Welke impact heeft de aanpak schijnzelfstandigheid op de zorg? We deden onderzoek. Zelfstandigen kozen ooit voor ondernemerschap, autonomie en betrokkenheid bij de zorg, maar dat heeft inmiddels plaats gemaakt voor onzekerheid en frustratie. De terugtrekkende beweging van professionals uit de zorg is in volle gang. Opdrachten vallen weg, tarieven staan onder druk en het vertrouwen in de politiek en beleidsmakers brokkelt af. Zzp’ers voelen zich geen onderdeel van de dialoog, terwijl zij merken dat zij onmisbaar zijn in een sector die al jaren kampt met personeelstekorten.
Ons onderzoek
Gedurende de laatste week van maart hebben we online onderzoek gedaan onder zzp’ers in de zorg. De centrale vraag: hoe verliep het eerste kwartaal van dit jaar voor jou? We hebben met name vragen gesteld over de gevolgen van de aanpak op schijnzelfstandigheid. Ruim 1000 zzp’ers hebben het onderzoek ingevuld.
* Wil je ook publiceren over ons onderzoek? Vraag dan het onderzoeksresultaat op via ons contactformulier.
Ondernemers belemmerd door aanpak schijnzelfstandigheid
De huidige aanpak van schijnzelfstandigheid treft niet alleen de beoogde doelgroepen, maar raakt ook veel legitieme zorgondernemers. Ruim 90% van de respondenten ziet zichzelf als zelfstandig ondernemer en herkent zich niet in de verwijten rondom schijnzelfstandigheid. Toch geeft maar liefst 83% van de respondenten aan dat zij wel degelijk negatieve gevolgen ondervinden van de aanpak rondom schijnzelfstandigheid. Hiermee wordt bevestigd dat beleid dat gericht is op schijnzelfstandigheid, veel zelfstandig ondernemers raakt. Uit het onderzoek komt naar voren dat het hier om veelal ervaren ondernemers en dus ervaren zorgprofessionals gaat. In totaal werkt ruim 60% van de ruim 1000 respondenten vier jaar of langer als zzp’er in de zorg. Het overgrote deel van die groep heeft meer dan 6 jaar ervaring als ondernemer. Na jaren van succesvol en met plezier ondernemen, zijn zij door de aanpak schijnzelfstandigheid inmiddels bezig met overleven. Zoveel wordt duidelijk uit de reacties.
Minder opdrachten; bestaan als zelfstandige onder druk
Waar hebben zzp’ers sinds dit jaar last van? 83% van de respondenten gaf aan ten minste één negatief gevolg te ervaren van de handhaving, variërend van minder opdrachten, verplicht worden tot uitzendconstructies en druk op tarieven, tot toegenomen twijfel vanuit opdrachtgevers over hun ondernemerschap. Tweederde van de respondenten ervaart dat de beschikbaarheid van opdrachten is teruggelopen. De helft van de respondenten geeft aan dat het bestaan als zelfstandige onder druk staat. Ook valt op dat opdrachten korter duren en vaker ad-hoc worden ingepland. “Door deze stunt ben ik inkomen verloren en kan ik niet meer werken voor mijn opdrachtgever. Maar wie draait er op voor de schade?”
Van de respondenten geeft 40% aan dat zij dwang ervaren richting een uitzend- of detacheringsconstructie. Probleem met dit type constructies is dat het voor zorgorganisaties niet vol te houden is om de hogere en met BTW belaste tarieven te betalen. Nog los van het feit dat uitzenden en detacheren niet bij zzp’ers past. “Ik werk het komende half jaar via een opting-in-constructie om bij mijn favoriete opdrachtgever te kunnen blijven. Dit is geen ondernemerschap meer.”
Angst overheerst bij zorgorganisaties
Op de vraag waarom zorgorganisaties niet langer opdrachten verstrekken aan zzp’ers, steekt ‘angst voor controle en / of naheffingen vanuit de Belastingdienst‘ als antwoord er met 84% met kop en schouders bovenuit. Zorgorganisaties zijn vakkundig bang gemaakt het afgelopen jaar, via de misleidende website www.hetjuistecontract.nl en vooringenomen controles door de Belastingdienst. Het onterechte argument dat zzp’ers niet meer zouden mogen worden ingezet omdat zij hetzelfde werk doen als vaste medewerkers, komt in één op de drie gevallen naar voren. Ook valt op dat bijna de helft van de zzp’ers tegen een regionale blokkade aanloopt, waar dat niet is toegestaan.
