Lege kamers, kortere wachtlijsten en een kortere verblijfstijd in verpleeghuizen. Verschillende media waaronder Trouw en Zorgvisie schreven recent over deze opvallende ontwikkeling. Want ondanks de toenemende vergrijzing worden de wachtlijsten in het verpleeghuis op dit moment juist korter. Zorginstellingen krijgen niet betaald voor lege bedden. Wat betekent dat voor zorgverleners? Betekent minder bedden dan ook minder zorg?
Cijfers vertellen niet het hele verhaal
Een adviesbureau deed in opdracht van een zorgkantoor onderzoek naar de verandering in vraag naar ouderenzorg in het verpleeghuis. Er worden termen gebruikt als ‘leegstand’, ‘capaciteit’ of ‘reablement’. ‘De traditionele verpleeghuiszorg moet tot een noodzakelijk minimum worden afgebouwd’, aldus een oud-hoogleraar. Echter in de praktijk gaat het niet om bedden. Het gaat om mensen. Want minder cliënten betekent niet automatisch minder werk. Zorg is namelijk nooit af. Bij iedere cliënt in zorg blijft deze zorg net zo intensief of wordt naar verloop van tijd zelfs complexer. Uiteindelijk tref je als zorgprofessional iemand op die kamer en daar wil je iets voor betekenen. De beleving van werkdruk voor zorgverleners verandert niet door veranderende cijfers. Werkplezier vergroot niet vanzelfsprekend met minder cliënten. Want de zorgvraag verdwijnt niet, hij verschuift.
De verschuiving van verpleeghuis naar huis
De krimp van verpleeghuisbedden heeft te maken met verschillende oorzaken. Een belangrijk deel komt door het overheidsbeleid om mensen langer thuis te laten wonen. Het aantal mensen met verpleeghuiszorg thuis is in de afgelopen vijf jaar tijd verdubbeld. Het gaat om ruim 40.000 mensen die op dit moment verpleeghuiszorg thuis krijgen. Hoe lukt zo’n verplaatsing van zorg in een instelling naar thuis? Dat blijkt met name dankzij mantelzorgers. En ondanks de hoge druk bij mantelzorgers, gaat dat nog verder opgevoerd worden. Maar willen ouderen wel zelf langer thuis wonen of worden zij gedwongen?
Want vanaf 2027 wordt een streep gezet door de vorm van intensieve verpleging aan huis. De VPT (Volledig Pakket Thuis)-financiering wordt grotendeels stopgezet. En juist deze vorm van financiering was bedoeld om langer zelfstandig thuis te wonen te stimuleren. Maar onder het mom van ‘slimmer organiseren’ en ‘meer zelfredzaamheid stimuleren’ levert deze uiteindelijke bezuiniging 360 miljoen op.
De verplaatsing van zorg van een instelling naar de thuissituatie is niet de enige reden waardoor er kamers leeg staan. Er zijn ook zorginstellingen met lege kamers, die door een tekort aan personeel geen cliënten kunnen opnemen.
Minder werkdruk of gewoon ander werk: de positie van de zorgprofessional
Betekent minder bedden dan ook minder werk? Als je het aan verpleegkundigen zelf vraagt niet. Het ervaren van werkdruk zit hem namelijk niet in aantallen cliënten. Minder cliënten is nog net zoveel behoefte per cliënt als voorheen. Die verhouding blijft gelijk, zeker als de bezetting wordt terug geschaald.
“Tijdens een reeks van drie nachtdiensten zorg ik met mijn collega voor 18 patiënten. Normaal kunnen we met z’n tweeën tot 24 bedden draaien, maar vanwege beperkte bezetting is de afdeling voor deze nachten afgeschaald. Minder patiënten betekent echter niet per se minder werk” – zo schrijft verpleegkundige Linda Kortekaas.
Minder cliënten alleen verandert de kern van het werkplezier niet. Daarvoor moeten we het zoeken in regeldruk, toenemende complexiteit van het werk en emotionele belasting. En wanneer zorg van intramuraal naar extramuraal verschuift, vraagt dat juist weer om nieuwe vaardigheden bij zorgprofessionals zoals andere samenwerkingen. Zorgverleners moeten de ruimte krijgen om hierin te groeien en hun vakmanschap te ontwikkelen door onder andere voldoende collega’s om zich heen te hebben. Niet door minder.
Zorginstellingen in een spagaat
Zorginstellingen hoeven niet op hulp te rekenen van hun financier, het zorgkantoor. De directie van het zorgkantoor dat dit onderzoek liet uitvoeren, geeft aan dat ‘de zorgaanbieder met leegstand gewoon zelf maar wat moet doen. Wij gaan niet betalen voor lege bedden’. Maar vroegtijdige krimp in het aantal bedden kan voor de toekomst riskant zijn. Want het is nog een te korte periode om te kunnen stellen dat lege bedden een trend is. Tegelijkertijd weten we dat de dubbele vergrijzing eraan komt. Daarmee gaan meer mensen zorg nodig hebben. Dat erkent de directeur van het zorgkantoor ook: ‘Als over drie jaar toch die tsunami van zorgvraag komt, dan wil ik niet dat verpleeghuizen nu omvallen. Want als die bedden weg zijn en vooral ook als het personeel weg is, krijgen we dat niet meer terug’. Dat klinkt goed, maar er vervolgens niet naar handelen en jezelf niet als eigenaar van dit probleem zien, is ook een keuze.
Zorg laat zich niet tellen
Bezuinigingen, leegstand en kortere wachtlijsten. In de praktijk weten we dat zorg niet ophoudt bij cijfers of capaciteit. Want of iemand nu thuis woont of in een verpleeghuis; de behoefte aan zorg en nabijheid blijft even groot. Ook als dat niet in een financiering of een ander model past. Zorg is mensenwerk en het vraagt elke dag opnieuw om aandacht, geduld en betrokkenheid. Niet de hoeveelheid cliënten bepaalt betekenis voor zorgverleners, maar wat zij voor elke cliënt kunnen doen. Ongeacht waar die zorg wordt gegeven, begint het altijd bij de vraag: Wat kun jij vandaag voor iemand betekenen?
