Ondanks kritiek op zzp’ers in de zorg, blijkt uit een lezerspoll van De Telegraaf dat voldoende zorgprofessionals aan het bed het uitgangspunt moet blijven. Als strenge handhaving tegen zzp’ers ten koste gaat van beschikbaarheid en kwaliteit van zorg, neemt de steun voor dat beleid af. Ook laten de reacties zien dat er kritiek is op de excessen die rondom zzp zijn ontstaan. De zzp’er in de zorg is zowel symptoom als onderdeel geworden van de vastgelopen arbeidsmarkt.
Lezerspoll: uiteindelijk gaat het om continuïteit van zorg
Een lezerspoll van de Telegraaf laat zien hoe een deel van Nederland denkt over het spanningsveld tussen handhaving en continuïteit van zorg. Er blijkt nogal wat aan te merken op het verschijnsel zzp in de zorg, maar dat is uiteindelijk minder van belang dan het overeind houden van de zorg zelf.
Bijna 80% van de respondenten vindt vaste gezichten in zorginstellingen belangrijker dan het strikt volgen van regels rondom zzp. Meer dan de helft vindt dat er bij personeelstekorten minder streng op schijnzelfstandigheid moet worden gehandhaafd. Voor meer dan de helft van de respondenten staat vast dat strengere DBA-handhaving de kwaliteit van zorg negatief beïnvloedt.
De koppeling met de kwaliteit van de arbeidsvoorwaarden in vaste dienst, wordt gemaakt. Bijna 80% vindt dat de overheid meer moet doen om zorginstellingen aan voldoende personeel te helpen. Meer dan 80% vindt dat werkgevers meer moeten investeren in arbeidsvoorwaarden. Zo’n 75% ziet flexibele werktijden en bijvoorbeeld kinderopvang als mogelijkheden om meer mensen aan te trekken. Uiteindelijk blijkt voor de lezers de werkvorm minder belangrijk dan de vraag of de zorg überhaupt overeind blijft.
De zzp’er koos niet voor niets voor zelfstandigheid
De koppeling tussen het ontstaan van de zzp’er en het dienstverband is aangetoond. Veel zelfstandigen waren eerder gewoon werknemer. Uit het recente AZW-onderzoek van Panteia blijkt ook waarom zelfstandigheid zo aantrekkelijk bleek. Zelf kunnen bepalen hoeveel en wanneer je werkt speelt een centrale rol, naast het kunnen combineren van werk en privé. Ook de Telegraaf poll of bijvoorbeeld een discussie op Reddit laten zien dat nogal wat mensen hier oog voor hebben.
“Maar in feite hebben organisaties dan gefaald in het aanbieden van genoeg flexibiliteit.” – respondent op Reddit.
Want het dienstverband bepaalde in belangrijke mate de stap naar zzp, zo laat het AZW-onderzoek zien. Die stap werkt. Zo ervaart 26,4% van de zzp’er een hoge werkdruk, tegenover 41,2% van de werknemers. Ook zegt 84,9% van de zzp’ers invloed te hebben op de inhoud van het werk, tegenover 59,5% van de werknemers. Slechts één op de tien zelfstandigen zou op dit moment liever werknemer zijn. De groei van het aantal zzp’ers is daarom niet alleen een verhaal over een contractvorm die te aantrekkelijk is. Het laat ook zien wat zorgprofessionals niet vonden in het dienstverband.
De kritiek op zzp is ook logisch
Toch is er ook stevige kritiek op zzp’ers in de zorg en dat komt niet uit de lucht vallen. De groep zelfstandigen is jarenlang sterk gegroeid. Het werd steeds vaker zichtbaar hoe zij het voor zichzelf hebben georganiseerd. De zzp’er bepaalt zelf wanneer hij werkt, hoeveel hij werkt en heeft meer invloed op de manier waarop het werk wordt ingericht.
Panteia liet zien dat zelfstandigen inderdaad vaker invloed ervaren op de inhoud van hun werk en dat hun werktijden beter aansluiten op hun thuissituatie. Voor de werknemer die in zware werkomstandigheden zit, is dat verschil lastig te negeren en dat draagt bij aan een gevoel van onrechtvaardigheid. Het is dan ook logisch dat de aandacht zich juist op de zzp’er richt.
Die zie je namelijk fysiek lopen. Een ‘tekort aan zeggenschap’, de ‘weinig flexibele roosters’, een overdaad aan ‘administratieve lasten‘ lopen niet over de gang. De zelfstandige werd het zichtbare verschil op de arbeidsmarkt tussen wie het wel en niet volhield. De discussie ging vervolgens vaker over de zzp’er dan over de reden waarom zzp’ers bestaan: de kwaliteit van het dienstverband. Daarmee werden de professionals die zelf de regie namen over hun werkende leven, aangewezen als de groep die problemen veroorzaakte.
Minder zzp lost het oorspronkelijke probleem niet op
Wie minder zzp’ers wil en daar handhaving op loslaat, kan niet om de vraag heen waarom zoveel werknemers het dienstverband überhaupt hebben verlaten. Zeker niet als je continuïteit van zorg wil borgen, wat volgens lezers zelf nog steeds het uitgangspunt moet zijn.
Panteia concludeerde dat de arbeidsmarkt structureel krap blijft en dat de behoefte aan flexibele inzet niet verdwijnt wanneer het aantal zzp’ers afneemt. Minder zzp betekent dus niet automatisch minder behoefte aan flexibiliteit.
De uitkomst van de lezerspoll van De Telegraaf is dan ook logisch. Want als strengere handhaving ten koste gaat van het aantal beschikbare zorgprofessionals, dan lossen we het probleem niet op. Want het probleem is in de basis een probleem dat gaat over de capaciteit van zorg. Het is geen zzp probleem, maar een arbeidsmarktprobleem.
Bijna 80% van de respondenten vindt dat de overheid meer moet doen om zorginstellingen aan voldoende personeel te helpen. Maar de overheid heeft juist haar landelijke wervingsprogramma’s voor nieuwe instroom beëindigd. 80% van de respondenten vindt dat zorgorganisaties zelf meer moeten investeren in arbeidsvoorwaarden. Maar de overheid stelt keer op keer de loonachterstand in de zorg niet op te lossen. Zo’n 75% ziet flexibele werktijden als een mogelijkheid om meer mensen aan te trekken, maar flexibele werkvormen als nuluren en oproepcontracten worden juist verwijderd.
De zzp’er zal dus nog wel even langer symptoom zijn van de vastgelopen arbeidsmarkt. Waarmee ze de aandacht op zich blijft vestigen. Waardoor de politiek, vakbonden en het ministerie van VWS de echte opdracht nog wat voor zich uit kunnen schuiven. Je lost niets op met het onaantrekkelijk maken van het zzp-schap, maar met het aantrekkelijk maken van het dienstverband.
