Na 12 jaar lobby zijn we toe aan poging 6 om ongecontracteerde zorg af te schaffen. Patiënten en zorgaanbieders vragen niet om het afschaffen van ongecontracteerde zorg. 94% van alle zorg wordt al gecontracteerd. Waarom zijn zorgverzekeraars zo druk met 6% aan ongecontracteerde declaraties?
Poging 6 verloopt precies zoals de vorige 5
De discussie over ongecontracteerde zorg is terug van nooit weggeweest. Terwijl de afgelopen verkiezingen en de verkiezingen daarvoor de afbraak van het zorgstelsel uit het politieke debat houden, zijn zorgverzekeraars er bij het nieuwe kabinet weer als de kippen bij om de lobby tegen artikel 13 van de zorgverzekeringswet te herstarten.
Poging 6 verloopt exact zoals de voorgaande 5. Eerst verschijnt een rapport met data vanuit zorgverzekeraars zelf, dat wijst op ‘onbetaalbaarheid’ en ‘ondoelmatigheid’, aangevuld met een vleugje zorgfraude. Vervolgens wordt ‘ongecontracteerde zorg’ als probleem gelabeld en de zorgaanbieders weggezet als semi frauduleus. Daarna volgt de oproep van zorgverzekeraars om zorgverzekeraars meer mogelijkheden te geven om op ‘de juiste wijze’ zorg te contracteren.
Zorgverzekeraars spreken over zorggeld beter besteden. Critici waarschuwen al 12 jaar voor minder keuzevrijheid voor mensen met een zorgpolis. De zesde poging verloopt daarmee hetzelfde als de vorige vijf. Ditmaal slim verpakt via nieuwe wetgeving die ‘passende zorg‘ genoemd wordt. In een heel pakket aan maatregelen staat ongecontracteerde zorg strategisch weggemoffeld onder ‘maatschappelijk verantwoord geld uitgeven’. Wie kan daar níet voor zijn?
Samengevat zijn zorgverzekeraars bezig met een stille stelselwijziging, die het recht op zorg verwisseld voor zorg onder voorwaarden.
Lobby tegen ongecontracteerde zorg sinds 2014
Wat ging de afgelopen 12 jaar vooraf op dit dossier?
- 2014: Het verbieden van ongecontracteerde zorg struikelde onder Schippers nipt over de Eerste Kamer;
- 2020: Voorstel tot verminderen vergoeding ongecontracteerde zorg of tot 0% laten dalen haalde het niet;
- 2022: Via het Regeerakkoord en het Integraal Zorgakkoord wordt geprobeerd artikel 13 te belemmeren;
- 2024: Minister Agema gaf zorgverzekeraars hun zin niet en ongecontracteerde zorg (artikel 13) bleef;
- 2026: In februari dit jaar was er een nieuwe poging om de ongecontracteerde wijkverpleging te schrappen.
We zijn daarmee toe aan poging 6, ditmaal met weer een nieuwe strategie. Een ‘all-in-one‘ container deal via ‘passende zorg‘.
Waarom hebben verzekerden behoefte aan ongecontracteerde zorg?
Cliënten en patiënten vragen niet om het schrappen van zorg zonder contract, omdat het een alternatief biedt. Zorgverzekeraars zijn verplicht om voldoende zorg in te kopen voor hun verzekerden. Dit heet zorgplicht. Als zij daar niet in slagen, dan eindig je als burger op een wachtlijst. Die wachtlijsten zijn aan normen gebonden, maar op die normen wordt onvoldoende gehandhaafd. Wachtlijsten door een tekort aan ingekochte zorg zijn daarmee een soort van nieuw normaal geworden.
Deze lange wachtlijsten en wachttijden zijn we inmiddels gewend bij de GGZ, huisartsen, verpleeghuizen en bij de gehandicaptenzorg. Het alternatief voor onvoldoende gecontracteerde zorg is een overloopventiel: ongecontracteerde zorg. Zorg zonder contract is een mogelijkheid waar verzekerden altijd terecht kunnen. Dat is het wettelijk recht onder artikel 13. Vaak zijn dit zorgaanbieders die geen contract willen of kunnen krijgen, maar die wel bereikbaar zijn voor verzekerden die op zoek zijn naar een alternatief.
Ongecontracteerde zorg heeft dus duidelijke toegevoegde waarde voor verzekerden én is een wettelijk recht.
Waarom hebben zorgprofessionals behoefte aan ongecontracteerde zorg?
Zorgvisie hield in februari dit jaar en opnieuw in juni dit jaar een poll over ongecontracteerde zorg. Willen we er wel vanaf? Aan het woord zijn zorgbestuurders, zorgprofessionals, patiëntenvertegenwoordigers en behandelaren. De twee peilingen laten hetzelfde beeld zien. In februari vonden 93 van de 136 respondenten het schrappen van ongecontracteerde zorg “roekeloos beleid”. Deze maand werd dezelfde boodschap opnieuw bevestigd. Van de 134 respondenten vond 79 procent dat zorgverzekeraars niet meer ruimte nodig hebben om te kunnen contracteren.
