing.
Met deze brief en bijlage wordt eindelijk recht gedaan aan de positie van tienduizenden zorgprofessionals die bewust kiezen voor ondernemerschap. Terwijl zij werken voor zorgorganisaties en binnen de kaders van de wet en de kwaliteitsnormen voor de zorg. Dat juist de landelijke zorgkoepels van werkgevers dit nu zo scherp op tafel leggen, laat zien dat de framing begint te kantelen en dat er wél ruimte is voor een volwassen toekomst voor de zzp’er in de zorg.
