We vroegen Marjet Veldhuis, auteur van Heilige Zorghuisjes – is er een personeelstekort IN de zorg?, om te reageren op de politieke plannen om miljarden te bezuinigen op de zorg. Want de vraag is niet óf er miljarden worden geschrapt, maar wáár dat geld precies wordt weggehaald. Bij de mensen die zorg verlenen, of bij het systeem dat hun werk onnodig duur maakt? Haar analyse legt bloot waar de echte verspilling zit.
Marjet Veldhuis onderzoekt verspilling in de zorg via In En Aan De Zorg.
De zorg als kop van Jut
De zorgsector lijkt de kop van Jut te worden na deze verkiezingen. Een plek waar miljarden worden gezocht om de dromen van andere sectoren, zoals defensie, te realiseren. Berichten daarover buitelden over elkaar heen de afgelopen week. Een kleine impressie.
- Politieke partijen willen hogere defensiekosten betalen door te korten op zorg. Meerdere politieke partijen, waaronder VVD, CDA, D66 en JA21, stellen voor om miljarden te bezuinigen op de zorg om hogere defensie-uitgaven te financieren. Dit blijkt uit doorrekeningen van het CPB. De bezuinigingen variëren van 5 tot 10 miljard euro;
- Partijen betalen defensiemiljarden vooral door bezuinigingen op zorg en ontwikkelingshulp. Partijen als D66, CDA, VVD en JA21 kiezen voor bezuinigingen op zorg om defensie te bekostigen. Dit leidt tot lagere zorguitgaven, met mogelijke gevolgen voor eigen betalingen en toegang tot zorg;
- Nieuwe zorgminister zal aan scalpel niet genoeg hebben voor bezuinigingen die worden ingetekend. De doorgerekende bezuinigingen gaan van ruim 5 miljard euro (CDA), via meer dan 7 miljard (D66) tot bijna 10 miljard (VVD en JA21).
Als je iets vaak genoeg herhaalt, wordt het vanzelf een feit
De rode draad in deze artikelen: de zorg is te duur. De uitgaven stijgen, personeel is schaars, de vergrijzing neemt toe en de roep om bezuinigingen klinkt steeds luider. In de huidige verkiezingscampagnes wordt daar met evenveel gemak de noodzaak tot meer defensie uitgaven aan gekoppeld. Meer defensie = minder zorg. Het risico bestaat dat de gevolgen van de bezuinigingen landen op de schouders van zorgprofessionals. Dat komt doordat de mensen die moeten besluiten over bezuinigingen, niet willen snijden in eigen vlees. Om die reden richt de discussie zich iedere keer op de verkeerde plek binnen de zorg. Niet de zorgprofessional of de patiënt maakt de zorg onbetaalbaar, maar het systeem eromheen.
Onderzoek: zorgsector verspilt miljarden
Marjet Veldhuis laat in haar rapport “Heilige zorghuisjes – is er een personeelstekort IN de zorg?” zien dat de miljardenverspilling in de zorg niet zit in te weinig personeel, maar in de manier waarop het systeem zichzelf heeft georganiseerd. Daarmee is het personeelstekort in de zorg géén natuurverschijnsel, maar het gevolg van beleid, bureaucratie en belangenverstrengeling.“Het zorgstelsel draait om zichzelf en niet om de mensen in de zorg,” concludeerde Veldhuis. Zij noemt dit “een door macht en belangen gevoede vicieuze cirkel” die miljarden kost en de zorg uitholt. Wat haar betreft ligt de oplossing bij het doorbreken van de onzichtbare regie van verzekeraars, ministeries en toezichthouders. Alleen dan komt er herstel van zeggenschap en autonomie op de werkvloer.
6 mogelijkheden om zorgmiljarden te besparen
Welke mogelijkheden liggen er om miljarden te besparen op de zorg, zonder dit neer te laten komen bij de mensen die het werk doen.
