De discussie rondom handhaving en schijnzelfstandigheid overschaduwt nu regelmatig de vraag waarom zorgprofessionals überhaupt kiezen voor het zelfstandig ondernemerschap. Een recent onderzoek van Tilburg University zet de onderliggende redenen achter die ontwikkeling weer even centraal. De onderzoekers spraken met zelfstandige zorgprofessionals en intermediairs over duurzame inzetbaarheid, financiële zekerheid en de impact van de huidige ontwikkelingen in de zorgsector. De resultaten sluiten goed aan bij de signalen uit de praktijk.
Waarom kiezen zorgprofessionals voor het zzp-schap?
Naar aanleiding van een eerder op Zipconomy gepubliceerd artikel over onderzoek van Tilburg University, schrijven we in dit artikel over de inzichten rondom duurzame inzetbaarheid van zelfstandige zorgprofessionals. De keuze van zorgprofessionals voor zelfstandig werken ontstaat met name uit het niet tevreden zijn over het werken in loondienst. Zorgprofessionals ervaren een te hoge werkdruk, te weinig autonomie en weinig invloed op het rooster. Dat is niet iets nieuws. Veel zorgprofessionals geven aan dat zij vooral meer regie willen over hun eigen werk en hun leven. Zelf bepalen wanneer je werkt, hoeveel je werkt, waar je werkt binnen in een omgeving waar je het beste uit jezelf kunt halen, houden veel zorgprofessionals bezig.
Veel zzp’ers in de zorg noemen een betere werk- en privebalans de belangrijkste reden om over te stappen vanuit loondienst. In een sector waar de druk al jarenlang hoog ligt, zoeken zorgprofessionals naar manieren om het werk fysiek, maar ook mentaal vol te houden. Zij moeten zelf hiernaar op zoek, omdat veel zorgmedewerkers ervaren dat hier binnen loondienstverband nog onvoldoende ruimte voor is. Het onderzoek laat zien dat het werken als zzp’er voor veel zorgprofessionals helpt en een oplossing biedt om meer vrijheid en balans te ervaren. Zelfstandig werken betekent ook dat verantwoordelijkheden verschuiven. Waar medewerkers in loondienst kunnen terugvallen op ondersteuning vanuit een werkgever, moeten zelfstandigen dit zelf organiseren.
Vrijheid vraagt ook om verantwoordelijkheid
Veel zzp’ers in de zorg geven aan goed in staat te zijn om duurzaam inzetbaar te blijven. Dat blijkt ook uit het onderzoek. Er wordt doorgaans actief geïnvesteerd in scholing en ontwikkeling, financiële buffers worden opgebouwd en er wordt doorlopend en tijdig gezocht naar nieuwe opdrachten. Die ondernemende instelling zie je in de praktijk ook vaak terug, want veel zelfstandigen kijken vooruit. Niet alleen inhoudelijk binnen hun vak, maar ook financieel en organisatorisch. Juist omdat zij weten dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor de continuïteit van hun eigen onderneming.
De impact op de zorg door handhaving op schijnzelfstandigheid
Een belangrijk thema binnen het onderzoek is de impact van de handhaving op schijnzelfstandigheid op de sector en zelfstandigen. Volgens de onderzoekers ervaren zelfstandig zorgprofessionals dat zzp-inhuur binnen zorginstellingen sterk is afgenomen. In de praktijk is dit een herkenbaar beeld. Sommige zorgorganisaties kiezen ervoor om de inhuur van zelfstandigen volledig stop te zetten. Vaak uit onzekerheid over regelgeving, angst voor risico’s of een principiële keuze om terughoudender om te gaan met zzp-inhuur. Alleen het tekort aan zorgprofessionals blijft onverminderd hoog. Dus enerzijds zijn er die tekorten, er is een hoge werkdruk en er zijn veel openstaande diensten. Anderzijds worden ervaren zelfstandige zorgprofessionals minder ingezet, terwijl zij klaar staan om bij te springen. Het is niet dat het personeelstekort is opgelost wanneer zij bij springen, maar het geeft wel wat meer ruimte op de werkvloer. Vreemd is het dan ook niet dat zowel intermediairs als zzp’ers aangegeven dat dit zichtbaar leidt tot gaten in de roosters en extra druk op zorgmedewerkers in loondienst. Dat kan weer gevolgen hebben voor de continuïteit van zorg en het welzijn van zorgprofessionals.
Zelfstandig werken in de zorg is niet verboden. Het vraagt wel om duidelijke afspraken, een zorgvuldige inrichting van de samenwerking en bewust ondernemerschap. Ook dat wordt benadrukt in het onderzoek.
De rol van intermediairs
Door de teruglopende rechtstreekse zzp-inhuur krijgen intermediairs volgens het onderzoek een steeds belangrijkere rol binnen de zorgsector. Zij zouden zelfstandige zorgprofessionals helpen om toegang te houden tot opdrachten en zorgorganisaties te ondersteunen bij het organiseren van de inzet van zzp’ers. Toch plaatsen veel zzp’ers daar vraagtekens bij en kijken zij kritisch naar bemiddelingsbureaus. Zzp’ers hebben sommige bemiddelingsbureaus de afgelopen periode bovendien een omslag zien maken naar andere vormen van bemiddeling zoals uitzenden. Daardoor vragen sommige zorgprofessionals zich af in hoeverre duurzame samenwerking centraal staat of dat vooral het eigen verdienmodel leidend wordt. Zelfstandigen zouden vaker willen weten waar tarieven vandaan komen, welke ondersteuning wordt geboden en hoe een bureau meedenkt over continuïteit en toekomstige opdrachten. Het onderzoek geeft aan dat het belangrijk is dat intermediairs transparant zijn over hun toegevoegde waarde en dit onder de aandacht brengt bij zorgprofessionals. Dit draagt eraan bij dat de samenwerking als eerlijk wordt ervaren.
‘De zorg kan niet zonder zelfstandige professionals’
‘De zorg kan niet zonder zelfstandige professionals en het is tijd dat alle partijen ervoor zorgen dat ook zij duurzaam in de zorg kunnen blijven werken’. Met deze zin sluiten de onderzoekers de onderzoekssamenvatting af. En dat is een belangrijke boodschap richting de toekomst van de zorgsector. De afgelopen jaren gaat de discussie veel over zzp’ers in de zorg, maar daarachter zit het feitelijke probleem. Zorgprofessionals zoeken naar meer regie, flexibiliteit en een manier om hun werk langdurig vol te houden. Voor veel zorgprofessionals biedt het zzp-schap een duurzamere manier om in de zorg werkzaam te blijven.
De personeelstekorten binnen de zorg verdwijnen de komende jaren niet. Daarom is het belangrijk om realistisch te kijken naar de rol van zelfstandige zorgprofessionals. Niet als probleem dat opgelost moet worden, maar als onderdeel van een arbeidsmarkt die vraagt om flexibiliteit, keuzevrijheid en samenwerking.
