Het recente onderzoek van FNV brengt opnieuw de overbelasting van mantelzorgers scherp in beeld. 1.998 mantelzorgers delen hun ervaringen. Zij komen steeds vaker onder enorme fysieke, emotionele en financiële druk te staan. Ondanks dat beleidstaal vasthoudt aan het idee dat ‘de samenleving het opvangt’, lopen de spanningen rondom informele zorg verder op. De grens van belastbaarheid wordt structureel opgezocht of overschreden.
Mantelzorgers onder spanning: wat het betekent in de praktijk
De verschuiving van formele naar informele zorg is al langer gaande. De gevolgen daarvan worden nu steeds duidelijker. In de praktijk zie je dat beide vormen van het organiseren van zorg hard onder druk staan. Een tekort aan aandacht, erkenning en een gebrek aan regie op de arbeidsmarkt leidt tot veelvuldige uitstroom en uitval. Terwijl zorgbestuurders vertellen dat dit probleem van ons allemaal is en die hervorming als een ‘maatschappelijke opdracht’ zien, gebeurt op de achtergrond het tegenovergestelde. Er blijven steeds minder mensen over om voor andere mensen te zorgen. Zolang het er op papier goed uitziet, vindt niemand het urgent om de regie te pakken op de concrete tekorten.
In het onderzoek van FNV wordt het duizenddingendoekje gebruikt als metafoor om de positie van de mantelzorg te verhelderen. Zij moeten zich op alle mogelijke en onmogelijke manieren wringen in hun werk- en persoonlijke leven. Mantelzorgers worden structureel overvraagd en voelen zich nauwelijks gesteund. En ze merken dat dit patroon steeds verder doorzet.
Bron: FNV-enquête Alarmerende signalen van mantelzorgers: Mantelzorg het Haagse ‘duizenddingendoekje’ – Januari 2026
Waar het zorgstelsel faalt: vier duidelijke signalen
Wie het onderzoek leest ziet dat de druk op de mantelzorger een structureel probleem is. Keer op keer blijkt dat mantelzorgers tegen grenzen aanlopen. Enerzijds intensieve zorg combineren met anderzijds een gezinsleven, werk en andere verplichtingen werkt uitputting in de hand. In het onderzoek worden vier alarmerende signalen scherp in beeld gebracht waar het zorgstelsel faalt:
- Overbelasting: Meer dan de helft van de mantelzorgers maakt zich zorgen of zij het nog lang kunnen volhouden. Iedere dag combineren ze intensieve zorg met werk en andere verplichtingen. Vrije tijd, vakantie of een moment voor zichzelf zijn vaak ver te zoeken. De werk-privé balans is kwijt en de rek is eruit, maar het systeem blijft vragen. 45,9% geeft aan steeds meer vermoeid te raken en 10,7% geeft aan op omvallen te staan.“Door de enorme werkdruk en de druk van mijn mantelzorg zit ik al langdurig in de ziektewet. Heb veel te lang alles op alles gezet om alles maar goed te doen.”
- Financiële druk: Voor zorgorganisaties lijkt informele zorg vaak ‘gratis’, maar voor mantelzorgers kost het veel geld en energie. Veel mantelzorgers leveren inkomen in, lopen professionele kansen mis of maken extra kosten. Tegelijkertijd zijn regelingen zoals mantelzorgverlof vaak te beperkt. Uit het onderzoek blijkt dat het 1 op de 3 mantelzorgers € 1200 tot € 6000 per jaar kost. “Ik werk 24 uur, dan kan ik het combineren. Anders wordt het mij te veel, maar hierdoor hebben we wel minder inkomen.”
- Ontbrekende ondersteuning: Als je aan mantelzorgers vraagt wat zij nodig hebben, dan is dat (1) duidelijke hulp om de werk- en privé balans beter te organiseren, (2) praktische ondersteuning bij veelal bureaucratisch regelwerk en (3) erkenning en waardering voor hun inzet. Er bestaan formele voorzieningen zoals mantelzorgverlof om tijdelijke zorgtaken op te vangen en ondersteunende netwerken. In de praktijk blijkt echter dat deze ondersteuning vaak niet aansluit bij de situatie van de mantelzorgers. Mantelzorgverlof is bijvoorbeeld beperkt en de regeldruk bij de gemeenten hoog. ”Je wordt niet serieus genomen en betrokken, Het is ontzettend veel gedoe om dingen voor elkaar te krijgen”
- Dubbele belasting voor zorgprofessionals: Veel mantelzorgers zijn zelf ook zorgprofessionals. Overdag zorgen zij voor cliënten en ’s avonds voor familie of bijvoorbeeld een buurman. Of andersom. Die dubbele druk leidt tot uitputting en vergroot de kans op uitstroom uit zowel het formele als het informele zorgsysteem. In het FNV‑onderzoek geeft een groot deel van de zorgprofessionals aan dat het verschuiven van verpleegtechnische handelingen naar mantelzorgers het risico op fouten vergroot. In plaats van de werkdruk te verlichten, vergroot deze dubbele belasting juist druk op beide systemen. 51,6% van de zorgprofessionals geeft aan dat mantelzorg uiteindelijk tot meer werkdruk leidt. Daarnaast staan zorgprofessionals die thuis ook mantelzorger zijn, onder enorme tijdsdruk en uitputting. Dat tast niet alleen hun eigen gezondheid aan, maar ook de veiligheid van zorg voor diegene die zij helpen.
Luistertip: Mantelzorg zet ook de arbeidsproductiviteit onder druk
Versterk de formele zorg, niet de druk op mantelzorgers
Het FNV-onderzoeksrapport concretiseert dat de grenzen van mantelzorgers niet ver meer opgetrokken kunnen worden. Het punt van overbelasting op de informele zorg is bereikt. Toch blijkt uit overheidsstukken dat de intentie blijft om de samenleving een nog grotere rol te gaan geven binnen het zorgstelsel. De reacties uit de praktijk en het onderzoeksrapport sturen juist op niet meer informele zorg, maar het versterken van formele zorg. Eerder ontdekte dezelfde vakbond al dat het uitsluiten van zzp’ers in de sector de formele zorg schaadt.
Het moet doordringen dat mantelzorg niet kan dienen als oplossing voor personeelstekorten, maar als ondersteuning kan functioneren. De oplossingen die de sector wel nodig heeft, liggen in het behoud van zorgprofessionals door goed werkgeverschap te bieden en daarnaast zorgprofessionals de ruimte te geven om hun werk duurzaam te organiseren. Bijvoorbeeld als zelfstandig ondernemer. Daar begint de verandering die zowel mantelzorgers als het zorgstelsel nodig hebben.
