De handhaving van schijnzelfstandigheid verandert niet alleen de relatie tussen opdrachtgever en zelfstandige, maar ook de positie van intermediairs. Waar zelfstandigen vroeger vooral rechtstreeks of via bemiddeling toegang kregen tot opdrachten, lijken intermediairs steeds vaker de schakel bij flexibele inhuur te worden. Dit was nou precies níet de bedoeling van de polder, die voorstander is van diezelfde handhaving op schijnzelfstandigheid.
We doen onderzoek onder zzp’ers over hoe zorgbureaus hen benaderen, doe mee >>
Onbedoeld neveneffect: handhaving schijnzelfstandigheid versterkt positie intermediairs
Onderzoek door ZZP Nederland laat zien dat de handhaving schijnzelfstandigheid een opvallend neveneffect heeft. Méér zelfstandigen zijn voor opdrachten afhankelijk geworden van intermediairs. Bijna driekwart van de zzp’ers die via een intermediair werkt, doet dat omdat de opdrachtgever dat eist. Drie op de tien zelfstandigen werken sinds de strengere handhaving vaker via een intermediair en vier op de tien zzp’ers liepen zelfs opdrachten mis omdat rechtstreekse inhuur niet mogelijk was.
- 73,8% van de zzp’ers werkt via een intermediair omdat de opdrachtgever dat verlangt;
- 30,9% van de zzp’ers werkt sinds de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid vaker via een intermediair;
- 40,3% van de zzp’ers liep opdrachten mis doordat rechtstreekse inhuur niet mogelijk was;
- Een kwart van de respondenten vindt dat de intermediair geen toegevoegde waarde heeft en kosten opdrijvend werkt.
De positie van intermediairs is de afgelopen anderhalf jaar dus versterkt. Daarmee pakt de overheid niet “de ongelijkheid op de arbeidsmarkt aan” zoals ze belooft. Met het zaaien van angst en onzekerheid over inhuur heeft de overheid de afhankelijkheid van een extra schakel tussen opdrachtgever en professional vergroot. Terwijl overheidsbeleid probeert flexibilisering tegen te gaan en – meer specifiek – intermediairs duurder heeft laten worden, neemt de inzet en positie van die intermediairs juist toe.
Gedragseffecten handhaving schijnzelfstandigheid
Uiteindelijk is niet beleid, maar gedrag bepalend voor hoe de arbeidsmarkt zich ontwikkelt.
Rechtstreeks contracteren zelfstandig ondernemers lijkt gevaarlijk
Dat zelfstandig ondernemers minder mogelijkheden zien om rechtstreeks een overeenkomst te sluiten met een opdrachtgever is logisch. De opdrachtgever weet namelijk niet precies hoe er veilig ingehuurd kan worden. De wet DBA geeft daar geen antwoord op en de arbeidswet vraagt een holistische weging per individueel geval. Om die beoordeling te voorkomen verwijzen opdrachtgevers door naar intermediairs. Zij mogen het oplossen. Zo valt de doorverwijzing naar intermediairs, het blokkeren van rechtstreekse inhuur en het vaker (moeten) werken via een intermediair door zzp’ers te verklaren.
Opdrachtgevers willen financiële risico’s beperken
We telden tien ingrediënten voor hoe angst voor de handhaving schijnzelfstandigheid het gedrag van opdrachtgevers stuurt. Het niet eenvoudig toe kunnen passen van de arbeidswet lijkt inmiddels een wapen geworden in de aanpak tegen zzp. De handhaving op schijnzelfstandigheid is daarmee de handhaving op de brede groep zzp’ers geworden. Uiteraard zoeken opdrachtgevers naar mogelijkheden om grote onduidelijke financiële risico’s te beperken. Als zzp inhuur niet goed mogelijk meer lijkt, dan reik je uit naar uitzendkrachten. Ook al zijn ze duurder gemaakt sinds 1 januari 2026, ze doen in ieder geval minder pijn dan een naheffing of boete bij schijnzelfstandigheid.
Intermediairs kunnen risico opdrachtgevers helpen vermijden
Dus worden intermediairs vaker gebeld. Ze beloven zichzelf via tussenkomst te plaatsen tussen opdrachtgever en zzp’er. Minder risico voor de opdrachtgever. Ze kunnen veiligere uitzendkrachten inhuren bij een intermediair dan de meer onvoorspelbare zzp’er. De marges bij uitzenden en detacheren liggen veel hoger dan bij bemiddeling, dus intermediairs varen er wel bij. De opdrachtgever wordt geholpen, de intermediair helpt zichzelf en de zzp’er.. die wordt uitgenodigd om vooral als uitzendkracht te komen werken. Het neveneffect van de intermediair als schuiloord had dus voorspeld kunnen worden.
Neveneffect handhaving gaat in tegen het doel van minder flex
Kabinet na kabinet presenteert de ‘hervorming van de arbeidsmarkt’ al jaren als een beweging naar “meer zekerheid voor werkenden”, “meer wendbaarheid voor ondernemers” en een “passende contractvorm”. Het vaste dienstverband moet weer de norm worden en tegelijkertijd zijn uitzendconstructies de afgelopen jaren stap voor stap duurder gemaakt. Onder andere door de invoering van gelijke arbeidsvoorwaarden per 1 januari 2026.
De praktijk ontwikkelt zich in een andere richting. Waar intermediairs zich na de invoering van de modelovereenkomsten steeds nadrukkelijker profileerden als onafhankelijke bemiddelaar zonder tussenkomst, hebben zij door de onzekerheid rondom schijnzelfstandigheid juist weer een centrale rol gekregen in de contractrelatie. Niet alleen als bemiddelaar, maar steeds vaker als de partij die bepaalt via welke contractvorm iemand kan worden ingezet.
Als zelfstandigen minder keuzevrijheid hebben, opdrachtgevers hogere kosten maken en de personeelstekorten onverminderd groot blijven, wie profiteert dan vooral van deze beleidswijziging? De cijfers van ZZP Nederland suggereren dat de afhankelijkheid van intermediairs eerder toegenomen is dan gedaald. Terwijl het arbeidsmarktbeleid toch juist gericht werd op minder flexibilisering en een eenvoudigere arbeidsmarkt?
Hoe wordt de zzp’er in de zorg behandeld?
Als zelfstandigen steeds vaker alleen via een intermediair aan opdrachten kunnen komen, dan verandert zowel de route naar werk, als de positie van intermediairs. Voor de zorgsector is de positie van intermediairs altijd al goed geweest, omdat zorgorganisaties hun grote behoefte aan flex reguleren via bureaus. Is er sinds 1 januari 2025 nog iets veranderd binnen die bureaus? Welke houding neemt de bemiddelingstak van intermediairs aan nu zzp opdrachten teruglopen? Welke houding neemt de uitzendtak van intermediairs aan nu uitzenden veelgevraagd en bijzonder lucratief is?
We zijn een onderzoek gestart, omdat we de afgelopen anderhalf jaar veel signalen binnen kregen van zzp’ers in de zorg. Zijn zzp’ers in de zorg nog vrij om als zelfstandig ondernemer te werken, of worden zij steeds vaker gestuurd richting uitzenden, detachering of andere contractvormen? We gaan het teruglezen.
Meedoen aan het onderzoek kan hier >>
De resultaten publiceren we via de nieuwsbrief, inschrijven kan hier >>
