Naast bezuinigingen in onder andere de wijkverpleging, wil het nieuwe kabinet ook bezuinigen op pandemische paraatheid. NU’91 waarschuwt dat de zorg er op dit moment slechter voorstaat dan de periode voor de coronapandemie. De personeelstekorten zijn groter, de werkdruk is hoger en het ziekteverzuim zit op hetzelfde niveau als tijdens de Covid pandemie. Als zich een nieuwe crisis voordoet, zijn het volgens de beroepsorganisatie opnieuw de zorgprofessionals die het moeten opvangen. Daarmee neemt het kabinet risico’s met de gezondheid van zorgmedewerkers.
De uitzonderlijke flexibiliteit van alle zorgprofessionals
De coronaperiode was voor de meeste zorgprofessionals een indrukwekkende en uitputtende periode. Zowel mentaal als fysiek. Zorgverleners zagen dagelijks ernstig zieke cliënten, liepen zelf het risico om besmet te raken en werkten onder extreme druk. Het onafgebroken werken in isolatieschorten en met mondkapjes was fysiek zwaar en zorgprofessionals zagen regelmatig cliënten en patiënten overlijden. Zeker in het begin was er veel onzekerheid. Het was een chaotische periode waarin iedere zorgverlener vooral heel hard werkte, terwijl nog maar weinig mensen exact wisten wat ze aan het doen waren.
De combinatie van de overbelasting, de onzekerheid en het risico op besmetting leidde al snel tot hoge uitval onder zorgprofessionals. Deze gaten in het rooster moesten opgevangen worden. Onderzoek uit die periode laat zien dat zelfstandige zorgprofessionals regelmatig werden ingezet om uitval van personeel op te vangen en daarbij zelf ook extra risico liepen. Ondanks dat hun werkomstandigheden vaak slechter waren, zorgden zzp’ers in de zorg voor flexibiliteit wanneer zorgorganisaties dat hard nodig hadden. In die periode maakte het vooral uit dát er gewerkt werd en niet perse hoe. In feite is dat niet veranderd.
NU’91: De zorg staat er slechter voor dan voor corona
Volgens NU’91 zijn de omstandigheden in de zorg inmiddels verder verslechterd. De beroepsorganisatie meldt dat de personeelstekorten groter zijn dan voor de coronapandemie, terwijl de werkdruk blijft stijgen en het ziekteverzuim hoog blijft. Het zijn signalen die al veel langer vanuit de praktijk worden genoemd. Maar de omstandigheden in de sector verbeteren niet. De structurele druk op zorgprofessionals is na de coronapandemie niet verdwenen en in sommige opzichten zelfs toegenomen. Volgens NU’91 maakt juist die combinatie van personeelstekorten, hoge werkdruk en aanhoudend ziekteverzuim de zorg extra kwetsbaar bij een nieuwe crisis.
Juist nu wordt flexibiliteit afgebouwd
Als we iets hebben kunnen leren uit de coronaperiode, dan is het wel dat flexibiliteit een hele belangrijke factor is. Maar in een sector die flexibiliteit zo hard nodig heeft, wordt diezelfde flexibiliteit steeds verder beperkt. Want de inzet van zzp’ers wordt teruggedrongen door onzekerheid en angst voor handhaving van schijnzelfstandigheid. En tegelijkertijd worden andere mogelijkheden voor flexibele inzet ook ontmoedigd. Het gevolg is dat steeds meer zorgprofessionals niet kunnen werken via een voor hen prettige en passende manier.
De werkvloer als noodopvang
De beperkingen in flexibele inzet hebben directe gevolgen voor de praktijk. Roosters worden steeds krapper en scherper gepland en er blijft steeds minder ruimte over voor formele zorg. Mantelzorgers krijgen daardoor een groeiende verantwoordelijkheid en taak binnen het zorgstelsel. Doordat zorgprofessionals steeds minder gekwalificeerde collega’s om zich heen hebben, neemt de druk toe en het werkplezier neemt af.
Maar waar tijdens de coronapandemie flexibiliteit en inzet van zelfstandigen en andere flexkrachten cruciaal waren om de zorg overeind te houden, is diezelfde flexibele schil er nu niet. Bij een volgende crisis zal de druk daardoor nog zwaarder komen te liggen op de individuele zorgprofessionals én de mantelzorgers. Het risico is dat de druk op professionals zo hoog wordt dat werkdruk en uitval alleen maar toenemen, terwijl beleidskeuzes die dit veroorzaken niet veranderen.
Bij een volgende crisis staat de praktijk er waarschijnlijk weer alleen voor
De coronapandemie heeft ons allemaal laten zien dat de veerkracht en doorzettingsvermogen van alle zorgprofessionals het verschil heeft gemaakt tussen chaos en continuïteit. Terwijl richtlijnen en protocollen nog werden gemaakt, werkten zorgprofessionals intensief samen om cliënten en patiënten onder uitzonderlijke omstandigheden de best mogelijke zorg te geven. Die samenwerking en flexibiliteit wordt de afgelopen tijd beperkt, in plaats van gefaciliteerd. De uitstroom en het verzuim blijven onverminderd oplopen. En zzp’ers krijgen minder ruimte om bij te springen waar het hard nodig is.
NU’91 waarschuwt dat bij een volgende crisis het opnieuw opgelost moet gaan worden door de zorgverleners op de werkvloer. Alleen dan zonder flexibiliteit die tijdens de coronapandemie het verschil maakte.
