Onderzoek door onderzoeksinstituut Nivel toont aan dat de kwaliteit van het vaste dienstverband in de zorg steeds verder onder druk staat. Een duurzaam gebrek aan erkenning en waardering voor vaste medewerkers, blijft hét probleem binnen zorgorganisaties. Diezelfde werkgevers in de zorg proberen op dit moment zzp’ers te verleiden tot datzelfde dienstverband, nu de handhaving op schijnzelfstandigheid de zorgorganisaties onzeker maakt.
Onderzoek voor werkgevers: dienstverband niet op orde
Onlangs publiceerden we over het onderzoek van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), dat liet zien dat het animo voor een nieuw vast dienstverband steeds verder afneemt. In dezelfde maand is er nu een tweede kritisch rapport over de kwaliteit van het dienstverband. Vorige week publiceerde onafhankelijk onderzoeksinstituut Nivel haar twee jaar lopende onderzoek naar de uitstroom van vaste zorgmedewerkers. Dit is gedaan in opdracht van RegioPlus: de landelijke koepel van regionale samenwerkingsverbanden van werkgevers in de zorg. Waar het onderzoek van PFZW op niet veel publiciteit kon rekenen, is het onderzoek van Nivel in opdracht van werkgevers in de zorg zelf uitgevoerd.
Tienduizenden zorgprofessionals werden bevraagd. Het chronische gebrek aan erkenning en waardering leidt bij één op de vijf zorgmedewerkers tot vrijwillig vertrek. Daarnaast wijzen de resultaten op meer redenen voor uitstroom. Zo geven zorgmedewerkers vaak aan dat ze onvoldoende uren kunnen werken om financieel rond te komen, waardoor veel zorgmedewerkers genoodzaakt zijn meerdere banen aan te nemen. Een gebrek aan inkomen leidt er ook toe dat ze bij een beter aanbod van buiten de zorg, de sector verlaten. Ieder jaar wisselt één op de vijf zorgmedewerkers van werkgever.
Slecht dienstverband veroorzaakt zzp
De combinatie van deze factoren maakt het vaste dienstverband steeds minder aantrekkelijk voor zorgmedewerkers, waardoor de stap naar zzp-schap in de sector steeds vaker voorkomt en de uitstroom stijgt. Zzp’ers hebben de vrijheid om hun uren en werkomstandigheden zelf te bepalen en voelen zich vaker gewaardeerd door de directe band met cliënten. Het Nivel-rapport bevestigt het beeld dat het werkgeverschap in de zorg eerst op orde moet komen, voordat uitstroom voorkomen kan worden. De zorgsector is op dit moment niet aantrekkelijk voor vaste medewerkers. Desalniettemin worden zzp’ers in de zorg op dit moment door werkgevers geworven met de boodschap van ‘een fijne CAO’, ‘goede balans tussen privé en werk’, ‘fijne collega’s’, ‘een goede werksfeer’ en ‘veel ruimte om jezelf verder te ontwikkelen’. De recente onderzoeken laten zien dat juist deze elementen onder druk staan. Werkgevers in de zorg werven voor een dienstverband waarvan zij aantoonbaar zien dat het niet werkt. Waar hebben zzp’ers behoefte aan?
Voldoende uren en een goede werk-privé balans
Een aanzienlijk aantal vaste zorgmedewerkers geeft bij het onderzoek van Nivel aan dat zij niet voldoende contracturen krijgen om financieel stabiel te zijn. Dit dwingt hen om een extra baan te nemen bij een andere werkgever. Zzp’ers hebben dit probleem niet. Zij kiezen vaak voor flexibiliteit in het aantal uren dat zij werken en creëren een gezonde werk-privébalans. Ze beschikken over de de vrijheid om meer uren te werken wanneer dat nodig is voor hun inkomen. Het Nivel onderzoek laat zien dat zorgmedewerkers in vaste dienst aangeven dat de hoge werkdruk en onregelmatige diensten de balans tussen werk en privé bemoeilijken. Dit brengt stress en ontevredenheid met zich mee.
Gezonde waardering en persoonlijke erkenning
Een gebrek aan erkenning vanuit de organisatie en waardering voor het geleverde werk blijkt een veelvoorkomende reden voor vertrek in een vaste baan, aldus het onderzoek. Dit gevoel van onderwaardering kan leiden tot demotivatie en uiteindelijk uitstroom. Zzp’ers in de zorg ervaren vaak directe erkenning van cliënten en waardering voor hun werk, wat hen een gevoel van voldoening geeft. Door de zzp manier van werken staan zij als het ware ‘los’ van een organisatie en dat helpt. Een vaste relatie met een zorgorganisatie zou met zich meebrengen dat de zorgmedewerker ook binnen die relatie op zoek gaat naar waardering. Teleurstelling ligt dan op de loer.
Mogelijkheden voor persoonlijke groei
Het Nivel-onderzoek geeft aan dat een gebrek aan ontwikkelingsmogelijkheden en doorgroeikansen een belangrijke reden is waarom zorgprofessionals de sector of hun huidige baan verlaten. Met name zorgmedewerkers in de leeftijdsgroep van 25 tot 34 jaar en degenen in functies met een hoger opleidingsniveau hechten veel waarde aan bijscholing en carrièremogelijkheden, zo laat het onderzoek zien. Zzp’ers hebben de vrijheid om zelf te investeren in opleidingen en bijscholing, waardoor zij hun vaardigheden en kennis op eigen manier vorm kunnen geven. Onderzoek laat zien dat zzp’ers ruimschoots investeren in hun eigen ontwikkeling. Zelf investeren, zelf je weg vinden in het land van opleiders en dit zelf financieren wordt gezien als een vorm van eigen regie.
Autonomie en vrijheid
Medewerkers in loondienst ervaren een gebrek aan autonomie en hebben minder invloed op beslissingen over hun werk, wat leidt tot ontevredenheid. Verschillende vaste medewerkers geven aan dat belangrijke beslissingen over hun werk vaak zonder overleg worden genomen, wat hen het gevoel geeft niet gehoord of gesteund te worden door het management. Dit top-down beleid, waarin inspraak van zorgmedewerkers geen rol speelt, is al jaren een probleem en draagt bij aan een gevoel van machteloosheid en ontevredenheid. Zzp’ers waarderen hun zelfstandige positie, omdat dit hen de vrijheid biedt om zelf keuzes te maken en controle te houden over hun werkomstandigheden.
Werkgevers lopen vooruit op een proces dat nog moet starten
Ons artikel ‘waarom kunnen zzp’ers in de zorg niet terug in een vast dienstverband?‘ is alweer twee jaar oud. Destijds op basis van eigen onderzoek. Inmiddels stapelen de onderzoeken van onafhankelijke partijen zich op. Tot op heden leidt dit niet tot verregaande reflectie bij zorgorganisaties. Werkgevers lopen met het werven van zzp’ers vooruit op een proces dat nog moet starten: de ontwikkeling van goed werkgeverschap binnen zorgorganisaties. Zorgorganisaties stomen onder druk van de handhaving schijnzelfstandigheid door met een aanbod aan zzp’ers om in vaste dienst te komen. Het animo daarvoor zal laag zijn. De knelpunten in het vaste dienstverband, zijn al jaren nauw verbonden met de redenen waarom veel zorgmedewerkers overstapten naar zzp-schap. Het verbeteren van werkuren, erkenning, ontwikkelmogelijkheden en autonomie binnen vaste contracten kan mogelijk uitstroom uit de sector voorkomen en daarmee de stap naar zzp-schap verminderen. Daar zijn we nu nog niet, zo laat ook dit onderzoek wederom zien.
