De nieuwe flexwet die nuluren en oproepcontracten doorstreept is definitief. Daarmee raken 117.000 zorgmedewerkers hun contractvorm kwijt binnen de zorg. De overheid blijft wet- en regelgeving bedenken en uitvoeren die niet past bij burgers. In het voorbeeld van de arbeidsmarkt is het wensdenken naar het vaste contract nog steeds leidend.
Nieuwe flexwet definitief: nuluren en oproepcontract verdwijnt
Gisteren stemde ook de Eerste Kamer in met de ‘Wet meer zekerheid flexwerkers‘. Daarmee worden werkgevers vanaf 1-1-2028 gedwongen om het nuluren- en oproepcontract in te wisselen voor een minimum aan contracturen. Van de basisuren in dat contract mag niet meer dan 30% afgeweken worden. In het voorbeeld van een contract van 4 uur per week bijvoorbeeld, mag er niet meer dan 5 uur worden gewerkt. Met dit ‘bandbreedtecontract’ zouden flexwerkers “meer zekerheid krijgen over hoeveel uren zij werken, hoeveel inkomen zij hebben en weten zij vooraf wanneer zij moeten werken.”
Voor de zorgsector spelen deze behoeften onder de huidige flexwerkers niet en wordt dit een ingrijpende verandering. Zo’n 117.000 zorgprofessionals kozen namelijk bewust voor een oproepcontract. Deze werkvorm zal vanaf 2028 verdwijnen. Daarmee kiest de overheid na de aanpak tegen zzp’ers, opnieuw voor het belemmeren of afschaffen van een flexibele werkvorm. Het onderliggende doel is dat steeds meer mensen uitkomen bij een vast dienstverband als enige optie. In het geval van de zorgsector kondigen oproepkrachten aan te stoppen met het werken in de zorgsector.
Vast dienstverband als norm dramt door
Dat de overheid werkenden en werkgevers te weinig ruimte geeft, werd door Borstlap in 2020 uitstekend uiteengezet. Om vervolgens vakkundig genegeerd te worden. In In wat voor land willen wij werken? uit 2020 concludeerde de commissie dat het Nederlandse arbeidsmarktbeleid al jaren doorgaat op oude beelden over de arbeidsmarkt. Dat zorgt ervoor dat “de waarden van werk … onvoldoende [worden] geborgd voor alle werkgevenden en werkenden”. In 2020 sloot de koers van de arbeidsmarkt dus onvoldoende aan op de wens van werkenden. Zo werd duidelijk nadat de commissie een grote ronde langs alle belanghebbenden had gemaakt.
De commissie Borstlap pleitte destijds al vurig voor het aanpassen van de arbeidsrelatie, zodat deze beter om kon gaan met de flexibele wens van werkenden. Maak het vaste contract minder vast, zo was de oproep. Zes jaar later verdwijnen oproepcontracten, is uitzendwerk verder beperkt en de ruimte voor zzp’ers afgenomen. Het vaste contract wordt zo de enige optie. Het vaste dienstverband wordt door beleidsmakers, polder en politiek nog altijd als norm gepresenteerd. Sinds Borstlap is dus het tegenovergestelde gebeurd van een koerswijziging. De lijn is nog harder in het vaste dienstverband gaan zitten.
“Zorg nu eens voor vast minder vast na decennia! Dit staat nota bene in het steeds aangehaalde rapport van Borstlap, terwijl alles zogenaamd in samenhang zou moeten worden bezien. Een kind kan de was doen. Wakker worden dus…” – arbeidsrechtadvocaat Joost van Ladesteijn.
Zorgsector waarschuwt voor grote gevolgen
De zorgsector is met 1,3 miljoen werkenden de grootste sector binnen de arbeidsmarkt. Van iedere 100 zorgmedewerkers werken er – exclusief zzp’ers in de zorg – maar liefst 27 via een flexibel contract. Vóór de handhaving op schijnzelfstandigheid van start ging werkten er al 117.000 zorgmedewerkers op basis van nuluren en oproep. Dat zijn er sinds de handhaving meer geworden, zo weten we uit onderzoek. Het is dan ook niet vreemd dat de zorgsector uitvoerig waarschuwde voor de gevolgen van een verbod op oproepcontracten.
In een position paper stelde brancheorganisatie ActiZ dat juist veel oproepkrachten bewust kiezen voor flexibiliteit en dat het afschaffen van deze contractvorm kan leiden tot uitstroom, hogere werkdruk voor mensen met een vast contract en meer afhankelijkheid van dure uitzendkrachten. Met hogere zorgkosten tot gevolg. De oproepcontracten krijgen al jaren een contract met vaste uren aangeboden, maar negeren deze. Inmiddels klinken dezelfde waarschuwingen vanaf de werkvloer. Via een video op het social medium TikTok worden zorgmedewerkers geconfronteerd met het schrappen van de mogelijkheid om als oproepkracht te werken. Onder de honderden reacties valt op dat veel oproepkrachten aangeven niet te willen overstappen naar een contract met vaste uren. Dat na zzp’ers nu ook oproepkrachten moeten verdwijnen uit de zorg wordt niet begrepen.
Voor een vast contract, tegen de wens van werkenden
Wensdenken van de overheid is een valkuil voor beleid, zo waarschuwde het Sociaal Cultuur Planbureau (SCP). Het helpt burgers niet. Als beleid niet goed aansluit bij de leefwereld van burgers, dan leidt dit tot weinig effectieve oplossingen en een lager vertrouwen in overheidsinstellingen. In het voorbeeld van de Wet meer zekerheid flexwerkers speelt dit punt opnieuw. De Raad van State (RvS) stelde zich “de vraag is in hoeverre dit wetsvoorstel bijdraagt aan het oplossen van deze bredere problematiek? Van een fundamentele hervorming op het terrein van de arbeidsmarkt is namelijk geen sprake.” Deze relevante signalen worden genegeerd, terwijl vooral de vakbond in dit voorbeeld haar succes viert.
Want de koers van de arbeidsmarktkoers van de afgelopen jaren, sluit naadloos aan bij de agenda van de FNV. De vakbond voerde jarenlang campagne tegen “doorgeslagen flexibilisering”. De nieuwe flexwet is een “belangrijke stap” waarmee “zekerheid weer de norm” wordt. De FNV pleit al jaren voor het afschaffen van oproep- en nulurencontracten en stelt dat “uitzenden is voor piek en ziek”. Ze ondersteunt de koers tegen de werkvorm zzp. De vakbond behartigt overduidelijk de belangen van het vaste contract, maar niet langer de wens van werkenden. Want die wensen liggen bij flexibiliteit.
“De onderliggende visies en aannames [van beleid, worden] onvoldoende geëxpliciteerd, bevraagd en getoetst. Daardoor kan de basis van beleid wankel zijn, met wensdenken tot gevolg.” zo schrijft het SCP. Of is het andersom? Zitten beleidsmakers, politiek en polder vast in wensdenken over hoe de Nederlandse samenleving eruit zou moeten zien, waarna het beleid ontstaat? De arbeidsmarkt gaat wat mij betreft al jaren gebukt onder het laatste.
