Volgens diverse hoogleraren is een vast dienstverband het enige alternatief. Nu de KvK cijfers van de afgelopen drie kwartalen een netto daling laten zien van het aantal ingeschreven zzp’ers in de zorg, laat dat volgens hoogleraren zien dat deze professionals moeten “buigen” voor het dienstverband. Maar moet de zzp’er “buigen of barsten”, of is het de zorgsector zelf die voor deze keuze staat?
Hoogleraar 1: de zzp’er moet “buigen voor de arbeidsmarkt”
Diverse media schrijven over de ‘afname van zzp’ers in thuiszorg en kinderopvang’. Dat het aantal zzp’ers in de zorg juist weer groeit sinds april dit jaar wordt door de media genegeerd. In plaats daarvan worden hoogleraren aan het woord gelaten die graag verkondigen dat de aanpak op schijnzelfstandigheid slaagt en dat het vaste dienstverband de norm is. Hoogleraar 1 is Joris Knoben, die door de Gelderlander aan het woord wordt gelaten.
Zzp’ers in de zorg moeten zich volgens hem “aanpassen aan de arbeidsmarkt” en “meebewegen”. Volgens Knoben is het inmiddels “buigen of barsten” voor zzp’ers. Zorgen over uitstroom van ervaren professionals hoeft de samenleving zich niet te maken volgens de ‘hoogleraar Strategie en Ondernemerschap’. “We zien inderdaad dat een deel (van de zzp’ers, red.) in vaste dienst gaat, maar anderen laten zich op een andere manier inhuren, bijvoorbeeld als uitzendkracht. Een relatief klein deel geeft aan de zorg te verlaten, maar we zien nog geen enorme aantallen zorgverlaters.’’
De zzp’er heeft dus geen andere keus dan een vast dienstverband.
Feiten of frames?
Hoe serieus moet je deze standpunten nemen? Oordeel zelf.
- “We zien dat een deel in vaste dienst gaat”, suggereert dat de ‘reis’ van individuele zzp’ers in de zorg wordt gevolgd. Er is geen data bron die dit onderbouwt;
- “We zien geen enorme aantallen zorgverlaters”, suggereert dat bekend is hoe de uitstroom van zzp’ers uit de sector verloopt. Er zijn geen cijfers die dit onderbouwen;
- Juist bij de middeninkomens met een loonkloof groeit het aantal zzp’ers in de zorg weer, dus niet zuiver “bij professionals met een eigen praktijk” zoals wordt gesuggereerd;
- Professionals hebben geen “zorgen over schijnzelfstandigheid”; ze hebben last van de gevolgen van de huidige aanpak. Opdrachtgevers hebben zorgen;
- Zzp’ers “buigen” niet voor de arbeidsmarkt of voor het dienstverband, zo blijkt inmiddels. Het leeuwendeel van de professionals blijft werken als zzp’er.
Begin juni kreeg de universiteit Tilburg nog aandacht voor het bericht dat door de handhaving schijnzelfstandigheid 10.000 professionals de zorg binnen een jaar zouden verlaten. Nu heeft een hoogleraar van dezelfde universiteit enkele maanden later een tegenovergestelde boodschap.
Hoogleraar 2: “iedereen heeft een arbeidsovereenkomst”
Een hoog-energetisch radio-interview met hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp laat zien hoe snel de discussie over de arbeidsmarkt ontspoort. Volgens Verhulp heeft in principe “iedereen een arbeidsovereenkomst” en is werken buiten loondienst een uitzondering die begrensd moet worden. Daarmee schuift de hoogleraar de wens van ondernemerschap van zelfstandige professionals terzijde. Via een uitstekend weerwoord vanuit Comité ZZP wordt duidelijk hoe weinig de beweging van professionals er wekelijk toe doet binnen de polder. De praktijk dat honderdduizenden professionals bewust kiezen voor zelfstandig ondernemerschap – vaak om flexibiliteit, zeggenschap en een betere werk-privébalans – wordt door Verhulp weggezet als een juridische afwijking. De argumentatie van Verhulp moet keer op keer uitkomen op ‘inbedding = dienstverband’, terwijl de werkelijkheid is dat veel professionals doelbewust voor zelfstandigheid kiezen en daar hun loopbaan op inrichten.
Feiten of frames?
Hoe serieus moet je deze standpunten nemen? Een aantal quotes vanuit Evert Verhulp.
-
- “Het is niet zo ingewikkeld wie zzp’er is”, suggereert dat precies duidelijk is wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid. Dat is niet het geval;
- “Het netto verschil tussen zzp en loondienst is significant”, suggereert dat zzp’ers netto veel meer overhouden. Onderzoek door Berenschot stelt het tegenovergestelde;
- “Gelukkig is deze zzp’er niet brodeloos en dat is maar goed ook, want geen WW verzekering”, suggereert dat iedere werkende gebaat is bij een uitkering bij Werkeloosheid;
- “Werken zoals je wil kan altijd binnen een arbeidsovereenkomst”, suggereert dat een dienstverband in alle gevallen een volwaardig alternatief is voor zzp.
Vooral de zorgsector zelf staat op “buigen of barsten”
Het aantal zzp’ers in de zorg stijgt inmiddels weer en het TNO en CBS onderstreepten dat de werkvorm zzp duurzamer is dan een vast dienstverband. Zorgprofessionals kiezen om heel logische redenen al tijden voor een flexibele wijze van werken en blijven dit ook doen. Vooral de liefde voor het vak blijkt namelijk bepalend bij de stap naar zzp-schap in de zorg. Uit de cijfers blijkt dat het vooral aan de zorgsector zelf is om mee te buigen, niet aan degenen die het werk doen. Maar de feiten doen er niet toe. Ook niet bij hoogleraren.
“Over cijfers kunnen we heel lang discussiëren, ik ben geen statisticus” – Verhulp.
Cijfers die niet helpend zijn worden ontkend en gebagatelliseerd. Ook in maand 8 van een jaar dat bolstaat van onzekerheid binnen de arbeidsmarkt, herhaalt polder hoogleraar Verhulp zijn vaste mantra’s. Het vooruit schuiven van oplossingen is inmiddels het normaal. “We kunnen heel goed een maatschappelijke discussie beginnen over de vraag of het wenselijk is dat iedereen een arbeidsovereenkomst heeft” – Evert Verhulp. Alsof die discussie nog moet starten. Hoogleraren wijzen op wetgeving, terwijl de zzp-organisatie op de dagelijkse praktijk van de arbeidsmarkt wijst.
Ondertussen weet de zorgprofessional al ruim tien jaar wat hem of haar te doen staat als je het werk vol wil houden: flexibiliseren.
