Het effect van de aanpak op schijnzelfstandigheid op het aantal zzp’ers in de zorg was van korte duur. Nieuwe gegevens vanuit de KvK laten zien dat de krimp van het aantal zzp’ers in de zorg inmiddels nihil is op het totaal. Ondanks de aanpak schijnzelfstandigheid stabiliseert aantal zzp’ers in de zorg. Hoe komt dat?
Stevige krimp aantal zzp’ers in de zorg alweer voorbij
Vooral de Volkskrant was er begin januari snel bij om uit te leggen dat de handhaving op schijnzelfstandigheid effect zou sorteren. ‘Vooral in de zorg‘ zou het aantal zelfstandigen fors dalen, zo werd de lezer voorgehouden. Er zou sprake zijn van een ‘échte trendbreuk‘, aldus de NOS. Een netto krimp van 1800 zzp’ers op 200.000 zzp’ers in de zorg in totaal werd die maand landelijk nieuws. Nog geen twee maanden later rapporteert ZiPconomy dat de krimp van het aantal zzp’ers in de zorg verder afgenomen is. De krimp is nu 800 zzp’ers op een totaal van 200.000. Daarmee is het effect van de aanpak op schijnzelfstandigheid in de zorg alweer uitgewerkt, voor zover deze ooit echt begonnen was. Hoe komt het dat de aanpak op schijnzelfstandigheid niet kan verhinderen dat het aantal zzp’ers in de zorg groeit?
De vraag naar zorg zzp is niet ingestort
Cijfers over de inzet van zzp’ers in de zorg laten zien dat de vraag niet is ingestort. De inhuur van zzp’ers in de zorg kende alleen in week 1 van 2025 een grote dip, daarna liep de inhuur grotendeels weer door. In de praktijk blijken vaste zorgmedewerkers het op te lopen als er een blokkade op zzp inhuur wordt toegepast. ZZP’ers in de zorg gaan keren niet terug in een dienstverband. Onder druk van de handhaving op schijnzelfstandigheid blijft de animo voor een dienstverband steken op 16%. Ongeveer 6 op de 7 zzp’ers staat niet open voor loondienst.
De handhaving op schijnzelfstandigheid blijkt gekleurd
De manier waarop het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de Belastingdienst hebben gesproken over schijnzelfstandigheid in de zorg, blijkt nogal gekleurd. Nee, ingebed werk dat tot de kernactiviteiten behoort van een organisaties betekent níet direct een dienstverband – zo liet de Hoge Raad blijken. ZZP inhuur hoeft dus helemaal niet te stoppen in de zorg en kan met behulp van het Fiscaal Kompas ZZP Zorg op een professionele wijze vorm gegeven worden. We zien steeds meer voorbeelden van zorgorganisaties die kiezen voor continuïteit van zorg, in plaats van het uitsluiten van zzp’ers.
De werkeloosheid onder zorgprofessionals neemt.. toe
Het lijkt een vrij opmerkelijk bericht onder druk van personele tekorten, vergrijzing en een toenemende zorgvraag. Toch neemt de werkeloosheid onder zorgprofessionals die op zoek zijn naar een baan toe. De werkeloosheid in de zorg is bijna verdubbeld. Het staat dus niet vast dat je een vaste baan krijgt, als je dat zou willen. Volgens de landelijke koepel in de Gehandicaptenzorg is de werkeloosheid het gevolg van “niet verlengde contracten en reorganisaties”. Onderzoek lees je hier. De financiële stabiliteit van zorgorganisaties is inmiddels zó wankel dat zij geen vaste medewerkers meer aan durven nemen.
Het maandsalaris is niet op orde, dus zzp lonkt
Uit datzelfde onderzoek blijkt dat voor vaste medewerkers de werksfeer belangrijk blijft, maar voldoende salaris en redelijke secundaire arbeidsvoorwaarden in opkomst zijn. Flexibele werktijden en een acceptabele werkdruk worden steeds belangrijker voor zorgprofessionals in vaste dienst. Zie hier dé voornaamste redenen voor de overstap naar zzp. De bron van de problematiek onder flexibilisering is niet weg. Daar kan dreigen met handhaven op schijnzelfstandigheid niets aan veranderen. Zo lang de loonkloof blijft, kun je een toename van zzp’ers verwachten, óf een hogere uitstroom uit de zorgsector. Ook dit jaar verlopen de CAO onderhandelingen wederom ‘stroef’.
Zorginstellingen kunnen niet zonder een flexibele schil
De grote financiële onzekerheid waar zorgorganisaties al jaren mee kampen, gaat gepaard met de logische behoefte aan flexibele capaciteit. Nee, je wil niet alle zorgprofessionals op de loonlijst hebben staan. Zo zagen we bij Libertas Leiden wat er gebeurt als je dat wel doet: de kosten aan externe inhuur liepen van 2022 naar 2023 terug met € 1,7 miljoen, maar lonen en salarissen liepen vervolgens op met € 2,5 mln. Dat wordt veroorzaakt door het op de loonlijst plaatsen van 8% aan verzuim onder vaste medewerkers. Doen alsof je zonder flexibele externe schil kunt, kost veel geld.
Aantal zzp’ers zal niet stabiliseren zonder randvoorwaarden voor werkgevers
De wens om het aantal zzp’ers in de zorg te stabiliseren of terug te dringen, kan alleen werkelijkheid worden als werkgevers de juiste randvoorwaarden krijgen om personeel in loondienst te houden en het werk anders organiseren. De aanpak schijnzelfstandigheid is geen effectief middel om zzp te belemmeren, omdat zorgprofessionals deze werkvorm keihard nodig hebben. Zorginstellingen kampen met financiële onzekerheid en een stijgende zorgvraag, terwijl loonkosten strak gereguleerd worden door CAO’s en overheidsbudgetten. Zonder financiële ruimte voor gezonde salarissen en aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden, blijft zzp een logisch en aantrekkelijk alternatief voor zorgverleners. Daarnaast ontbreekt het veel werkgevers aan flexibiliteit in hun personeelsbeleid en werkwijze. Vaste contracten met strakke roosters passen niet meer bij de werk-privé balans waar steeds meer zorgprofessionals naar op zoek zijn. Zonder aangepaste wet- en regelgeving, loonsverhogingen en ruimte voor een andere manier van werken, zal de uittocht naar zzp doorgaan en zal het aantal zelfstandigen in de zorg niet stabiliseren. Daar kan dreigen met handhaving op schijnzelfstandigheid niets aan veranderen.
