Meer zorg met minder mensen lijkt efficiënt op papier, maar verhult de overbelasting in de praktijk. De ING prijst de ‘efficiency’ slag die zorgorganisaties hebben gemaakt zonder zzp’ers, maar ten koste van wat? Vaste medewerkers zijn overbelast en mantelzorgers mogen opdraven.
ING: ‘meer zorg met minder mensen’
De vraag naar zorg blijft groeien, zo schrijft de ING in een tussenstand over 2025 en 2026. Deze behoefte aan zorg kan worden opgevangen door meer te vragen van vaste medewerkers, zo stelt de bank. Met het aantrekken van nieuw vast en flexibel personeel, zoals uitzendkrachten, vullen zorgaanbieders deels het gat op dat zzp’ers achterlaten. De cijfers over 2025 laten zien dat de ‘productiviteit’ met 2,8 % per kwartaal ‘stevig’ aantrok, waardoor er meer zorg wordt geleverd met minder mensen. Dit heet in management termen ‘verbeterde productiviteit‘ en past bij de wens van de overheid om de toenemende vraag naar zorg via digitalisering, taakverschuiving en een hogere inzet per werknemer op te vangen. ING rapporteert dat de daling van het aantal zzp’ers in de zorg in absolute zin het grootst is binnen de verpleging en verzorging (VVT). Reden tot trots? Of reden tot zorg?
Selectieve feiten = ogenschijnlijk succes
Het ING rapport vertelt een deel van de werkelijkheid en kan daarom straks als positief verhaal geframed worden door de politiek. ‘Meer zorg met minder mensen’; het lukt. Toch zijn er een aantal feiten die onbenoemd blijven en die het verhaal uit de praktijk vertellen.
- Het landelijk verzuim in de zorg is gemiddeld 7,4%, maar binnen de VVT is dit 9,1% en stijgende. De ING haalt dit niet aan;
- Afgelopen zomer stonden er vele tienduizenden diensten open binnen de roosters, met name in de VVT. Geen woord hierover;
- Mantelzorg wordt juist binnen de VVT steeds vaker gevraagd om de zorg over te nemen. Dit aspect blijft onbenoemd bij de ING;
- De loonkloof veroorzaakt uitstroom uit de VVT, vooral onder Verzorgenden-IG. Hierover wordt niet gesproken door de ING.
‘Meer zorg met minder mensen’ en meer ‘efficiency’ zou dus ook gelezen kunnen worden als..
- Minder uitgaven aan externe flex, want beperkte zzp inhuur en onvoldoende uitzendkrachten;
- Meer informele zorg en minder formele zorg, terwijl er wel voor die formele zorg betaald wordt.
Op die manier hou je geld over. Je kunt die zorg met minder overgebleven zorgprofessionals ‘efficiënter’ noemen.
Efficiency winst? Of roofbouw?
De signalen uit de praktijk staan niet los van elkaar, maar wijzen allemaal in dezelfde richting. Een torenhoog verzuim, structurele gaten in de roosters, een toenemende afhankelijkheid van mantelzorg en uitstroom van een belangrijke beroepsgroep van Verzorgenden-IG is geen toevallige samenloop van omstandigheden. Het zijn signalen van één onderliggende spanning. In de zorgsector moet steeds meer zorg worden geleverd, maar wordt de formele bezetting steeds verder afgeknepen. Of verwisseld voor lager geschoolde medewerkers. In macro-analyses kun je dit verwoorden als ‘hogere productiviteit’, maar het is roofbouw voor de praktijk. Op korte termijn kun je zwarte cijfers claimen omdat je minder formele zorg inzet, maar op langere termijn ondermijn je de zorgcapaciteit. Professionals vallen uit of lopen weg.
De impliciete norm: minder zzp is beter
In het ING-rapport valt een indirect verwijt richting zzp’ers te lezen. Vaste medewerkers zijn wenselijk en brengen stabiliteit, terwijl zzp-inzet wordt gepresenteerd als tijdelijk, risicovol en iets dat moet worden afgebouwd. Ook hier zien we wederom ‘experts’ die langs de zijlijn staan en wel betrokken zijn, maar geen verantwoordelijkheid dragen. Dat “vaste en andere soorten flexibele krachten het gat opvullen dat vertrekkende zzp’ers achterlaten”, is niet het hele verhaal. De gaten worden namelijk zeker niet volledig opgevuld. Er komen lang niet altijd formele zorgverleners terug voor zelfstandige professionals die niet worden ingezet. Hier wordt geen onderzoek naar gedaan.
De ING draagt eraan bij dat het debat niet gaat over het zorgstelsel, maar over de contractvorm. Misschien wenselijk voor de politiek, maar niet voor de mensen die het werk doen. Voor de praktijk is het onderscheid tussen werkvormen namelijk niet relevant. Er is werk dat gedaan moet worden, diensten die ingevuld moeten worden en zorg die geleverd moet worden. Ongeacht de juridische vorm waarin iemand werkt. Ook bijzonder is dat de ING geen enkele vraag stelt over wat er met de verdwijnende zzp’ers gebeurt. Uit ons lopend onderzoek blijkt dat – ook na een jaar ‘handhaving’ – deze groep niet terugkeert naar vaste dienst. Zij zien uitzenden of detacheren evenmin zitten. Door de werkvorm zzp te verbijzonderen en problematiseren – de lijn waar nu ook de ING in meegaat – wordt een wezenlijke vraag gemist. Waarom keert een groeiende groep zorgprofessionals het systeem de rug toe en waarom zijn er zoveel mensen ziek?
Dat is geen randverschijnsel, maar het kernprobleem.
