Het Centraal Bureau voor de Statistiek deed gelijktijdig twee losse onderzoeken. Eén naar de werkomstandigheden van zzp’ers en één naar die van vaste medewerkers. Dit leverde resultaten op die elkaar inhoudelijk raken. Het blijkt dat het dienstverband op veel terreinen niet biedt wat professionals verlangen. Juist in het zzp-schap vinden ze die omstandigheden wel. In dit artikel gaan we in op de symbiose tussen loondienst en zzp.
Bronnen
- Tweede CBS enquête onder zzp’ers in de zorg – kwartaal 2 ’25
- Tweede kwartaalmeting CBS enquête onder werknemers – kwartaal 2 – ’25
Dienstverband belemmert op punten waar zzp juist ruimte biedt
De enquête onder zzp’ers laat zien dat de behoefte aan autonomie en zelf de werkweek kunnen plannen met 48% de voornaamste drijfveer is om zelfstandig te gaan. Ruimte creëren om betere zorg te leveren staat voor 23% van de zzp’ers op de tweede plaats. De enquête onder werknemers toont de andere kant van diezelfde medaille. Binnen een vast contract wordt weinig roostervrijheid geboden en is er sprake van hoge regeldruk. Waar werknemers ontwikkelmogelijkheden in loondienst vaak als knelpunt ervaren, noemen zelfstandigen het sturen van het werkende leven via verschillende opdrachten en rollen juist een voornaam pluspunt.
Meer ruimte voor het vak buiten dienstverband
Ook deze CBS enquête bevestigt dat zzp’ers beter toekomen aan het vak. We stelden al eerder vast dat de liefde voor het vak bepalend is bij de stap naar zzp-schap in de zorg. De nieuwe meting laat zien dat veel zelfstandigen de ruimte voor het vak als belangrijk motief noemen. Ook hier geldt dat dit in een dienstverband aantoonbaar minder vanzelfsprekend is. Het onderzoek onder werknemers laat juist zien dat onderbezetting en te weinig tijd per cliënt als structurele belemmeringen in loondienst worden gezien. Zoals vaker wordt benoemd is het anders organiseren van werk noodzakelijk om te komen tot goed werkgeverschap. Dit is tot op heden onvoldoende opgepakt, maar wordt ook onvoldoende gefaciliteerd door de politiek.
Het narratief: ‘zzp’ers verminderen kwaliteit van zorg’
Van alle verwijten die zzp’ers in de zorg de afgelopen tien jaar toegeworpen kregen, is het verminderen van de kwaliteit van zorg door hun aanwezigheid een voorname. “Door het verdwijnen van vaste gezichten vermindert de kwaliteit van de zorg” en een vast dienstverband is dan ook de enige oplossing. Althans, volgens politici, beleidsmakers en zorgbestuurders. Vaste zorgmedewerkers zelf willen helemaal niet zonder zzp’ers en onderzoek liet zien dat de kwaliteit van zorg volgens vaste medewerkers niet te lijden heeft onder zzp’ers.
Jonge mensen blijken duurzaam inzetbaar via zzp
Het onderzoek onder zelfstandigen laat zien dat een derde van de populatie zzp’ers korter dan vijf jaar actief is binnen deze werkvorm. De afgelopen vijf jaar is er dus een substantiële instroom geweest van nieuwe zzp’ers, terwijl het overheidsbeleid juist gericht was op het aantrekkelijker maken van het dienstverband. Dat blijkt niet gelukt. Juist jongere generaties hebben bovengemiddeld veel behoefte aan autonomie, variatie en ontwikkelruimte. Loondienst biedt dat niet, wat ook wordt bevestigd door vroegtijdige uitstroom uit de sector. Werknemers onder de 35 jaar ervaren bovengemiddeld weinig roostervrijheid, een hogere regeldruk en te weinig tijd per cliënt. Ze willen meer regie en ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en blijken mobieler dan oudere vaste medewerkers. Recente AZW-cijfers laten zien dat jongeren gelijktijdig de grootste instroom vormen én relatief gezien vaker uitstromen.
Wat verder opviel
- De meerderheid van de ondervraagde zzp’ers heeft een mbo- of hbo-opleiding in de zorg. Deze groep heeft in loondienst de loonkloof van 8%;
- Zzp’ers investeren stevig in scholing. De behoefte ligt vooral vakinhoudelijk en de scholing is vaak praktisch en taakgericht;
- De vraag naar zzp’ers in de VVT, gehandicaptenzorg en ziekenhuizen is het grootst en het aantal zzp’ers in die sectoren is daar ook het hoogst;
Dienstverband als norm?
Het huidige arbeidsmarktbeleid staat lijnrecht tegenover de behoeften van zorgprofessionals. Ondanks dat de feiten over de kwaliteit van het dienstverband ook via het CBS keer op keer aangereikt worden, blijft de polder het mantra herhalen dat het ‘vaste dienstverband de norm’ is. Volgens professionals zelf is dat nadrukkelijk niet het geval. Het dienstverband in de zorg sluit op belangrijke punten niet aan bij de hedendaagse wensen van een groeiend deel van de zorgprofessionals, terwijl het zzp-schap die ruimte wél biedt. Welke keuzes zorgprofessionals maken nu de werkvorm zzp onder druk staat door het zzp ontmoedigingsbeleid, weet het ministerie van VWS niet te vertellen.
