Nu de druk op zzp constructies in de zorg is toegenomen, staat een deel van de zzp’ers voor de keuze om hun ondernemerschap al dan niet te verwisselen voor een dienstverband. Op welke manier maken zij die keuze? Voor veel zzp’ers geldt dat zij kiezen voor een mengvorm. Zzp waar het kan, dienstverband als het moet.
Ons onderzoek
Gedurende de laatste week van maart hebben we online onderzoek gedaan onder zzp’ers in de zorg. De centrale vraag: hoe verliep het eerste kwartaal van dit jaar voor jou? Veel zzp’ers gaven ons een inkijkje in hoe zij besluiten over zzp versus dienstverband. Ruim 1000 zzp’ers hebben het onderzoek ingevuld.
* Wil je ook publiceren over ons onderzoek? Vraag dan het onderzoeksresultaat op via ons contactformulier.
Druk op zzp-constructies is toegenomen
De data uit onze survey laat zien dat een grote meerderheid van de zzp’ers in de zorg gevolgen ondervindt van de handhaving op schijnzelfstandigheid, ook al functioneren zij als zelfstandig ondernemer. De ruimte om als zelfstandig ondernemer te functioneren wordt onnodig beperkt.
- Ruim 90% van de zzp’ers in de zorg is ervan overtuigd als zelfstandig ondernemer te kwalificeren;
- Ruim tweederde van de respondenten geeft aan dat het aantal beschikbare opdrachten is teruggelopen;
- Een kwart van de respondenten ziet dat beschikbare opdrachten een kortere looptijd hebben en vaker ad-hoc worden aangeboden;
- Opdrachtgevers denken dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, zonder te kijken naar het ondernemerschap en de mogelijkheden.
De cijfers laten zien dat de aanpak schijnzelfstandigheid ook (zeer) ervaren zelfstandig ondernemers raakt. “Schijnzelfstandigheid moet stoppen, maar pak dan de foute constructies aan, niet de mensen die hun werk goed doen en daarin ondernemend zijn.” – respondent.
We schreven eerder dat nogal wat zzp’ers in de zorg van ondernemen inmiddels zijn gaan overleven. Ondanks dat de signalen vanuit de zorg en andere sectoren de politiek hebben bereikt, blijft het ministerie van Sociale Zaken bij haar aanpak. De vraag die je vervolgens kunt stellen is: hoe gaan zzp’ers hier in de praktijk mee om?
Keuze werkvorm wordt gebaseerd op bestaanszekerheid
Uit de antwoorden van de respondenten en onze gesprekken met zzp’ers, blijkt dat de eventuele noodzaak van een inkomen zeer bepalend is voor een keuze richting een part-time dienstverband. Voor veel zzp’ers staat de bestaanszekerheid onder druk. Uiteindelijk hebben zij een vorm van inkomen nodig — dienstverband wordt op die manier noodzaak, in plaats van een keuze. “Zzp’ers worden kapot gemaakt. Mensen hebben gewoon inkomen nodig en er is geen alternatief als opdrachten wegvallen.” – respondent.
Voor een groep zzp’ers in de zorg geldt dat zij een periode met minder of geen inkomen kunnen overbruggen, maar uiteindelijk gedwongen zijn om voor een dienstverband te kiezen. De weerstand tegen een vast dienstverband, een uitzendcontract of detachering is ongeveer gelijk. “Meerdere zorgorganisaties huren geen zzp’ers meer in. Hierdoor werk ik nu ook op detachering basis waar ik eigenlijk niet op zit te wachten, maar dit doe ik om ook nog als begeleider te kunnen werken met moeilijk verstaanbaar gedrag.” – respondent. Een andere respondent geeft aan dat zij nu “noodgedwongen ook ingeschreven is bij een uitzendbureau om nog aan werk te komen. Mijn ondernemerschap staat op een heel laag pitje, terwijl ik daarvoor 24 jaar met succes zelfstandig ondernemer was.”
Aantal werkzame uren teruggeschroefd
De aanpak schijnzelfstandigheid leidt voor een groep zzp’ers in de zorg tot dwang richting een dienstverband, om in hun bestaanszekerheid te kunnen voorzien. Een belangrijk kenmerk van dwang is dat gedrag afneemt tot het minimaal noodzakelijke. Bij dwang worden mensen ‘compliant‘. Ze doen net genoeg om gedoe te voorkomen, maar niet meer dan strikt noodzakelijk. Intrinsieke motivatie om veel werk te verzetten valt weg. Dit zien we terug in de zorg, waar zzp’ers hun werkweek fors terugschalen sinds de aanpak van schijnzelfstandigheid. Dat komt uiteraard deels doordat de opdrachten minder voorradig zijn, maar ook wordt de verminderde inzet veroorzaakt omdat zorgprofessionals niet bereid zijn veel uren te werken als dit in een dienstverband moet plaatsvinden.
De inzet van zorgprofessionals die eerst zzp’er waren, neemt af bij een dienstverband. Zelfstandig zorgondernemers werken gemiddeld 36 – 38 uur per week. Bij de keuze voor een dienstverband, gaan zij echter uit van een veel lager aantal uren. Het doel is namelijk om te voorzien in bestaanszekerheid. Een aantal respondenten vanuit ons onderzoek geven terug dat zij wachten op betere tijden, terwijl zij een minimaal dienstverband ernaast houden om in de vaste lasten te voorzien. “Als verpleegkundige moet ik zelfs overwegen om tijdelijk in loondienst te gaan om mijn vaste lasten te kunnen betalen.” – respondent. Door de aanpak schijnzelfstandigheid zitten ervaren en welwillende zorgprofessionals part-time thuis, terwijl de tekorten in de zorg enorm oplopen.
Zzp waar het kan, dienstverband als het moet
De keuze om zzp’er in de zorg te worden, blijkt een waarde gedreven keuze te zijn. Onderzoek laat zien dat als je gepassioneerd bent in je vak, het dienstverband in de zorg steeds vaker knelt. Dit is al jaren het geval, maar zorgorganisaties slagen er niet in de kwaliteit van het werkgeverschap op orde te krijgen. Sterker nog, bestuurders in de zorg vallen over elkaar heen om uit te leggen dat zzp’ers ‘gewoon’ weer in dienst kunnen komen. Dat gaat niet gebeuren, zo weten we.
Het zzp-schap blijft voor veel zorgprofessionals een waardevolle werkvorm en zal blijven lonken. De aanpak die we het meest terug zien komen, is een aanpak waarbij de professional zzp opdrachten vervult als het kan en voor een klein dienstverband kiest als het moet. Deze zorgmedewerkers combineren zzp en loondienst. De afgelopen jaren had één op de vier zzp’ers in de zorg er een dienstverband naast. We verwachten dat dit percentage zal stijgen en dat meer zorgprofessionals een KvK inschrijving aanhouden naast een dienstverband. Zolang bestaanszekerheid en professionele autonomie niet via een dienstverband te bereiken zijn, blijft het zzp-schap een ankerpunt voor de zorgprofessional.
Het wachten is nu op een belangenbehartiger die in actie komt.