De argumenten zijn in beide peilingen hetzelfde. Patiënten en behandelaren wijzen op de gevolgen voor toegankelijkheid van zorg. “Als ongecontracteerde zorg zou worden afgeschaft betekent het dat veel mensen niet bij de juiste behandelaar terecht kunnen”, schreef een patiënt. Een psychiater waarschuwde voor een “ongekend zorginfarct” in de ggz, omdat daar ongecontracteerde zorg een heel belangrijke rol vervuld. Want zorgverzekeraars contracteren daar al jaren onder de maat.
Zorgen over onbegrensde macht
Respondenten vrezen niet alleen verlies van keuzevrijheid, maar vooral een toename van macht bij zorgverzekeraars. Een ziekenhuisdirecteur waarschuwt voor “minder ruimte voor innovatie, minder goede zorg en totale marktmacht”, terwijl een bestuurder in de ggz stelde dat afschaffing van ongecontracteerde zorg “de macht volledig bij de verzekeraars legt”. De gedachte hierachter is dat als alle zorg gecontracteerd moet zijn en zorgverzekeraars de enigen zijn die deze contracten uitreiken, zij ook de voorwaarden kunnen dicteren. ‘Tekenen bij het kruisje‘ dus, een fenomeen dat bijvoorbeeld bij huisartsen en fysiotherapie al jaren tot een kaalslag leidt.
Beide peilingen onder stakeholders in de zorg lieten vooral zien dat een aanzienlijk deel van de sector niet zit te wachten op het verdwijnen van ongecontracteerde zorg. Toch gaat de lobby al 12 jaar onverminderd door. Ongecontracteerde zorg is zorgverzekeraars een doorn in het oog, omdat zij de uitgaven hiervan niet kunnen beheersen. Maar het gaat daarnaast dus ook over macht.
Hoe groot is het ‘probleem’ van ongecontracteerde zorg?
Kabinet op kabinet gelooft dat ongecontracteerde zorg een groot probleem is binnen de wijkverpleging, ggz en medisch-specialistische zorg. Is dat ook zo?
Een groot deel van de informatie waarop de discussie wordt gevoerd komt uit declaratiegegevens van zorgverzekeraars zelf. Deze worden via Vektis BV beschikbaar gemaakt. Vektis is opgericht door zorgverzekeraars en verwerkt gegevens uit het zorgstelsel. Dit maakt dat dezelfde partijen die pleiten voor het schrappen van ongecontracteerde zorg zelf de data aanleveren om te bewijzen hoe groot het probleem is.
In de GGZ werd het aandeel niet-gecontracteerde zorg in 2024 geschat op ongeveer 6,8 procent van de totale zorgkosten. In de wijkverpleging ging het om ongeveer 6 procent. Meer dan 90% wordt dus al via contractering ingekocht en aangestuurd door zorgverzekeraars. De discussie gaat dus over een beperkte groep zorgaanbieders die buiten contract werkt.
Gaat het over zorg zonder contract, of over macht?
Waarom wordt deze discussie na twaalf jaar nog steeds gevoerd door zorgverzekeraars? Wachtlijsten van gecontracteerde zorg zijn alsmaar gegroeid. Zorgverzekeraars zijn niet in staat geweest om op kwaliteit van zorg te contracteren. Zorg is al lang niet meer in alle delen van het land op dezelfde wijze beschikbaar. De zorgplicht van zorgverzekeraars wordt dus steeds minder goed ingevuld. Dus waarom zou je na jaren van toenemende schaarste aan zorg, zorgaanbieders zonder contract willen belemmeren? Misschien ligt de prioriteit niet écht bij die 6% aan declaraties, maar bij die andere 94%.
Zolang ongecontracteerde zorg bestaat, beschikken patiënten en zorgaanbieders over een alternatief buiten de macht van zorgverzekeraars. Verdwijnt die mogelijkheid, dan bepalen zorgverzekeraars niet alleen volledig welke zorg zij inkopen, maar kunnen zij lage tarieven afdwingen. Zoals ze nu al doen bij bijvoorbeeld huisartsen en fysiotherapeuten. Die vervolgens afzien van een eigen praktijk. Ook kunnen zorgverzekeraars zonder ongecontracteerde zorg bepalen welke zorgaanbieders überhaupt nog mogen werken in de zorg. Voor veel van die ongecontracteerde kleinschalige zorgaanbieders geldt dat zij de start van dit zorgstelsel in 2006 geen contract krijgen van zorgverzekeraars, juist omdat ze.. klein zijn. Zorg in bulk inkopen scheelt overhead bij zorgverzekeraars.
De discussie over ongecontracteerde zorg gaat niet over kostenbeheersing, maar over de vraag wie alle voorwaarden mag bepalen waaronder zorg mag worden geleverd. Als ‘passende zorg’ als wetgeving wordt aangenomen zijn zorgverzekeraars in de praktijk van hun harde zorgplicht af en kunnen zij zelf bepalen wie wanneer op welke wijze wordt gecontracteerd en tegen welke tarieven zorg wordt verleend. Is dat ‘passend’ voor de samenleving? Oordeel zelf.