Grote gevolgen voor vaste medewerkers en patiënten
90% van de respondenten ziet de gevolgen van de aanpak schijnzelfstandigheid voor vaste medewerkers en patiënten. Maar liefst de helft van de 1000+ respondenten gaf een persoonlijke reactie op de vraag wat de aanpak schijnzelfstandigheid betekent voor de continuïteit van zorg en de belasting van vaste collega’s. De meest gehoorde opmerking is dat vaste collega’s meer diensten moeten draaien of extra werkdruk ervaren, door openstaande roosters. Cliënten en patiënten worden geconfronteerd met oplopende wachtlijsten en een gebrek aan continuïteit van zorg. “Opdrachten drogen op, maar de zorgvraag blijft. Dat schuift nu volledig door naar het vaste team.” Driekwart van de respondenten geeft aan dat de zorg aan cliënten en patiënten onder hogere druk staat dan vóór aanpak op schijnzelfstandigheid. “De cliënt betaalt uiteindelijk de prijs voor de politieke paniek.”
ZZP’ers kiezen níet voor loondienst
Uit ons onderzoek komt naar voren dat bijna 75% van de respondenten het vaste dienstverband binnen de zorg geen optie vindt. Slechts 4% van de respondenten zou een vast dienstverband overwegen, mits de voorwaarden passen. Eén op de tien van de respondenten denkt na over een flexibel arbeidscontract, bijvoorbeeld via uitzenden en detacheren. Toch zijn dat geen houdbare constructies volgens de zzp’er zelf; “De zorg wordt duurder door alle constructies. Maar wie betaalt daar uiteindelijk voor? De zorgpremie betaler.” Wat gaan zzp’ers doen als de aanpak op schijnzelfstandfigheid aanhoudt?
Dat het vaste dienstverband voor zzp’ers geen optie is, valt eenvoudig te verklaren. Deze week werd nog eens herhaald hoeveel zorgmedewerkers in vaste dienst tegen de armoedegrens aanschuren. Zorgvisie schreef gisteren dat de helft van de zorgwerknemers op eten bezuinigt vanwege een te laag loon. Werken binnen een vast dienstverband in de zorg tast de bestaanszekerheid aan. ‘Voldoende inkomen’ verdienen is met stip één van de grootste redenen als het aankomt op de stap naar zzp. Een jaar geleden werd via eerder onderzoek al bevestigd dat een verplicht dienstverband 75% van de zzp’ers uit de zorg zou duwen. Toch maakten het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in samenwerking met de Belastingdienst, van de zorgsector een topprioriteit als het op de aanpak schijnzelfstandigheid aankomt. “Waarom mag ik niet gewoon blijven werken zoals ik altijd heb gedaan? Dit beleid duwt me de zorg uit.”
Oproep aan de politiek: stop de handhaving en loop eens mee
We vroegen zzp’ers wat zij de politiek en beleidsmakers mee zouden willen geven. Tweederde van de 1000+ respondenten gaf antwoord. Zzp’ers in de zorg zijn het zat om als probleem te worden behandeld, terwijl zij in de praktijk gaten dichtlopen waar instellingen tekortschieten. “We worden neergezet als profiteurs, terwijl wij juist bijspringen waar anderen het laten afweten” en “zonder ons vallen de roosters om. Maar in plaats van erkenning krijgen we wantrouwen.” De huidige handhaving op schijnzelfstandigheid zet zelfstandig ondernemers klem en tast naast de eigen bestaanszekerheid, ook de continuïteit van zorg aan. “Deze handhaving is gebaseerd op angst en politiek sentiment, niet op de realiteit in de zorg.” Het staken van de handhaving is een veelgehoorde oproep. “Stop dit beleid. Het zorgt alleen maar voor onzekerheid, hogere kosten en minder zorg”. Daarnaast zijn veel zzp’ers in de zorg van mening dat beleidsmakers geen idee hebben van hoe het er in de praktijk aan toe gaat. Zowel op het vlak van de zorg zelf.. “Kom eens een weekje meelopen op een afdeling waar twee mensen drie etages moeten draaien”, .. als op het vlak van ondernemerschap “Laat ze maar langskomen, dan bewijs ik dat ik ondernemer ben. Ik laat me niet tegenhouden door regels die nergens op slaan.”
Tijdens het commissiedebat over zzp op 3 april wordt duidelijk of de politiek deze situatie laat bestaan.
Tot zover dit deel van de opbrengst van ons onderzoek. We sluiten af met de opmerking dat het wat ons betreft bijzonder blijft dat een serviceplatform voor zzp’ers in de zorg onderzoek moet doen naar de negatieve gevolgen van overheidsbeleid in een zeer kwetsbare sector.