1. Verzuim en uitstroom: stil verlies van € 4 miljard
Het ziekteverzuim in de zorg is structureel ruim 40% hoger dan het landelijke gemiddelde. In 2023 lag het rond de 7,7%, tegenover 5,3% in andere sectoren. Elke procent verzuim kost de zorgsector honderden miljoenen aan loondoorbetaling, vervanging en re-integratie. Het rapport ‘Heilige Zorghuisjes, is er echt een personeelstekort in de zorg’, berekende dat het terugbrengen van het verzuim naar het landelijke gemiddelde een besparing van ongeveer 3,3 miljard euro oplevert — waarvan 2,5 miljard aan directe kosten.
Daarbovenop komt de uitstroom van personeel. In de verpleging, verzorging en gehandicaptenzorg ligt die op 22–23% per jaar, meer dan het dubbele van een gezonde arbeidsmarkt. Iedere medewerker die vertrekt kost een werkgever tussen de €30.000 en €40.000 aan vervanging, werving en inwerken. De oorzaken zijn al jaren bekend: te hoge werkdruk, te weinig zeggenschap, bureaucratie en gebrek aan waardering. De oplossingen zijn ook al jaren bekend: meer autonomie en inspraak, betere roosters en werkdruk, waardering en loopbaanperspectief. Investeren in behoud is goedkoper dan vervangen.
Minder verzuim en uitstroom leveren volgens conservatieve berekeningen samen 4 miljard euro per jaar op. Plus een stabielere, tevredener zorgsector. Beloon de werkgever die minder verzuim en uitstroom heeft dan landelijk gemiddelde. Duidelijk is wel dat het omhoog houden van zorgverzekeraars en zorgkantoren de zorg veel geld kost.
2. Bureaucratie: miljardenverlies door vinklijstjes
De bureaucratische last in de zorg is immens. Zorgprofessionals besteden tot wel 40% van hun werktijd aan administratie — formulieren invullen, vinklijstjes afwerken, data invoeren in meerdere systemen, en rapportages opstellen voor toezichthouders, verzekeraars en kwaliteitsregisters. Die tijd is letterlijk zorg die niet geleverd kan worden. Als de administratieve tijd gehalveerd zou worden, levert dat volgens berekeningen ruimte op voor 35.000 voltijds verpleegkundigen.
De oplossing is niet ingewikkeld, maar vergt lef. Schaf dubbele verantwoording af. Eén rapportage voor meerdere instanties is voldoende. Digitaliseer slim. ICT moet tijd besparen, niet toevoegen en systemen moeten met elkaar communiceren. Stop met de controle om de controle. Toezicht hoort op kwaliteit te sturen, niet op papierwerk. Minder regels betekent meer zorg, meer werkplezier en meer efficiëntie.
3. Onnodig dure externe inhuur
De inzet van extern personeel in de zorg is de afgelopen jaren geëxplodeerd. Sinds 1 januari 2025 loopt dit bedrag verder op, omdat de -niet BTW belaste- zzp’er is verwisseld voor de -BTW belaste- uitzendkracht. Volgens het rapport Heilige Zorghuisjes gaat er in de sector van intermediairs ruim drie miljard euro per jaar om. Een deel van dat geld verdwijnt via marges van intermediairs. Omdat veel zorgaanbieders geen btw kunnen terugvragen, vloeit dat geld direct weg richting de staatskas en komt het niet ten goede aan zorgverlening.
De afhankelijkheid van externe inhuur is groot. In sommige regio’s ligt de externe inhuur inmiddels op meer dan 20% van de loonkosten. Instellingen huren steeds vaker in vanwege personeelstekort of ziekteverzuim en betalen in het geval uitzenden en detacheren tarieven die soms 50% hoger liggen dan het reguliere salaris. De oplossing ligt voor de hand: laat de zzp-er bestaan, bouw interne flexpools op en beperk het aantal commerciële tussenlagen.
