Zelden kwam het spanningsveld tussen de ambtelijke koers van SZW en wet- en regelgeving zo duidelijk naar boven als vorige week. Terwijl minister Aartsen probeert uit te leggen dat er bij alle opdrachtgevers ruimte bestaat om zzp’ers in te huren, valt de andere minister van hetzelfde ministerie hem af. Vijlbrief verdedigt het besluit om afscheid te nemen van de groep zzp verzekeringsartsen bij het UWV en ‘denkt’ dat deze functie onder gezag wordt uitgevoerd. Het ministerie van SZW heeft geen holistische toets per geval nodig en gooit groepen zzp’ers op één hoop. Precies wat Aartsen probeert te voorkomen. Het ministerie SZW negeert rechtspraak en blijft zzp’ers collectief uitsluiten.
Vijlbrief: ‘beroepsgroep UWV verzekeringsartsen is schijnzelfstandig’
Aanhoudende problemen bij het UWV leidde tot dit commissiedebat. Een tekort aan keuringsartsen is één van de grootste redenen voor de huidige achterstanden. De logische vraag komt naar voren waarom het UWV tijdens die tekorten onlangs de overeenkomst heeft beëindigd met alle zzp keuringsartsen. Een derde van die artsen is in loondienst gegaan, maar zo’n 50 zzp keuringsartsen werken nu ergens anders. Die 50 artsen waren goed voor omgerekend zo’n 15.000 beoordelingen per jaar. Het tekort aan keuringsartsen was al 200 groot. Dus krijgt minister Vijlbrief de vraag waarom hij dat laat gebeuren.
Vijlbrief geeft vervolgens aan dat “… in het geval van de verzekeringsartsen … [is] … de functie die zij vervullen echt nadrukkelijk onder gezag. En daarmee binnen het arbeidsrecht thuishoort in een arbeidsrelatie, in een werknemer werkgeverrelatie. Ik denk niet dat hier zzp kan wel van of hoe ZZP wel kan”.
Minister Vijlbrief gooit hiermee de beroepsgroep zzp keuringsartsen op één hoop, wat juridisch niet mogelijk is. Daarnaast geeft Vijlbrief na anderhalf jaar ruis sinds de handhaving schijnzelfstandigheid nog eens aan dat hij “denkt” dat deze BIG geregistreerde artsen die werken voor een UWV kantoor gezag ontvangen over hoe zij keuringen verrichten. Vijlbrief hoeft dus niet de feiten en omstandigheden per geval te kennen, om alvast schijnzelfstandigheid te kunnen concluderen.
Dit is precies de onduidelijkheid die leidt tot het beeld bij opdrachtgevers dat zzp inhuur niet kan.
Aartsen: ‘beoordeel de opdracht, niet de beroepsgroep’
In dezelfde week (!) probeert minister Aartsen van datzelfde ministerie van SZW het omgekeerde uit te leggen. Dit doet hij in zijn Kamerbrief met de veelzeggende titel ‘kabinetskoers rust en duidelijkheid onder zelfstandigen‘. Aartsen gaat in de brief vooral in op de onrust onder.. opdrachtgevers. Het categorisch uitsluiten van de inhuur van zelfstandigen moet voorkomen worden.
“Er zijn echter ook signalen … dat zelfstandigen een terugval in het aantal opdrachten ervaren, omdat soms bij voorbaat al deuren worden gesloten zonder eerst het gesprek aan te gaan. Dat is zonde indien dat onnodig gebeurt.”
Aartsen stelt dat opdrachtgevers niet moeten uitgaan van de vraag óf een bepaalde (beroeps)groep als zzp’er kan werken. Het uitgangspunt moet zijn dat een concrete opdracht zó wordt ingericht dat deze past binnen de huidige wet- en regelgeving. Want de jurisprudentie laat zien dat zzp inhuur gewoon kan. Dat betekent volgens Aartsen dat geen enkele opdrachtgever of beroepsgroep op voorhand is uitgesloten van zzp-inhuur. De beoordeling moet steeds plaatsvinden aan de hand van de feitelijke omstandigheden per opdracht.
Ministerie SZW blijft communiceren alsof recente jurisprudentie niet bestaat
Dat de functie van UWV-verzekeringsarts “onder gezag” staan van een UWV kantoor en dus een dienstverband oplevert, is niet bewezen. Een verzekeringsarts is een zelfstandig bevoegde professional die op basis van zijn eigen medische deskundigheid een onafhankelijk oordeel vormt. Een manager kan niet voorschrijven ‘hoe’ de arts een medische conclusie moet trekken. Of de conclusie die Vijlbrief op voorhand trekt is nog maar de vraag.
Juridisch gezien kun je geen generiek oordeel geven over een groep zzp’ers. De Hoge Raad heeft bevestigd dat niet de functie of beroepsgroep bepalend is, maar alle feiten en omstandigheden van het concrete geval in onderlinge samenhang. Recente rechtspraak sluit daar bij aan, met name voor de zorgsector. Zo oordeelde de rechtbank in maart dat een BIG geregistreerde zzp zorgprofessional binnen een zorgorganisatie geen gezag ervaart. De rechter benadrukte dat de beoordeling altijd maatwerk is en dat een algemene conclusie over een beroepsgroep niet mogelijk is. Het ministerie van SZW negeert wet- en regelgeving en herhaalt het mantra van de afgelopen jaren. De zorgsector is verdacht en groepen zzp’ers kunnen op één hoop gegooid worden.
Experts: “serieus”?
