Na de uitspraak van de Hoge Raad ligt de regie weer bij zorgorganisaties zelf. Het narratief ‘inbedding = dienstverband‘ bleek niet te kloppen. De zorgsector kan daarmee 2,5 jaar onnodige onrust en onzekerheid achter zich laten. De vraag wordt nu of zorgbestuurders moed gaan tonen.
Pakken zorgorganisaties de regie terug?
Met de uitspraak van de Hoge Raad komt er voor de zorg een einde aan 2,5 jaar onnodige onrust en onzekerheid. De Hoge Raad onderstreepte nog eens dat ingebed werk niet zomaar leidt tot een dienstverband. Deze uitspraak staat in schril contrast met het narratief van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de Belastingdienst, die de afgelopen jaren iets heel anders beweerden. De zorgsector zwom ook met die tegenwerking tegen de stroom in en kwam uiteindelijk met een eigen Fiscaal Kompas. Met de uitspraak van de Hoge Raad wordt definitief een streep gezet onder 2,5 jaar onnodige onrust en onzekerheid. De vraag is nu: pakken zorgorganisaties de regie terug? Hieronder de chronologie van de gebeurtenissen.
De koers van SZW: inbedding = dienstverband
- Het begon bij de beantwoording van Kamervragen medio 2022. SZW: elke zzp’er werd verdacht van schijnzelfstandigheid;
- SZW stoomde door in datzelfde jaar: het dienstverband was de norm en zzp werd genegeerd. Een dienstverband werd de eis;
- Eind 2022 werd het stappenplan van SZW gelanceerd: de eerste contouren van ‘inbedding = dienstverband‘ ontstonden;
- De zaak Deliveroo werd tegen de wens van de Hoge Raad in politiek gemaakt: ‘inbedding = dienstverband!’ zo duidde SZW;
- Een heus wetsvoorstel VBAR met ‘inbedding = dienstverband‘ als uitgangspunt, werd het dieptepunt van de SZW koers;
- De Hoge Raad heeft nu nogmaals herhaald: alle criteria doen ertoe, ook het zelfstandig ondernemerschap van de zzp’er;
- Inbedding leidt dus níet zomaar tot een dienstverband. ZZP’ers kunnen ingebed werk doen, naast collega’s in loondienst.
De koers van de zorg: sectorale afspraken
- Sinds 2022 zit zorgkoepel Actiz op koers om zzp inhuur te professionaliseren, om schijnzelfstandigheid te voorkomen;
- Zij betrokken alle andere zorgsectoren bij deze aanpak. Het doel was om te komen tot een constructieve aanpak voor de sector;
- Het ministerie SZW en de Belastingdienst werkten eerst mee aan een Beheersingsmodel zorg. Het doel werd een Fiscaal Kader;
- De opzet van het Fiscaal Kader ging uit van stevig zelfstandig ondernemerschap, om schijnzelfstandigheid te voorkomen;
- Terwijl zorgkoepels aan een landelijke tafel zaten met de Belastingdienst, trokken lokale inspecteurs tóch zorgorganisaties binnen;
- ‘Inbedding = dienstverband‘, zo luidde de boodschap van die lokale inspecteurs. ZZP inhuur werd lokaal fors ontmoedigd;
- Dit leidde bij zorgorganisaties en de landelijke koepels tot onbegrip en verwarring. De Belastingdienst zat er toch constructief in?
- Het landelijk traject over het Kader werd onhoudbaar. De Belastingdienst stapte uit het Fiscaal Kader. De koepels kregen de schuld;
- De landelijke koepels kwamen met een eigen alternatief, zónder de Belastingdienst: het Fiscaal Kompas ZZP Zorg.
De koers ‘inbedding = dienstverband’ blijkt juridisch onhoudbaar. De VBAR wankelt, SZW verspreidt onjuiste voorlichting en de Belastingdienst handhaaft op basis van een vooringenomen interpretatie. De gevolgen voor de zorg zijn inmiddels groot, waar onnodige angst en onzekerheid de boventoon voeren.
Na uitspraak Hoge Raad ligt regie weer bij zorgorganisaties
Wat de politiek gaat doen met de houding en de aanpak van het ministerie SZW en de Belastingdienst moet nog blijken. De vraag is of politieke partijen de samenwerkende zorgorganisaties nog een keer gaan negeren, zoals ze ook in december deden. Wat ondertussen duidelijk is, is dat zorgorganisaties door kunnen. De regie ligt bij zorgorganisaties zelf en dat is eigenlijk nooit anders geweest.
Het Fiscaal Kompas ZZP Zorg geeft een prima opsomming van hoe je een zzp’er op een zo goed mogelijke wijze kunt inhuren. Het Fiscaal Kompas ZZP Zorg is ontwikkeld om zorgorganisaties te ondersteunen bij het zorgvuldig inhuren van zzp’ers, met als doel schijnzelfstandigheid te voorkomen. Het Fiscaal Kompas benadrukt het belang van het vastleggen van ‘contra-indicaties’ voor een dienstverband, die wijzen op zelfstandig ondernemerschap.
- Een beperkte duur van de opdracht;
- Een hogere vergoeding voor het werk;
- De zelfstandigheid van de zzp’er;
- Afwezigheid van leiding en toezicht onder de Wkkgz;
- De mogelijkheid voor de zzp’er om voor andere opdrachtgevers te werken;
- Het zelf voorzien in een beroepsaansprakelijkheidsverzekering door de zzp’er.
In de Deliveroo-uitspraak benadrukte de Hoge Raad dat de aanwezigheid van ondernemerschap een belangrijke indicatie is dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Hier houdt het Fiscaal Kompas ZZP Zorg rekening mee.
Zorgsector is geen ‘risicovolle’ sector
Na de uitspraak Hoge Raad ligt de regie weer bij zorgorganisaties zelf. De hoop is dat er nu een einde komt aan 2,5 jaar onnodige onrust over zzp inzet. We sluiten af met het ontkrachten van een andere mythe: dat de zorgsector een sector zou zijn met een ‘verhoogd risico’ op schijnzelfstandigheid. Het is een hardnekkig beeld die in het verleden zelfs een Kamermotie kreeg toegewezen. De sectoren onderwijs, zorg en kinderopvang zouden een ‘verhoogd risico’ hebben op schijnzelfstandigheid. Er is geen enkel bewijs dat zzp’ers in onderwijs, zorg en kinderopvang minder werk maken van hun ondernemerschap dan in de bouw, de ICT of de creatieve sector. Integendeel, veel zzp’ers in de zorg investeren in scholing, beroepsaansprakelijkheidsverzekeringen en kwaliteitsregistraties, wat juist wijst op een hoge mate van zelfstandig ondernemerschap. Het idee dat de zorg een ‘risicosector’ is, berust op aannames in plaats van feitelijke onderbouwing. Zorgorganisaties en zzp’ers kunnen zich het beste richten op duidelijke afspraken en het voldoen aan de criteria. Op die manier worden zzp’ers aangesproken op hun ondernemerschap en wordt er bijgedragen aan een zorgsector waarin zowel vaste krachten als zelfstandigen hun waardevolle bijdrage kunnen leveren.