4. Systeemkosten huidig zorgstelsel: meerdere miljarden
We horen met regelmaat dat een stelselwijziging ‘heel veel geld en tijd kosten’, als weerwoord op de vraag of het niet allemaal veel goedkoper kan. De feiten laten zien dat de keuze voor het huidige systeem op zichzelf al miljarden kost. Aan de hand van cijfers uit de begrotingen van het ministerie van VWS, valt te zien wat de stijging van de kosten aan het stelsel met zich meebrengt. Deze kosten worden veroorzaakt door een aantal ‘niet zichtbare’ spelers. Ik zet daarvoor de bedragen van 2020 af tegen die van 2025.
- Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), kostte in 2020 nog € 331 miljoen. In 2025 wordt dit begroot op € 431 miljoen;
- Agentschappen zoals het CTBG, CIBG, RIVM kosten de samenleving € 502 miljoen in 2020, € 1,1 miljard in 2025;
- De kosten aan Zelfstandig Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT’s) gingen van € 347 miljoen naar € 543 miljoen;
- Diverse Inspecties kosten geen € 91 miljoen meer zoals in 2020, maar € 126 miljoen in 2025;
- Landelijke Raden nemen inmiddels € 41 miljoen in beslag, ten opzichte van de € 26 miljoen die er nodig was in 2020.
Over de beheerskosten die zorgverzekeraars veroorzaken wordt schimmig gedaan. Daar valt om die reden niet precies een bedrag voor te stellen.
5. Adviseurs en consultants: kennis die duur betaald wordt
Zorginstellingen en overheden geven samen ruim meer dan €1 miljard per jaar uit aan externe adviseurs, consultants en lobbyisten. Veel geld gaat naar besturen, overlegstructuren, regionale samenwerkings-initiatieven, landelijke akkoorden, ’actie’programma’s, subsidies en taskforces. Wat compenseren al deze externe krachten?
- Een gebrek aan eigen expertise in organisatieontwikkeling en data-analyse;
- Gebrek aan kennis over professionele externe inhuur: wat levert het op en is het meetbaar?;
- Het niet delen van best practices tussen instellingen.
In plaats van steeds nieuwe rapporten, pilots en adviesprojecten te financieren, kan de zorg beter gefaciliteerd worden in het positioneren van haar interne kennis. Die kennis is er namelijk vaak al; bij de mensen die dagelijks in de zorg werken. Alleen al van de BTW-kosten van deze adviseurs, consultants en lobbyisten, kunnen vele zorgprofessionals IN de zorg prima zorg leveren. Stop of beperk de inhuur van consultancy en advies. Beloon de werkgevers die minder uitgeven aan advies, consultancy en lobby.
6. Slimmer organiseren, in plaats van harder werken
Alle besproken thema’s hebben één gemene deler: de verspilling zit niet in de zorg zelf, maar in de schil eromheen. Van dubbele administraties tot beleids-lagen, van dure inhuur tot mislukte digitalisering. Het zijn zowel geld als energieslurpers. Zorgprofessionals vragen niet primair om hogere bonussen of kortere dagen. Ze vragen om ruimte om hun werk te doen, zonder onnodige ballast. Wie hen die ruimte geeft, wint dubbel: meer werkplezier én meer productieve uren. De zorg is niet onbetaalbaar door de mensen die er werken, maar door het systeem dat om hen heen gebouwd is.
Conclusie: van controle naar vertrouwen
Echte bezuinigingen in de zorg beginnen niet met het bezuinigen op de zorgverlening zelf, maar met het opschonen van het systeem. Door bureaucratie, management, externe inhuur en beleidsprojecten kritisch te herzien, kan Nederland tientallen miljarden besparen zonder dat de patiënt daar iets van merkt. Behalve misschien een glimlach van een minder overbelaste zorgverlener. De toekomst van de zorg ligt niet in nóg meer regels of nieuwe taskforces, maar in eenvoud, vertrouwen en vakmanschap. We gaan vooruit naar vroeger! Iedere minuut minder administratie is een minuut meer zorg. Iedere managementlaag minder is een verpleegkundige erbij. En iedere euro minder aan beleid is een euro meer aan mensen. De miljarden liggen voor het oprapen.