Diverse experts spreken hun verbazing uit over de houding van minister Vijlbrief. Zo zegt arbeidsrechtadvocaat Joost van Ladesteijn “Wie adviseert dit op de achtergrond? Wet DBA? Serieus? We zijn zonder overdrijven duizenden communicaties verder… Dit is de basis van de basis van de basis”. En over het gewicht van een Kamerbrief. “Dit is geen willekeurige social media post, maar een parlementair stuk waar de verantwoordelijk bewindspersoon reeds t.a.v. de grondslag uit de bocht vliegt.” Fiscaal jurist Jasper Commandeur vat samen dat het “kennelijk nog steeds overheidsbeleid is om zzp’ers in algemene zin uit te sluiten van opdrachten.” Commandeur wijst er ook op dat het UWV in strijd met de Aanbestedingswet handelt als zij zelfstandigen generiek wil uitsluiten van detacheringsopdrachten.
Datzelfde ministerie moet straks ‘Zo kan zzp wél’ gaan uitleggen?
Minister Aartsen kondigde op 9 april aan dat het kabinet nog vóór de zomer zou starten met de voorlichtingscampagne ‘Zo kan zzp wél’. Die campagne moet opdrachtgevers laten zien hoe zij opdrachten zo kunnen organiseren dat samenwerking met zelfstandigen binnen de huidige wet- en regelgeving mogelijk is. Volgens de berichtgeving is de campagne nodig omdat opdrachtgevers uit angst voor handhaving soms hele groepen zzp’ers uitsluiten, terwijl dat niet altijd nodig is. Nu, drie maanden na die aankondiging, sluit datzelfde ministerie van SZW groepen zzp’ers collectief uit.
Terwijl Aartsen aankondigt dat opdrachtgevers vooral moeten kijken hoe een opdracht wél door een zelfstandige kan worden uitgevoerd, verklaart collega Vijlbrief dat een groep zzp’ers in een werkgever-werknemer relatie thuishoren. Het ministerie dat belast is met het aangeven van hoe zzp wél kan, is actief aan het communiceren dat zzp níet kan. In een recent interview benadrukte ik zelf dat de overheid eerst vertrouwen zal moeten herstellen, voordat het ministerie van SZW überhaupt geloofd wordt. Ik maakte al eerder het verwijt dat zzp’ers en hun opdrachtgevers in een anti-zzp campagne gevangen zitten, verpakt als een aanpak schijnzelfstandigheid.
Ondertussen blijft Aartsen maar suggereren dat zzp inhuur wel degelijk kan. Via een artikeltje op internet wordt er drie maanden na de aankondiging een voorzichtige start gemaakt met een andere toon, zzp kan wél. Terwijl harde kamerstukken zzp’ers op hetzelfde moment collectief weg blijven zetten als schijnzelfstandig. Aartsen beloofde de Tweede Kamer dat de bredere campagne vóór de zomer van start zou gaan, maar is begin juli nog altijd niet gelanceerd. Het wordt nu na de zomer, zo is duidelijk. Hoeveel overtuigingskracht gaat een campagne over ‘Zo kan zzp wél’ hebben, met de huidige mentaliteit van het ministerie van SZW?
De zzp verzekeringsarts brengt het zzp dossier aan het licht
Aartsen en Vijlbrief werden samen minister bij SZW na een verkiezingscampagne over de misstanden die plaatsvinden richting zelfstandig ondernemers. Twee nieuwe SZW ministers, beiden pro ondernemerschap. Dat werd de zzp’er beloofd, maar de praktijk werd anders.
Vooral Aartsen kreeg als voorvechter van zzp’ers publieke zichtbaarheid, maar als minister werd het een aanpak van veel intenties, maar geen verandering. Want de ambtelijke koers van het ministerie van SZW zelf veranderde niet, zo werd het afgelopen halfjaar duidelijk. Aartsen en Vijlbrief werden beiden in hun pak vastgenaaid, zoals dat dan heet.
Vooral Aartsen zit klem, want wat hij verbaal communiceert ligt diametraal anders dan zijn ministerie opschrijft. De minister probeert opdrachtgevers uit te leggen hoe zzp wél kan, terwijl zijn eigen ministerie in Kamerstukken en debatten nog steeds uitlegt waarom het niet kan.
Het dossier UWV maakt alles zichtbaar, want de zzp verzekeringsarts brengt het spanningsveld volledig omhoog. Verzekeringsartsen zijn BIG-geregistreerde zorgprofessionals in een vakgebied met een structureel en ernstig personeelstekort. Het publieke UWV kampt met grote achterstanden bij de beoordelingen van burgers, waardoor duizenden mensen langer moeten wachten op een uitkering of herbeoordeling.
Ondanks die schaarste besloot het UWV alvast afscheid te nemen van alle zelfstandig werkende verzekeringsartsen, onder het mom van schijnzelfstandigheid. Daarmee ontstond precies hetzelfde probleem dat vaste medewerkers binnen zorgorganisaties dagelijks ervaren. Zzp wordt rucksichloss beëindigd onder het mom van ‘het mag niet meer‘ en de resterende vaste medewerkers lopen de klappen op.
De situatie rondom het UWV bewijst dat de terughoudendheid bij zzp inhuur nog altijd actief gevoed wordt door berichtgeving van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Wat via het UWV zichtbaar wordt, is geen uitzondering. Het is een voorbeeld van een ministerie dat ondanks rechtspraak blijft communiceren en handelen alsof complete groepen zzp’ers collectief kunnen worden uitgesloten. De handhaving tegen schijnzelfstandigheid werd handhaving tegen alle zzp’ers.
