Gaan zzp’ers in de zorg in loondienst als inhuur belemmerd wordt? Oftewel, keren zzp’ers terug naar dezelfde omstandigheden als waar ze vandaan kwamen? Recent onderzoek van BDO komt opnieuw tot dezelfde conclusie: nee, flexibel werkende zorgprofessionals kiezen niet massaal voor een vast contract. In plaats daarvan verlaten ze de sector. Het terugdringen van zzp-inzet leidt niet tot meer personeel in loondienst, maar juist tot minder. Terwijl de achterdeur van organisaties wagenwijd openstaat en de personeelstekorten onverminderd oplopen.
Handhaving schijnzelfstandigheid veroorzaakt uitstroom
De afgelopen jaren werd onder andere uit onze eigen onderzoeken duidelijk wat er gebeurt als zzp’ers in de zorg worden gedwongen tot een vast dienstverband. Die onderzoeken onderstreepten al dat veel zzp’ers de zorgsector zouden verlaten als zij geen ruimte krijgen om als ondernemer te blijven werken. Nu de handhaving schijnzelfstandigheid anderhalf jaar oud is, zijn we inmiddels in die werkelijkheid beland. Nieuw onderzoek door BDO laat zien hoe de externe inhuur ervoor staat. We vroegen de resultaten op.
BDO-onderzoek: bijna 5000 zelfstandigen verlieten de langdurige zorg
299 ouderenzorgorganisaties en 105 organisaties in de gehandicaptenzorg werden onderzocht. Het bleek dat de inhuur van personeel niet in loondienst (PNIL) is afgenomen, maar dat dit leidde niet tot de groei aan het aantal professionals met een vast dienstverband. In plaats daarvan verlieten naar schatting ruim 3000 zzp’ers de ouderenzorg en bijna 2000 zelfstandigen de gehandicaptenzorg. De langdurige zorg verloor daarmee ongeveer 5000 zelfstandigen in een jaar tijd, sinds de handhaving op schijnzelfstandigheid. Zorgprofessionals die de sector misschien niet hadden verlaten als er ruimte was gebleven om op een manier te kunnen werken die bij hen past.
Druk op vaste medewerkers loopt verder op
Met name in de gehandicaptenzorg is het aantal zorgprofessionals dat uitstroomde naar rato hoger, omdat deze sector met ongeveer 187.000 medewerkers aanzienlijk kleiner is dan de ouderenzorg. De beperkte instroom in loondienst was onvoldoende om de uitstroom van zzp’ers op te vangen. In het onderzoek wordt dit zorgelijk genoemd, omdat juist bij cliënten met een complexere zorgvraag organisaties nog sterk afhankelijk blijven van ervaren professionals. Niet alleen de uitstroom nam toe, ook het ziekteverzuim steeg verder in deze sectoren. In de ouderenzorg steeg dit naar 9,2% en 8,5% van de zorgmedewerkers in de gehandicaptenzorg zit ziek thuis. De druk op de resterende vaste medewerkers neemt verder toe.
Uitstroom uit vast dienstverband is het echte probleem
De aandacht ging de laatste jaren uit naar het terugdringen en beperken van het zzp-schap in de zorg. De vraag die onbeantwoord bleef is hoe we zorgprofessionals in het vaste dienstverband behouden. Want als zelfstandige zorgprofessionals in plaats van terugkeren in loondienst de sector verlaten, gaat het blijkbaar over iets anders dan schijnzelfstandigheid. Zorgorganisaties bouwen de inzet van zzp’ers af, maar krijgen daar niet automatisch meer medewerkers in loondienst voor terug. Dat probleem vereist goed werkgeverschap en om een arbeidsmarkt waarin zorgprofessionals bewust voor een vast dienstverband kiezen zonder daartoe gedwongen te hoeven worden. Daar moeten zorgorganisaties dan wel actief iets voor doen. Wanneer goed werkgeverschap uitblijft en andere oplossingen uitgeput raken, zien we dat zorgorganisaties uiteindelijk toch weer teruggrijpen op de inzet van zzp’ers.
AI kan misschien meer oplossen
In het onderzoeksrapport van BDO worden ook aanbevelingen gedaan om de arbeidsmarktkrapte beter op te vangen. Daarbij noemen de onderzoekers digitalisering, AI en andere technologieën als noodzakelijke investeringen om de zorg ook de komende jaren toegankelijk te houden. Dat kan op meer manieren dan alleen binnen het primaire proces. Want alhoewel AI in de zorg zelf nog niet lijkt te werken als alternatief voor het personeelstekort, zijn er al AI tools die een objectieve beoordeling van de arbeidsrelatie mogelijk maken. Wanneer zorgorganisaties sneller en beter kunnen vaststellen of een zelfstandige veilig ingehuurd kan worden, ontstaat er meer duidelijkheid voor zowel opdrachtgevers als zorgprofessionals. En die duidelijkheid die nu nog mist, kan ertoe bijdragen dat minder zelfstandigen de zorg verlaten.
Arbeidsmarktkrapte + handhaving = nog meer krapte
Het BDO-onderzoek is geen nieuw verhaal, maar het zet wel concreet neer wat de ontwikkeling wordt als je de arbeidsmarkt onder druk zet. Het terugdringen van zzp-inzet leidt niet vanzelf tot meer medewerkers in loondienst, maar tot meer uitstroom en vertrek uit de zorg.
Welke vraag stellen we eerst? Gaat het om het terugdringen van het aantal zzp’ers? Of is de vraag hoe we voldoende zorgprofessionals behouden voor de zorg? Op dit moment leidt het overheidsbeleid tot meer arbeidsmarkt krapte in de zorg, in plaats van minder.
